Arabic Turkish
 
2020-09-11   Arkadþýna gönder
343 (115)


HÜSEYİN ŞAHBAZ HASSAN (1943 - 2020)


Önder SAATÇİ


Hüseyin Şahbaz Hassan 1943 yılında Kerkük’ün Dakuk ilçesine bağlı İmam Zeynelabidin köyünde dünyaya geldi. Çocukluğu burada geçti. Kendi köyünde okul bulunmadığından Dakuk ilçesindeki ilkokulda çeşitli zorluklara rağmen ilköğrenimini tamamladı. Ortaokul ve liseyi ise Kerkük’te okudu.
O dönemde Irak’ta Türkmen çocukları Türkçe eğitim alamadığından o da bütün eğitim kademelerini Arapçayla okumak zorunda kaldı. Fakat Şahbaz, çocukluğundan beri Latin harflerini de öğrenmeye büyük bir arzu duyuyordu. Ortaokul ve lise yıllarında bu arzusunu gerçekleştirmek için tek tük bulduğu, Türkiye’den bir vesileyle getirilmiş gazete ve dergilere sarılıyor, eline geçen ne varsa okuyup Latin harfli Türkçeyi ilerletmeye gayret ediyordu. Şahbaz’ın imdadına o dönemde çıkan Kardeşlik (الاخاء) dergisi yetişti. Bu dergi Irak Türkmenlerinin bir okulu gibiydi. O yıllarda (1964-1971) derginin bazı sayfalarının Latin harfleriyle basılması Şahbaz için büyük bir şanstı. O sayfalardaki yazılar ona Latin harflerini öğretmekle kalmıyor aynı zamanda kendisine Türkçenin ufuklarına açılmayı, ana dilini kaynağından öğrenmesi gerektiğini de telkin ediyordu. Böylece Şahbaz Kardeşlik (الاخاء) sayesinde Türkiye sevdasına ve Türkiye’de yükseköğrenim yapma idealine kapıldı.
Hüseyin Şahbaz bu duygularla Türkiye yollarına düştü ve 1968-69 öğretim yılında AÜ Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümüne kaydoldu. Fakülte yıllarında Hasan Eren, Hasibe Mazıoğlu, Gündüz Akıncı, Doğan Aksan, Vecihe Hatiboğlu gibi alanında isim yapmış, değerli hocalardan ders aldı ve kendini en iyi şekilde yetiştirmeye gayret etti. Dört yıllık eğitim süresini 1972 yılında, “Kerkük ve Yöresi Ağızlarından Derlenmiş Sözler” başlıklı bitirme teziyle tamamlayarak lisans mezunu oldu. Şahbaz Irak’a hemen dönmedi. Ankara’da Tapu Kadastro Genel Müdürlüğünde 3-4 yıl süreyle sözleşmeli personel olarak çalıştı. Bu kurumda eski yazılı tapu belgelerini okumak ve yeni yazıya aktarmakla görevliydi. Bu işte çalışırken eski yazının inceliklerini de iyice öğrendi.
Şahbaz öğrenmeye doymuyor, ideallerini her geçen gün yükseltiyordu. Artık mesleğinde daha da ilerlemeliydi. Böylece doktora yapmaya karar verdi ve İstanbul’a taşınarak İÜ Edebiyat Fakültesinde Prof. Dr. Muharrem Ergin yönetiminde doktora çalışmasına başladı. 1979’da “Kerkük Ağzı” teziyle doktorasını tamamladı. Aynı yıl Irak Türkmeni iki arkadaşı H. Kemal Bayatlı ve Çoban Hıdır Haydar (Uluhan) da aynı üniversitede doktora öğrenimlerini tamamladılar. Şahbaz 1980’de, Irak’a döndü.
Tezinin başlığı her ne kadar “Kerkük Ağzı” olsa da inceleme sahası Kerkük şehir merkeziyle sınırlı değildir. H. Şahbaz’ın, doktora tezine esas tuttuğu metinlerin sayısı ise 22’dir. Bunlardan biri şiir, biri sohbet diğerleri de halk masallarıdır. Masalların altısı Kerkük merkezinden, dördü Dakuk ilçesinden; dördü, kendisinin de memleketi olan Dakuk’a bağlı İmam Zeynelabidin köyünden, ikisi Tuzhurmatı, ikisi Karatepe, biri Kerkük il merkezine bağlı Tisin köyünden, biri de Altunköprü’den derlenmiştir. Sohbet metni Tuzhurmatı’dan, şiir ise İmamzeynelabidin’den kayda geçirilmiştir.
Bu metinlerin hepsi de çok hassas bir transkripsiyonla kaydedilmiş, böylece yöre hakkında çalışacak Türkologlar için çok önemli bir hizmet yerine getirilmiştir. Metinlerin çoğunun masal olması Türk halk edebiyatı çalışanları için de çok kıymetlidir. Şahbaz’ın o günkü imkânlarla bu malzemeyi toplayabilmiş olması büyük bir başarı sayılır. Bu malzeme, Saddam döneminde çeşitli asimilasyon uygulamalarına maruz kalan, bugün dahi hukuku gasp edilmeye çalışılan bölgedeki Türk varlığının en güçlü belgesi olduğundan dolayı da ayrıca değerlidir.
Şahbaz’ın, tezinde ortaya koymuş olduğu gramer incelemesi bugünkü ölçülere göre çok ileri düzeyde olmasa da zamanın ihtiyaçlarını karşılaması bakımından yine de önemlidir. Tezdeki gramer çalışması, bugünkü eleştirel çalışmalarla yeniden ele alındığında, Irak Türkmen ağızları ile ilgili pek çok verinin yeniden değerlendirilmesi ve yepyeni sonuçlara varılması için, bir alt yapı özelliği taşır.
Şahbaz’ın derlediği malzeme içinde pek çok söz varlığı da hâlâ bir araya getirilmeyi ve işlenmeyi beklemektedir. Şahbaz’ın metinlerinde bölgeye ait pek çok atasözü, deyim, kalıp söz, birleşik fiil, vb. söz varlığı bakir bir şekilde araştırıcılarını beklemektedir. Bu arada, çalışmanın indeksi de küçük bir sözlük niteliğindedir.
Şahbaz, ülkesine dönünce Bağdat Üniversitesinde Öğretim Görevlisi olarak çalışır ve uzun yıllar Bağdat Üniversitenin Filoloji Fakültesine bağlı Türk Filolojisi bölümünde hizmet verir. Şahbaz meslek hayatında araştırıcılıktan çok öğreticiliğiyle öne çıkar. O, her zaman müşfik bir öğretici olmuş, öğrencileriyle daima yakından ilgilenmiş, sayısız öğrencinin yetişmesinde katkısı olmuş bir hoca olarak öğrencilerinin gönüllerinde taht kurmuştur.
Hüseyin Şahbaz, 2003 yılından sonra Irak’taki siyasi ve sosyal gelişmelerde de rol alarak 2006 yılında Kerkük’ten uydu aracılığıyla yayın yapan Türkmeneli Televizyonunun Genel Müdürlüğünü üstlenir. Bununla birlikte, Bağdat’tan Kerkük’e taşınarak Kerkük Üniversitesinde Eğitim Fakültesi bünyesindeki Türkçe Eğitimi bölümünde dersler vermeye başlar.
Şahbaz yalnızca bir öğretim görevlisi olarak kalmamış, aynı zamanda edebiyatla da ilgilenmiş, pek çok şiir de yazmıştır. Şiirlerinin birçoğunu “Yurd” gazetesinde yayınlamıştır. Daha çok hece veznini kullanan Şahbaz halk kültürünün ve edebiyatının temel motiflerini yenilikçi bir üslupla şiirlerinde işleme yolunu tutmuştur. Şiirleri şekil bakımından gayet sağlam, ifade bakımındansa etkileyicidir.
Şahbaz halen emekli olup baba ocağı İmamzeynelabidin köyünde, babasından kalan evde, eşiyle birlikte hayatını sürdürmektedir.

ESERLERİNDEN SEÇMELER:
Hassan, Hussin Shahbaz, Kerkük Ağzı, İ. Ü. Türk Dili Doktora tezi, İstanbul 1979.
Hasan, Hüseyin Ş., Kerkük ve Yöresi Ağızlarından Derlenmiş Sözler, A. Ü. DTCF Türk Dili mez. tezi, Ankara 1974.

KAYNAKLAR:
Ercilasun, A. B., Türk Dünyası Üzerine İncelemeler, Akçağ yayınları, Ankara 1993, s. 114.
Gökdağ, B. A., “Irak Türkmen Türkçesinin Şekil Bilgisine Dair Notlar”, Teke Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, S: 1/1, s. 114.
Gülensoy, T.- Alkaya, E, Türkiye Türkçesi Ağızları Bibliyografyası, Akçağ yayınları, Ankara 2011.
Hayati Develi, "Irak Türk Ağızları Hakkında Üç Eser", Kardaş Edebiyatlar, S. 15 (1987), s. 26-27.
Özkan, N., “Irak Türk Edebî Dilinin Tarihî Gelişimi”, Turkish Studies, C: 4, Güz-2009, s. 94.
Şemsettin Küzeci, “Kerkük Şairleri (2. Cilt), Dünya Genç Türk Yazarlar Birliği yayınları, Ankara 2007, s. 288.



Irak Türklüğünün yetiştirmiş olduğu kıymetli bir ilim adamı ve eğitimci olan Dr. Hüseyin Şahbaz Hassan’ın vefat haberi Irak Türkmenlerini derinden üzmüştür. Biz de bu sayımızda merhumun değerli hatırasını ve hizmetlerini yâd etmek üzere, Türkiye Dışındaki Türk Dünyası Türkologları -Dilciler- eserinin bir bölümündeki biyografisini siz değerli okuyucularımıza sunmayı görev bildik. Şahbaz Hocamıza Allah’tan rahmet ve mağfiret, kederli ailesine başsağlığı dileriz (Kardaşlık).




Arkadþýna gönder



Yazarýn diðer yazýlarý

1 - TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE NELER OLUYOR?-5
2 - TÜRKÇEYLE ARAPÇA ARASINDA SIKIŞMIŞ TÜRKMENLER
3 - IRAK TÜRKLERİNİN YÜKSEKÖĞRETİM ATAĞI
4 - TELÂFERLİ SANATÇI ÖMER TÜRKMENOĞLU İLE MÜZİK SOHBETİ
5 - IRAK TÜRKMEN AĞIZLARI İÇİN NELER YAPILMALI?
6 - KERKÜK’TE SPOR NASIL YARALANDI
7 - TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE NELER OLUYOR?-3
8 - ÇOBAN HIDIR ULUHAN (1948 - )
9 - İTTİ BIÇAK SÜTÜ KESTİ
10 - SUPHİ SAATÇİ’NİN IRAK TÜRKMEN FOLKLOR ARAŞTIRMALARINA KATKILARI
11 - Prof. Dr. Ali İhsan Öbek’le Divan Edebiyatı Sohbeti
12 - IRAK TÜRKMEN AĞIZLARINDAN ŞAŞIRTAN KELİMELER (Yalancı Eşdeğerler)
13 - IRAK TÜRKMEN SOSYOLOJİSİNE DOĞRU
14 - MESELEMİZ YALNIZ ALFABE Mİ?
15 - HADİ GÜZEL’İN KERKÜK TÜRK KÜLTÜR MERKEZİ HATIRALARI
16 - IRAK TÜRKMENLERİNİN TÜRKİYE’DEN BEKLENTİLERİ
17 - IRAK TÜRKMEN AĞIZLARININ MÜKEMMEL SÖZLÜĞÜNE DOĞRU
18 - HOCAM AHMET NAHMEDOV’LA AZERBAYCAN SOHBETİ
19 - HABİB HÜRMÜZLÜ’NÜN HATIRALARINDAN BİR YAPRAK
20 - HABİB HÜRMÜZLÜ’NÜN HATIRALARINDAN,, IRAK TÜRKMENLERİNİN YAKIN GEÇMİŞİNE PENCERELER
21 - IRAK TÜRKMENLERİNDEN BİR DİLCİ: İHSAN S. VASFİ
22 - TÜRK DIŞ POLİTİKASINI ANLAMAYA ÇALIŞIYORUM
23 - Kerkük Hoyrat ve Mânilerinde Millî Duygular-II
24 - KERKÜK HOYRATLARINDA TÜRKÇE SEVDASI
25 - ACI BİR HATIRA: 14 TEMMUZ
26 - Mazlumların Sesi Olmak
27 - KARDAŞLIK’TAN KARDEŞLİĞE (Av. Habip Hürmüzlü’yle Röporatj)