Arabic Turkish
 
2010-10-08   Arkadþýna gönder
6334 (2666)


Türkmen Aile, Oymakları, Boyları, Kolları(İkinci bölüm)


Sadun KÖPRÜLÜ


Irak Türkleri (Türkmenleri) dünyanın her bir yerinde asırlar önceleri yaşayan ve tanınan Oğuzlar diye tarihte adlanan uygarlıkla, Demokrasiyle tüm milletlere varlığını yansıtmıştır, Oğuzlar 24 boyundan bütün ülkelerde oymaklara, boylara, kollara, ailelere ayrılmıştır.

Türk Oğuzlar büyük devletler kurarak, tarih boyunca kahramanlık, yiğitlikle, millet, bayrak, toprak vatanseverlikle tanınarak, kanlarını, canlarını bu ugurda vererek, yurdularını düşmanlara vermeyerek, her karış topraklarına sahip çıkarak, üstün başarılar elde etmekle, büyük uygarlıklar kurarak, günümüze kadar töresine, onuruna gelenek, göreneklerine bağlı olan Oğuzlar, Türklerdir, Türkmenlerdir. Oğuzeli, tüm dünyanın neresinde bir Türk varsa orası Türkmenlerin yurdu, toprağı sayılmaktaydı.

Ak-Koyunlu, Kara koyunlu eli, Dulkadırlı eli,- Selçukçu eli diye tanınmaktadır. Ayrıca Türkmenler Budunda kullanılır. Budun sözünün anlamı Moğolca karşılığı olan Ulus sözü de İlhanlılardan alılıştır, Doğu-Anadolu'da Türkmenler, demek Oğuzlar, Kara-Koyunlu Ulusu, Boz-Ulus, Kara-Ulus Yurt elin, boyun, obanın ve ailenin oturduğu yerdir, Boyda söylenir.

Kâşgarlı Mahmut bu söz Oğuzca olduğunu bildiriyor. Orhun âbidelerinde geçen (bod) Oğuz ve Türkmen soylularını kapsamaktadır.
Aile (soy) obalar, obalardan boylar ve boylardan da Oğuzeli meydana gelmiştir. Oğuz elinde asıl oymak birliği boy'dur.

Oğuzeli toplu olarak ayrılarak Hazar Denizi kıyısındaki yarım adaya giderek, oraları yurt seçmemişlerdir. Mangışlak adını kendilerine vermişlerdir.

Ayrıca Oğuzlar Selçukluların yönetiminde Yakın, Doğu ülkelerine gelerek üçüncü toplulukta XI. yüzyılda Kara-Deniz'in kuzeyinden Balkanlara inmişlerdir, öte yandan Oğuzlardan kalabalık bir nüfus da Seyhun’un orta yatağındaki şehirlerde yerleşmiştir.

Göçebe Oğuzlarda Yörük diye tanınmıştır.
Ve Boz, Ok ve Üç, Ok adları ile iki kola ayrılmıştır, Oğuz, Türkmen topluluğu XIII. yüzyılın ikinci yarısında Anadolu'dan Suriye'ye göç ederek ve yoğun kalabalık XII. yüzyılda İran'ın Fars eyaletinde siyasî iktidarı ellerine geçirmişlerdir.

XIV. yüzyılda Kuzey Suriye'deki Türkmenler yine Oğuz adıyla iki kola ayrılmışlardı. Bu Türkmenlerden Boz Ok koluna bağlı olanlar Yozgat, Çorum’u bölgeleri etmişlerdir.

Oğuzlar bu boylardan ortaya gelmektedir Kayı, Yazır, Avşar, Beğ- Dili ve Eymür. Bunlardan yalnız Eymür boyu Üç- Oklardan çıkmıştır: Dede Korkut destanlarını ise siyasî üstünlüğün Üç- Oklarda olduğu göründürmektedir. Oğuzların oymakları, boyları ise (Kınık), Salgurlular (Salur), Berçem oğulları (Yıva), Ak Koyunlular (Bayındır), Ramazan-oğulları (Yüregir) ve Kadı Burhaneddin (Salur) Artık Oğulları’nın (Döğer), Şumla-Oğulları’nın Avşar) oldığu ise büyük Türkmen aşiretlerini göstermektedir İran Türklerinden olan Nadir Şah'ın Avşar Türkmenlerinden olmaktadır.

Irak Türklerinin, Suriye, İran, Azerbaycan’ın Soyları, Oğuz Han‘dan gelmektedir. Atamız Oğuz Han‘ın Gün Han, Ay Han, Yıldız Han, Gök Han, Dağ Han, Deniz Han adlarında 6 tane oğlu vardır.
Oğuz Han’ın her oğlunun da dört tane oğlu vardır.
İşte Atamız Oğuz Han’ın altı oğlundan olan 24 tane torunu, bugünkü “24 Oğuz Boyunu meydana getirmiştir.
Bütün dünyaya yayılan Oğuzlar, bu 24 boya Türkmenler dayanmaktadır.

Oğuzlardan gelen Bayat aşireti Irak, Türkiye, Azerbaycan Devleti, Dulkadir oğulları, İran’da Kaçarlar, Horasan’da Kara Bayatlar, Maku ve Doğubayazıt hanları, ve Kerkük Irak Türkleri çoğunluğu Bayat boydandır. Şair Fuzuli gibi, Konya’daki Karaman oğulları gibi.

Oğuzlar, Oğuz Boyu
Bugün; Türkiye, Balkanlar, Azerbaycan, İran, Irak Türkmenelinde Türkmenistan’da yaşayan Türklerin ataları olan büyük bir Türk boyu. Oğuzlara, Türkmenler de söylenir.

Oğuzlar Dokuz Oğuz, Altı Oğuz, Üç Oğuz adlarında boylara ayrılmışlardır.
Boz oklar; Kayı, Bayat, Alka Evli, Kara Evli, Yazır, Dodurga, Döğer, Yaparlu, Afşar, Begdili, Kızık, Kargın; Üç oklar ise; Bayındır, Peçenek, Çavuldur, Çepnî, Salur, Eymur, Ala Yundlu, Yüreğir, İğdir, Büğdüz, Yıva, Kınık boylarına ayrılmışlardı.

Bugün Irak, İran, Suriye, Azerbaycan, Balkanlar Türkiye’de yirmi dört Oğuz boyuna ait işaret ve yer adları görünmektedir.

Türkmen oymak, boylarından.

Gündüz oğulları oymağı:
Harput, Elazığ Diyarbakır, Mardin Van, Şanlıurfa bulunmaktadır.
Artuklular, Döğerleri oymakları:
bugünkü Mardin, Şanlıurfa, Kerkük Tuzhurmatu, Tazehurmatu ve yirmi dört oymaklı Hazar Denizi doğusundaki Malatya Tokharis bucağı, Dağıstan’da Digor ve Kars ve Arpaçay sağındaki Digor kazası, Kerkük Yenice, Tuzhurmatu bu boydandır.

Totırka/ Dodurga/ Dödürge oymağı:
Bozok/Yozgat,Raka,
Halep, Telafer, Musul çevresinde görünmektedir.

Teke-Yomurt ve Sarık oymakları:
Türkmen boyundandır. Akkoyunlu, Dulkadirli ve Halep Türkmenlerinde, Tuzhurmatu Emirli köyünde, Yengicede, Eymürlü/ İmirlü oymaklarıdır,
Çıldır ve Tiflis, iyi halıcı, haberci ve keçeci Terekeme Oymağı Kırıkkale, Şanlıurfa, Gaziantab, Kahramanmaraş bu oymaktandır.
Türkmenlerinin çoğu Adana, Şanlıurfa, Diyarbakır, Gaziantab, Kahramanmaraş, Muş, Çorum, Tuzhurmatu, Telafer Ramazan oğulları boydandır.

Irak'ta tarihi belgelere dayanarak, Türkiye’nin, Azerbaycan, İran Türklerinin, Irak Türklerinin birçok şehirlerinde bucaklarında, köylerinde yaşayan Türk boy ve oymakları, aileleri Osmanlı döneminde yazılan ve günümüze kadar ulaşabilen Osmanlı arşivinde bulunarak Alevi, Bektaşiler dâhil hepsi Türkmen oymaklarından, boylarındandır.
Osmanlı Arşivinde Irak'ta varlık gösteren ve 16. yüzyıldan başlayarak, bölgede yerleşen Türk boy, oymakları, aileleri hakkında olan toplu bilgilerden belli ediyor ki Türkmenlerin ağır, olarak büyük bir millet olduklarını yanıtlamaktadırlar

Bugün birçok oymak, boylara, ailelere baktığımızda Türkmen olduklarına rağmen kendilerini başka milletlere bağlı olduklarını söylemektedirler bence Diyarbakır, Şanlıurfa, Tuncalı, Merdin, Van, Gaziantab, Kahramanmaraş, Kars, Hakkari, Hata, İskenderun, Çorum, Yozgat, Elazığ, Bağdat, Musul, Erbil, Süleymaniye, İran Türkleri, orta doğuda olanlar oymaklar, boylar, aileler kendi ırkları milletleri olan Türkmen kimliklerine bir an önce dönmeleri gerekir ve dillerini, tarihlerini savunmalıdırlar, Eski tarihlerden Irak’ta günümüzde Türklerin yoğun olarak yaşadıkları bölgelerde Türk boy ve oymaklarının bir çoğunluğu dünyanın her yerinde bulunmaktadır, yaşamaktadır. Dünyanın birçok bölgede yaşayan oymak soylar, boylar, aile adları karşımıza çıkmaktadır yer, toprak akarsu, tepe, dağ, köy, ilçe, dere adlarından belli olarak, bu topraklarda eskiden yaşamış olduğu Türk kökenli milletlerin izlerini görebiliyoruz.
Irak’ta yerleşen tarih
boyunca Türklerin
taşıdıkları boy





ve oymak adlarının birçok bölümünün Oğuz boylarına bağlı oldukları anlaşılmaktadır.
Bunun yanında Türk kökenli Olan Arap, Kürt Farslar ana dillerini unutarak, kendilerini başka milletten olduklarını sanıyorlar. Günümüzde Oğuzlara bağlı birçok küçük topluluklar Trablusşam, Şam, Colan, Cezayir, Mısır, Suriye, Urdun, Musul ve Kerkük Nasırıya, Divaniye, Basra, Vasit
gibi bölgelerde şehirlerde büyük yoğunluk olan Türkmenler Karagul, Karakol, Şehler, Haydarı, Salihı, Bayat, Cibayiş gibi, Araplaşmışlardır. Suriye, Şam, Irak, İran, Filistin, Colan, Kerkük, Urdun, Lübnan, Türkiye, bulunan birçok oymaklar Azerbaycan bölgelerinde yaşayan Türk grupları büyük Türkmen, Oğuz oymaklarından, boylarından meydana gelmektedir.

Günümüze kadar yüzlerce Türkmen oymakları, boyları birçok bölüm nedenlerden dolayı baskı, korku, Saddam döneninde idam, hapishane nedenleriyle Erbil, Süleymaniye, Dahuk, Zaho ve Basra, Nasırıya, Hilla, Babil, Musul, Divaniye, Vasit, Kerbala, Necef, Selahattin Tikrit, Bağdat ve Irak’ın birçok yerlerinde Arap, Kürt politikası baskı asimilasyon, işkenceler sunucu çok Türkler kendilerini Kürt, Arap yazmışlardır.
ayrıca Türkiye’de Türkmen oymaklarından olan birçok insanlarımız, soydaşlarımız Diyarbakır, Gaziantep, Şanlıurfa, Çorum, Yozgat, Adana, Van, Merdin, Hatay, Malatya, Eleziğ ve dünyanın her yerinde Türkmen oymakları olduklarını unutarak, başka bir milletten olduklarını söylemektedirler. Araplaştırma, Kurtlaştırma politikasıyla birçok Türk oymakları olanlar kendilerini unutarak, soylarını, ırklarını bile unutmuşlardır, özelikle Bayatlılar, Aleviler, Bektaşiler, Şebekler, Karakol, Salihler, Şahlar bunlar hepsi Oğuz hanın oymaklarından, boylarından olduklarını bile düşünmüyorlar.

Bugün Türkmenler tüm baskılar, işkencelerle kanlarını, canlarını vatanları için vererek, başka milletlerinin acımasız baskılıyla dillerini unutmuşlardır.

Irak Türkleri ve dünya Türkleri başka milletler ile ayrım yapmayarak, bu milletlerin içinde yaşayarak, onlardan bir parça olarak kız verip, kız alarak, milletlerini unutmuşlardır. Ayrıca İngilizleri ve Avrupa devletlerinin sinsi oyunlarıyla, Türk’ü Türkmenlerden ayırmaya uzun yıllar çalışmışlardır, onları azınlık göstermek amacıyla, Araplaşan, Kürtleşen eski çağlardan yüzlerce aileler, oymaklar, boylar günümüze kadar yok olarak kayıp olmaktadırlar

Bölgemizde yaşayan bu Türkmen boylarından, oymaklarından.

Bayat oymağı:

Bayat, Bayatlar, Oğuz oymağının devlet ve din adamı Dede Korkut gibi tanınan Türk tarihinde büyük şairler büyük bilginler yetiştiren bir boydur. Bayatların el-Cezire ve Suriye'ye Selçuklu zamanında bölgeye gelmişlerdir, Bayatlılar günümüzde Musul, Bağdat arasındaki bulunan topraklarda otuz, kırk köy olarak Araplarla beraber yaşamaktadırlar. ayrıca Irak’ın kuzey, güneyi, batısı, doğusunda bulunmaktadırlar, çoğunluk Kerkük, Musul, Erbil, Basra, Nasırıya, Divaniye Türkiye, İran Azerbaycan ve birçok ülkelerde Bayatlı oymağı görünmektedir. Temiz ve arı Türkçe konuşmaktadırlar, Araplaştırma, Farslaştırma politikasına rağmen, Bayatların bölgedeki izlerine, daha önce Selçuklu Hakanlarımdan Aksungur Buharî'nin Basra'daki yardımcısı Sungur Bayâtî soyadını taşmaktaydılar.

Ayrıca 12. yüzyılın sonlarında, Bağdat'ın güneydoğusunda, Bayat adında bir kale bulunarak, hakanı Türk idi. Ve Bayat Kalesi Moğol, Osmanlı dönemlerinde tanınmaktaydı.
O dönemde de Bayat bir sancağın merkezi sayılmaktaydı. Divan-ı hümayun mahimme defterlerinde kayıtlı, H. 973 (M.1566) tarihlidir, Basra velayetinin Bayat Sancağı Beyi Mir Hüseyin seçilmiştir. 16. yüzyıla ait Osmanlı tahrir defterlerinde, Karaca Bayat adı bir oymak diya geçmektedir.
Bayatlılar Kerkük, Musul, Erbil, Basra, Divaniye, Nasırıya yöresinde yaşamakta olan büyük nüfusa sahip olan Türkmen oymağıdır birçok ülkelerde, bölgelerde yoğun biçimde yaşamaktadırlar,

Bayatların büyük bir bölümü oymak (göçebe) diye yaşamını korumaktadır, Bayat oymağının başka bir özelliği ise Türk musikisi makamlarından biri sayılarak,
Bayatî (Beyatî) makamını IV. Muradın Bağdat gezisinden dönüşünde getirmiştir
Irak Bayat Türklerinin 12 musikişinası yoluyla Bayat Makam yayılmıştır, ve Kerkük Hoyratları ile söylenmektedir.
Bayat makamı Irak Türklerinin en yaygın makamlardan sayılmaktadır, Bayati makamı, Türkiye'de Beyatî söylenir ve bütün Doğu musikisini etkilemektedir.

Bayat makamı Kerkük Türkmenelinde toprak, yerlerinde çok sevilen Bayat makamı, bölgede okunan uzun hava ve türkülerin, manilerin en yaygın ezgi biçimini kapsamaktadır.
Bayat Makamının en ünlü ses sanatkârlarından
Irak'ta tanınan okuyucularından Şaltağ (1801–1876) da Bayat boyundandır. Mustafa İlik, Osman Tabla baş, Celal Taha, Abdulvahit Küzeci, İzzettin Nimet, Sıdık Bende gafur gibi.

Osmanlı döneminde Kifri, Tuzhurmatu ve Kerkük yöresinin topraklar Bayat oymağına Sultan tarafından verişilmiştir, yiğit atılgan olan Bayat Türkleri değerli atlara sahip oldukları savaşçı olduklarında tanınmaktadır.

Bayatlılar Bağdat Kifri ile Tuzhurmatu, Dakuk (Tavuk) arasındaki bölgesinde, Altunköprü, Irak’ın kuzey, güneyinde yaşamaktadırlar.

Bayatlılar Mezhep yönünden Sünni, Şildiler,
Birinci Dünya Savaşı sırasında, İngilizler tarafından hazırlanan 1917 tarihlide gizli bir raporda Kifri, Karatepe ve Tuzhurmatu da yaşayan Bayat oymaklarının Türkçe konuştukları ve oymakların sayılarının 10 bin ev olduğu belirtilmiştir.

Bölgede yaşayan Bayat oymakları Elbu Ali, Amırlı (Emirli), Bastamlı, Al-ı Bekir Ahmed, Elbu Hasan, Hasan Sarlıya, Elbu Hüseyin, Elbu Vali, Delelve, Elvüzat ve Yengice (Yenice). Karanaz, Abut, Şahseven gibi, Günümüzde Irak'ta ve dünyanın her bir yerinde varlıklarını koruyan, sürdüren Bayat oymağı önemli Türk ülkelerinde yaşamaktadır. Türklüğünü koruyan, Oğuz boyundan olduklarını ön planda tutuyorlar, pek çok Bayat oymağı, bugün Kerkük, Tuzhurmatu, Kifri, Harekin, Mandalı, Şahreban, Kazaniya, Kızlarbat, Karağan ve çevresi, Tavuk, Karatepe ve Musul yöresi Telafer, Muhalabiye, Reşidiye, Selimiye, Efgini, Aziziye, gibi Türklerin yoğun olduğu önemli şehirlerde, köylerde, ilçelerde yaşamaktadırlar.

Bayatlı oymağına bağlı olan Bayatlı adını taşıyan köyler şunlardır: Abbud, Elbuhasan, Bastamlı, Biravcılı, Çardağlı, Karanaz, Muratlı (Süleyman Bey) ve Zengili. Eski tarihlerden günümüzede ve Saddam rejiminin baskısıyla dilimi unutan Bayat boyundan Arap bölgelerine göçüp yerleşen aileler çoğunluk olarak Araplaşmışlardır, Dillerini unutmasına rağmen taşmış olduğu Bayat soyadından dolayı Türk kökenli olduğunu bilmektedir. Günümüzde ne yazık kendini Arap kabul eden ailelere de bulunmaktadır.

Irak'ın Kuzeyinde olduğu gibi Irak’ın güneyi Basra, Hilla, Kut, Vasit, Samarra, Necef, Kerbela, Nasırıya, Divaniye, İmara yanında Başken Bağdat'ta, Diyala Bayatlı (Beyatî) aile soyadları görünmektedir.

Bayatlılar Tarım ve hayvancılıkla uğraşarak, kırsal hayat düzeni içinde yaşantılarını birbirleriyle toplu olarak geçiniyorlar ve bir bölüm Bayat oymakların soyadları
Şöyledir, Pir Ahmedli, İzzeddinli, Allıballı, Mahmudlu, Faris Beğli, Ali Musalı, Abbudlu, Zengülü, Sayyadlı, Karanazlı, Biravcılı, Hasadarlı, Kalaylı, Kâhyalı, Keremli, Şuhurtlu, Tezekli, Serheli, Kuşçulu, Deregezli, Kalandarlı, Kenneli. Bayatları ise
Toplu olarak bu köylerde yaşıyorlar
Yukarı Ali Saray, Aşağı Ali Saray, Sındıc, Bastamlı, Pir Ahmed, Abbud, Amırlı (Emirli), Sayyad, Küçük Donbalandere, Büyük Donbalandere, Elbu Hasan, Biravcılı, Hasardalı, Yeşil tepe, Karanaz, Zengülü, Başagelen, Çardağlı, Muradlı, Bısas, Bablan, Yengice, Üçtepe, Kuşçu, Delelve, Elboğmaz, Süleymanbeg, İlanciye (Yılancıya) ve Casımbeg. Bayat oymağına bağlı olan ve Musul yöresindeki yaşayan Türklerin köyleri şunlardır: Abzah, Besan, Karayatağ, Selimiye, Şenif, Şirehan, Tezharap, Şenif, Hacı İbrahim
Yarımca, gibi. Ve Türkiye, İran, Azerbaycan’ın birçok yerinde şehir, ilçe, köylerinde yaşamaktadırlar.

Bayat oymağının büyük Dedelerinden Günhan Türklerin atası Oğuzun büyük oğludur ayrıca Oğuzun oğulları Yıldız, Ay, Gök, Dağ, Denizdir en büyük Türkmen Bayat oymağı dünyanın birçok yerlerinde bulunmaktadırlar, Türkmenlerin çoğunluğu Bayat oymağındandır buna rağmen ne yazık ki birçok Bayatlılar kendilerini bilmeden Arap sanmaktadırlar.

Yıva Oymağı:

12. Yüzyılda Oğuz boylarından olan Yıvalar
Yoğun bir nüfuslu olarak İran Hemedan'ın kuzeyinden Şehrizor'a kadar uzanan geniş bölgesibde yaşamaktadırlar, 1130 tarihinde Şehrizor bölgesinin sahibi olan Türkmen Aslantaş oğlu Emir Kıpçak’ta Yıva boyundandır, ayrıca son Selçuklu Sultanı Tuğrul Şah ile yardımcısı, bakanı Celâleddin b. Yunus arasında 1187'de Hemedan dolaylarında yapılan savaşta Yıvaların yönetim ordusunda yer almışlardır,
Yıvaların başında Berçem'in oğlu Mahmud vardı. (İvâiyye) beyliğini kurmuştur.
Hakanları ise Mahmud'dan sonra Yıva boyunun beyliğine Fahreddin İbrahim geçmiştir, Bunun yerine geçen Şehabeddin Süleyman Şah ise, Yıva boyunun en tanınmış beyi sayılmaktaydı. Süleyman Şah, 1213 yılından önce, Yıva Beyliğinden atılarak yerine küçük kardeşi atanmıştır.

1258 yılında Moğolların Bağdat'ı kuşatmaları sırasında, yönetim başı Süleyman Şah olmuştur, Bağdat’ın düşmesiyle halife, komutanlar ile şehit olmuştur, Süleyman Şah aydın kültürlü olarak yıldızlar bilgisinde önde gelenlerden biriydi, Yıva Beyi Süleyman Şah'ın yönetiminde bölgede yaşayanlar mutlu ve güzel bol yaşam sürdürmekteydiler.
Moğol hükümcünde Yıvaların oturdukları Musul, Kerkük bölgesi olmuştur.

Karakoyunlu oymağı:

Karakoyunlu oymağı gücüyle Yıvalardan sonra bölgeye yerleşmiştir. Moğol yönetiminden sonra bu bölgede siyasi bir güç ortaya bu defa Türkmenler çıkmıştır, varlıklarını Karakoyunlular göstermişlerdir Yıvalar, Karakoyunlular arasında akrabalık olmuştur. Karakoyunlu oymağının, Oğuz boylarından olduğu bellileşmiştir.

Karakoyunluların Yıvalar'ın nesli olduklarını düşünmektedir.
Karakoyunlu devletinin bölgede çok güçlü bir yönetimi kurarak, birçok Türkmen, boylarını oymağını bir çatısı altında toplamıştır. Karakoyunlu Musul ve Kerkük, Diyala şehrinde oymağının varlığı 16. yüzyılın öncesine bağlıdır, bu topraklar Osmanlı yönetimine geçmesiyle bölgenin tapu tahrir defterlerinde Karakoyunlu oymağı ile ilgili kayıtlar bulunmaktadır.

Karakoyunlu oymağı Musul şehrinde oturdukları mahalle adına Ra's al-Türkman söylenmekle, ayrıca Karakoyunlar al Kadıya, Şivehâ ve Musul yöresinde başka köylerde oturmaktadırlar,

Karakoyunlu olanlar Bayram, Budak, Hüdakulu, Oruç, Şahkulu ve Şahverdi. Allahkulu, Durmuş, Göndoğmuş, Hüseyinkulu, İldoğmuş ve Şahverdi. Karakoyunlu döneminde Musul ve Kerkük bölgesinin yoğun bir Türkleşme dönemi yaşanmaktaydı.
bu oymağın bölgede bıraktığı izler görülmektedir, Karakoyunlu oymağına bağlı Türkmenlerin yaşadıkları köyler ise Musul yöresinde tanınmış olanlardan şunlardır: Yukarı Karakoyunlu, Aşağı Karakoyunlu, Cemaliye, Reşidiye, Kadıye (Kadıköy), Ba'vize, Diriç, Cinci, Barıma, Fazıliye, Ortaharap, Telyara ve Ömer Kayacı varlıklarını kurumaktadırlar,

Musul’un 20 km. kuzey-batısında yer alan Karakoyunlu köyü kurulmuştur. Çevresinde olan kalıntılardan anlaşılıyor Kerkük'ün 20 km. güneyinde bulunan Tazehurmatu bucağının Karakoyunlu oymağından geldiklerini ve Tatar (Moğol) soyundan olarak Karakoyunlular tarafından yapılmıştır, Kerkük Tuzhurmatu İlçesi'nin çevresinde Bayat boyundan köyler olan Türkmenler Karakoyunlulara dayanmaktadır, ayrıca Kömbemler, Kızılyar köyleri de Karakoyunludur bu oymak Azerbaycan ve Türkiye’de bulunmaktadır.

Döger Oymağı:

Irak'a yerleşen Oğuz boyları olan Dögerler. Moğollardan Memluk hakanları ile mücadele ederek. Bölgede nüfusları çoğunluk sayılarak, Türkmen oymağıdır, Dögerler Salim Bey yönetiminde Caber'de yaşıyorlardı.1383 yılında Karakoyunlu Beyi Kara Mehmed Musul ve bölgesine geçerek Döger Beyinin üzerine yürüyerek, çevreyi yönetimi altına almıştır. Salim Bey'in ölümünden sonra Dögerlerin başına oğlu Dimaşk Hoca geçmiştir. 1404 yılında savaşta yenilerek Dögerlerin başına Gökçe Musa geçerek..Döger beyleri de Kerkük ve Tauk (Tavuk) Emiri Ceneklü Hasan'ın buyruğunda bu savaşa katılmışlardı.

Dögerler İspend (Isfahan) Kerkük’e bağlı Tuzhurmatu, Tazehurmatu, Yengice, Telafer -Barsa Kerkük ve Tavuk Emiri Ceneklü Kerkük yöresinde, Dögerlerden küçük bir oymağın varlığı bulunmaktadır.

Çoğunluk Dögerlerin köyü Biravcılı Köyü'dür. Körcalılar, Dögerler, Uncular, Kargabegler, Hilavlılar, İsmaillilerle bir boydular. Dögerin yaşadığı köyler ise Yengice, Tazehurmatu, Tuzhurmatu ve Türkiye’nin birçok yerinde şehir, köylerinde bulunmaktadır.
ayrıca bu köylerde yaşayan Türkmen Döger oymakları İhtiyarlı, Derzili (Terzili), Berberli, Biravcılı, Kuşçu, Aşurlu, Alipesli, Hurmatılı, Sofyalı, Naccarlı, Matıklı kollarıdır.

Çepni Oymağı:.

Kanunî Sultan Süleyman döneminde Doğu Anadolu'da ve Irak'taki kalelerde gönüllü olarak görev yapan önemli sayıda Çepni oymağı bulunurdu. Çepniler çoğunluk, Kerkük’e bağlı Havica ilçesinde Trabzon ve Cânik Çepnilerinden olan ayrıca İran savaşlarında Türkmen Safevîler yanındaydılar H. 976 (M.1568) yılında Çepniler, Çipenler Mahalebiye bağlı Türkmen köylerinde bulunmaktadır, Van Beylerbeyi boyruğuyla Van, Erciş, Ahlât ve Bitlis kalelerinden uzaklaştırılmışlardır, H. 994 (M.1585) yıllarında Şam, Bağdat ve Revan Beylerbeyliklerinde Çepniler ve Tat, Kızılbaşlara bulunmaktadırlar

Eymür oymağı:

16. yüzyılda Eymür boyu Anadolu’da 76 yer, bölge, köy adaları birçoğunun Sivas-Tokat bölgesindedir.
Ve Anadolu'nun birçok yerlerinde Eymür oymakları görülmektedir. Bu boyun adı Eymir, İmir, İran ve Harizm Türkmenleri arasında da Eymür, Irak Türklerinin bölgesinde Emirli diye geçmektedir,

Kerkük'ün Tuzhurmatu bölgesinde Amırlı (Emirli) adı diye bir bucak adı bulunmaktadır. Amirli/ Emirli Tuzhurmatu ilçesine bağlı 30 km. güneybatısına düşmektedir. Ve Bayat oymağın bir koluna bağlıdır. Bayat köylerinin ortasına düşen Amırlı adının Eymirli ve Emirli boyundan gelmektedir.

Kerkük şehrinin önemli Türkmen köylerinden Kümbetlerde Amırlı oymağı yaşamaktadır.


Harbendeli oymğı:

Sivas'ın güneyinde bulunan, Heleb bölgesinde yaşayan Türkmen Beğdili, Harbendelu ve İnallu gibi oymaklardan birleşmektedir, Harbende oğulları İlhanlı döneminde Harbende'den alınmıştır Harbendelu veya Harbendeli oymağı, özellikle Malatya bölgesinde görünmektedir. Harbendelular obalara 17. ve 18. yüzyıllarda Orta ve Batı Anadolu'ya gelmişlerdir. 16. yüzyılda Haleb Suriye Türkmenlerinden, başlıca Beğdili, Harbendelu, Bayat ve İnallu gibi büyük topluluklar Karkın, Kızık, Uç, Acûrlu, Kaçılu, Peçenek, Döger, Kınık, Eymür, Bahadırlu, Karakoyunlu bu oymaklardan oluşmaktadır.
Safevî Türk devletine bağlı olan Türk boylarından sayılan Şamlu boyu, başlıca Beğdili, İnallu (İnanlu) ve Harbendelu obalarında yaşamışlardır.

Günümüzde Kerkük'e bağlı en büyük Türk nüfuslu olan Harbende oymağı Tuzhurmatu da tanınan bir topluluktur Harbendeluların torunları Türk oldukları Tuzhurmatu ilçesinde önemli bir almışlardır ve Türkiye’nin birçok bölgelerinde bu oymak bulunmaktadır.

Şebek oymağı:

Musul bölgesinde yaşayan varlığını Türkmen oymağı olarak koruyan önemli büyük bir Türkmen oymağındandır, Şebek oymağının adı Tahmasb döneminde 10 bin çadır oldukları bilinen İran Bayatları hakanı Şah Bek'ten gelmişlerdir, Batı Türkistan'da Timur oğullarının döneminde uzaklaşmışlardır, Şebekler Çoçı Ulusu hanlarından Şıban Han oğullarıdır ayrıca Şıban Özbekleri, 15. yüzyılda Sırderya kıyılarında İran Türklerinden olan Harizm'i Timur oğullarının meydana gelmektedir. Şebek oymağının en önemli hakanlarından Yiğit kahramanlarından becerikli Şaybak (Şeybek) Han adıyla şanıyla tanınmaktadır.

Şebek oymağının, Şaybak veya Şeybek Han'ın torunlarıdır..Şebeklerin, Hacı Bektaş Veli'ye bağlı olarak Bektaşi geleneklerini, göreneklerini benimsemektedirler. Şebekler Musul'un doğusunda yer alan elliden fazla köylerde yaşamaktadırlar. Bu köylerden, Abbasiye, Albek, Arpacı, Babıniyet, Basahre, Ba'şika, Ba'vize, Bazvaya, Baybuğ, Bedene, Bılavât, Besan, Bısatlı, Cilevhan, Çinçi, Deraviş (Dervişler), Gökçeli, Harabasultan, Haznebend, Hıdırilyas, Karakoyun, Karaşor, Karatepe, Karatepe Şebek, Karayatağ, Kadıköy (Kazıye), Keberli, Kehrîz, Körgariban, Minara Şebek, Ömerkayaçı, Yunus peygamber, Selimiye, Şemsiyyat, Şeyhemir, Şirehan (Şirinhan), Telyara, Tercille, Tezharap, Topzava, Yarımca, Yengi Bısatlı, Zehrahatun. Bektaşi kullarına bağlı olan Şebekler, dini törenleri Bektaşi geleneklerine göre düzenlemektedirler. Hacı Bektaş-ı Velî'ye karşı büyük saygı, sevgi beslemektedirler Şebekler Osmanlı döneminde İmparatorluğun birçok bölgesinde Şebeklerin konuştukları dil, Azerî Türkçesine yakın Türkmence bir özellik taşımaktadır.
Dini törenlerinde okunan şiirler ise, daha çok Nesîmi, Fuzûlî, Hataî ve Sadî gibi, ünlü şairin şiirleridir. Türkmen Şebek oymağı Sünni, Şii’dirler, Gökçeli ve Yarımca Şebeklerinin çoğu Sünni mezhebindendir.


Şebekler tanınmış Türkmen oymaklarından olarak günümüzde Musul şehrinin doğuşunda 15 enci çağın başlangıcıyla İmamı, Bektaşi olarak Türkmen hakanı Şah bek ordusundan kalarak ve Türkmen Şah Nedir ordusuyla birlikte bu topraklara gelmişlerdir, ve miladı 1743 tarihinde Musul vilayetini abluka ederek Kerkük, Erbil gibi toprakları ele geçirmek istemişlerdir. Şebekler Türkmen oymaklarından Veli Beştaşın torunlarından olarak bugün Türkiye’de tanınan alevi Bektaş oymağı Türkiye’ni İran’ın, Azerbaycan’ın birçok yerlerinde bu oymak bulunmaktadır,
Şebekler, Aleviler, Bektaşiler olarak büyük Türkmen oymağıdır.

Salur oymağı:

Salgurlu, Salguzcu da denilir. İran ve Irak bölgelerinde hükümet kuran Salgurîler Türkmenlerdir. Selçuklular Batı İran'a geldikleri zaman Şehrizor, Kirmanşah Dakuk (Tavuk) bölgesinde Annaz oğullarının yönetimindeydiler.
o dönemde görülen birçok Türkmen beyi gibi, çok yiğit çalışkan olan Kara Beli Salur Beyi tarafından birçok bölgeler fethedildi. Kara Beli hanedanı, 12. yüzyılın sonlarına kadar varlığını sürdürmüşlerdir.

Beğdili oymağı:

Oğuz boylarındandır Kanunî döneminin ilk yıllarında Haleb Türkmenleri arasında bulunan ana Beğdili kolu Türkmen topluluğunun en büyük oymağıdır, Beğdililer Safevî devletinin kuruluşunda önemli yerleri bulunmaktadır, onların bir kolu da İran'a giderek. Kuzey Suriye Türkmenleri ile Safevi devletini Şamlu adlı kurutanlığına katılmışlardır. Şah Abbas devrinde Şamlular bütün Kızılbaş boylarını aşarak birinci sırada yer almışlardır.
Safevî devletinin güçlü olmasında en önde Türk boylarından olan Şamlu boyu, Beğdili, İnallu (daha İnanlu) ve Harbendelu ile yer almışlardır. Ve (Hudabendelu) obalarını oluşturuyordular Şamlu boyu beylerinede yakın bir bağlılığı olan Şah Abbas devrinde bu boydan büyük hakanlar çıkmıştır, Şamlu hakanlarından Beğdili obasından Ahmed Bey, H. 1002 (1593-1594) de Şah Abbas tarafından Lâhican darugalığına görev almıştır. Şamlu boyunun İnallu (İnanlu) obası Şahı Seven köyü olarak varlığını sürdürmektedir.
Bugün Musul yöresinde Türkmen köylerinde Begdelli (Beğdeli) diye tanınan Türkmen oymağı görünmektedir. Musul'un kuzeyi Reşidiye, Şirehan (Şirinhan) ve Selimiye gibi köylerde köklerinin Begdeli boyundandır. Şirehan köyünde tanınan Ceccoevi (Cercisevi) ile Cemşidevi adlı boylar birbirlerine yakından akrabadılar, Begdelli boyuna bağlı olanlar. Musul'un Selimiye ve Reşidiye gibi birçok yörelerinde yaşamaktadırlar.


Arkadþýna gönder



Yazarýn diðer yazýlarý

1 - Irak Türklerinin Eski dönemin acısı, yeni dönemde daha artmaktadır
2 - Milli Mücadele Yolunda: Şehit Münir Burhan KÂFİLİ - Türkmen Diye Şehit edildi.
3 - Diktatör Saddam döneminde TİSİN Türkleri yaşanılmayan acı, çiler yaşadılar.
4 - 24 Ocak 1970 Irak Türklerine verilen Kültürel Haklar, Diktatör rejim, Geri alınmıştır
5 - Irak Türklerinin, yiğit, kahraman şehitleri
6 - 16 Ocak 1980 Tarihinde Milli Mücadele Yolunda Şehit olan Türkmen Liderlerimizden
7 - Irak Türkleri, Dünya Türklerinden bir parçadırlar
8 - Irak Türkleri Özgür bir Basın, yayını, İzlemelidir
9 - Irak Türklerin bugünkü durumları
10 - ACI GÜNLERDE YAŞAYAN DÜNYA TÜRKLERİNE DUA
11 - Irak Türkleri baskılara karşı direnmektedirler
12 - Irak Türkleri Susmayacaktır
13 - Milli Mücadele Yolunda Özveriye var mısınız?
14 - Bu Topraklar Irak Türklerinin Varlığıdır
15 - Bu Yolu Seçtik bu Yolda sonsuza dek yürüyeceğiz
16 - Sabri TARABYA Kerkük’le yaşıyordu
17 - Adıyla, Sanıyla Milli Tarihiyle, Varlığıyla Tanınan Cüneyt MENGÜ
18 - Molla Mustafa Barzani tarafından uygulanan 14 Temmuz katliamının acı olayları
19 - 2 Kasım 1971 tarihinde Irak Türk Öğrencilerinin Saddam rejimine karşı İlk boykot Silkinme Hareketi
20 - Milli Mücadele yolunda (28)Yiğit Selahattin Tenekeci
21 - (TELAFER) Irak Türklerine Karşı Katliamlar, Soykırımlar
22 - Türklüğün Simgesi Kerkük
23 - Siyasi Abu Garip hapishanesin acıları
24 - Şehit Mustafa Kemal Yaycılıya Hapishaneden yazmış olduğum Mektup.
25 - Altunköprü Katliamı
26 - ALTUNKÖPRÜ TÜRKLERİ
27 - Hocalı Soykırım, Katliamı Azerbaycan Türklerine Kıyıcı Ermeniler Tarafından planlanmıştır.
28 - Sevgililer gününde Kerkük
29 - Osmanlı İmparatorluğunu Kuran KARAKEÇİLİ Türkmen Aşireti, Oymağıdır.
30 - ACIMIZ ÇOK BÜYÜK
>>Sonraki >>