Arabic Turkish
 
2008-03-31   Arkadþýna gönder
3274 (1418)


Kerkük Havaları


Ali Koçak

En çok aşk, üzüntü, sevinç ve kahramanlık duygularını belirten Kerkük havaları'nın tam ne zaman doğup yayıldığı belli olmamakla birlikte, Türklerin Irak`ta yerleştikleri zaman bu havaların da buralarda kökleştikleri söylenebilir.

Ünlü Iraklı tarihçi Abbas el- Azzavi, "Moğol ve Türkmenler devrinde Irak musikisi"adlı Arapça eserinde, Hicri 656 yılında Moğolların Irak`a yaptıkları akınları sırasında kendilerine özgü musikiyi de getirdiklerini, ancak bu dönemde Irak`ta yaşayan Türkler arasında Türk Musikisi`nin eskiden de bulunduğunu açıklamaktadır.

Azeri`erin yurdu olan Tebriz, Marağa, Karabağ ve daha başka şehir ve bölgelerde halk musikisi hayatı eskiden beri çok yüksek seviyeye ulaşmıştır.

Irak Türkleriyle bu bölgelerde ayrıca Urfa, Diyarbakır gibi Güneydoğu Anadolu`da yaşayan Türkler arasında dil, edebiyat musiki bakımından çağlar boyu yakın bağlılık olduğu kolaylıkla düşünülebilir.
Bu bağlılık Azeri Türkleriyle, Irak Türkleri arasında güçlü bir bağ oluşturmuştur ve bunun neticesinde Irak Türkleri kendi benlikleri, kültür ve musikilerini güçlü bir şekilde koruyabilmişlerdir.

Ancak bölgenin geçirmiş olduğu çeşitli siyasi dönemlerden dolayı aradaki benzerlik giderek azalmıştır ve Irak Türkleri kendine özgü musikisini oluşturmuştur.

Bu bakımdan günümüzde Azeri Türküleri`ni Kerkük Türküleri`nden kolayca ayırt etmek mümkün olmaktadır.

Ama bu değişikliklere rağmen, Kerkük Türküleri vasıflarını yitirmemiş ve öz Türkçe varlığını hep korumuştur.

Kerkük Türküleri genel olarak iki bölüme ayrılır:

Bunlardan birine kısa havalar veya kırık havalar diğerine ise uzun havalar ki, bunlardan bazılarına düz hava söylenir.

Uzun hava sınıfı, basma kalıp biçiminde olmayan ve az çok tasarrufla okunabilen ve daima tek şahıs tarafından dolamalı olarak yüksek perdelerden şahlana şahlana söylenen nağme tarzını içine almaktadır.

Bu sınıfa, Irak Türkleri arasında bilinen şu ezgiler yer almaktadır:

Makam ezgileri, Divan, Karabağı havası, Aşk havaları, Kerem havası, Sazlamağ (Ağıt), Leyle (ninni).

Kısa hava türlerine gelince bunlar usul ve ölçü bakımından belirli basma kalıp biçiminde olup, topluluk tarafından okunabilen ve notaya kolaylıkla alınan şu ezgilerden oluşur:

Beste (halk Türküsü), Tenzile (dini türkü ve şarkı), şarkı (marş ve asker türküsü), Halay ve oyun havaları.

Kerkük'te en yaygın olan 'hoyrat ezgilerini' açıklamadan bu yazıya son vermek pek doğru olmayacaktır.

Hoyrat, uzun hava tarzına giren: zemin (yerli değişle 'başlamak' anlamına gelen 'kahmah' tabiri kullanılır ve ayrıca 'kuruş' da derler), miyan, karar (kapamak derler) ve karargağı (kilik denir 'hoyratı kilikledi “kilitledi”' de derler) olan ve özel melodik seyir ve hareketi bulunan bir çeşit ezgi biçimidir.

Kerkük dolaylarında, günümüzde yirmi dört çeşit hoyrat havası bilinmektedir. Hoyrat ezgilerini birbirinden ayırt etmek için çok kez başlangıç kısmını dinlemek yeterli olsada, genelde orta ve son kısmını dinlemek gerekir.

Kerkük civarındaki hoyrat ezgilerinin bazı örnekleri şöyledir:
Ahmetdayı, bayat, beşiri, delliheseni, karabaş, kesük, muhalif, muçula, nobtaçı, segah, şerife, ömergele, yetimi.....

Bu yazıyı muhalif usulünden bir örnekle bitirmek isterim

Bava bügün,
Dağlar yeşil boyandı,
Kim yattı kim oyandı,
Gözlerim ağam.
Kalbime ateş düşti,
İçinde yar da yandı,
Aman aman aman aman aman.
Aman aman elivden,
Hiç bilmem hara gedim.
*****
Bava bügün,
Dağlar dağladı meni,
Gören ağladı meni,
Gözlerim ağam,
Demir zincir kar etmez.
Zilfiv bağladı meni,
Aman aman aman aman aman,
Aman aman elivden,
Hiç bilmem hara gedim



Arkadþýna gönder



Yazarýn diðer yazýlarý

1 - Türkmen’ler Ne İstiyor?
2 - Zap Kampı...
3 - Koltuk Sevdası
4 - Kerkük’te Sessizlik...
5 - Bu “Baas Sendromu” hâlâ bitmedi mi?
6 - Türkmen Birliği sağlanmalıdır
7 - Türkmen mücadelesi !!!
8 - Irak Birliği Türkiye`yi tehdit eder mi?
9 - Türkiye yeni "stratejik ortak" arayışında!!!
10 - Sınır ötesi harekatın çapı ne olmalı??
11 - Nejdet Koçak hakkında:
12 - Kerkük kimindir?
13 - Osmanlı Salnamelerinde Telafer ve Kerkük
14 - Türkmeneli`nde Gazetecilik tarihi (1911-1960)
15 - Kerkük'ün kimliği?
16 - Nedir Türkmeneli`nin nüfus hikayesi?