Arabic Turkish
 
2019-09-11   Arkadþýna gönder
68 (56)


Kürt Bölgesinde Türkmen Siyaseti Nasıl Olmalı?


Mahir Nakip

Türkmeneli’nden, Türk’ün dilinden: Kürt Bölgesinde Türkmen Siyaseti Nasıl Olmalı?

Kürt Bölgesi Gerçeği

2005 yılında Irak Anayasası federatif bir yönetim tarzını seçmiş ve Kürtçe’yi de ikinci resmî dil olarak kabul etmiştir. Birleşmiş Milletler ve Türkiye dahil dünyanın birçok ülkesi de bu anayasayı meşru saymıştır. Bu anayasaya göre Erbil, Süleymaniye ve Duhok Kürt Federasyonunu oluşturmaktadır. Eski bir Türkmen yerleşim bölgesi olan Erbil, Muzaffereddin Gökbörü ve Nurettin Zengi gibi Türk beylerine ev sahipliği yaptığı bilinen tarihî bir gerçektir. ¨Kürdistan’da İki Yıl¨ isimli kitabın sahibi W. R. Hay, 1918-1920 yılları arasında siyasi bir memur olarak Irak’ta yaşamıştır.[1] Hay’in tespitlerine göre Küçük Zab’ın güneyinde en önemli iki şehir Kerkük ve Süleymaniye olup, Kerkük ve Erbil’de çoğunlukta Türkmenler yaşarken, Süleymaniye’de de Kürtler yaşamaktadır. Ancak 1990 yılından itibaren başlayan Irak’ın Kuzeyini Irak’tan ayırma siyaseti bugün meyvelerini vermiş ve Erbil şehrinin demografik yapısı büyük ölçüde değiştirilerek Türkmenler asimile edilerek azınlık durumuna düşmüşlerdir.


 


Bugün Erbil Kürt Parlamentosuna, Kürt Hükümetine, (Türkiye dahil) yabancı ülkelerin konsolosluklarına ve birçok uluslararası firmaya ev sahipliği yapmaktadır. Şu anda Irak’ın en gelişmiş, huzurlu ve müreffeh şehri olarak gösterilebilir. 2003 yılından itibaren bütün seçimlerde Erbil’den 15 vekil seçilmiş ve tamamı Kürtlerden oluşmuştur. Bu da eğer seçimler gerçekten demokratik ise, acaba Türkmenler kime oy veriyor sorusunu akla getirmektedir!


 


Konjonktürel Siyasetin Muhakemesi


Kuzey Irak’ın 1991 yılından itibaren Güvenli Bölge ilan edilmesi, bugüne nasıl gelindiğini iyi açıklamaktadır. O tarihlerde Türkmen muhalefeti de Erbil’de faaliyet göstermeye başlamış ve Irak Türkmen Cephesi (ITC) kurulduğunda merkezi Erbil olarak belirlenmişti; hatta ikinci, üçüncü ve dördüncü başkanları da Erbil Türkmenlerinden seçilmişti. Ancak, bağımsız ve millî Türkmen davasının çizgisini temsil eden ITC ve içindeki partilerin haricinde, bir de tabela partileri adıyla anılan birden fazla Türkmen partisi de KDP tarafından desteklenmekteydi. İlk Kürt parlamentosu kurulduğunda 101 milletvekilinden beşi Türkmenlere ayrılmış ve tamamı bu tabela partilerinden oluşuyordu. İlk Kürt Parlamentosu seçimlerini boykot eden ITC, doğru bir kararla siyasetini değiştirerek son iki seçimlere fiilen katılmıştır. ¨Erbil, Kürt Bölgesinin Başkenti olabilir ama bir Türkmen şehridir; bu şehirde Türkmenler de var ve mahallî Kürt Parlamentosunda da temsil edilmelidir¨ mantığından hareket eden ITC isabetli bir karar almıştır. Bugün ITC’nin Kürt Kabinesi’nde bir bakanı ve Parlamentosunda da bir vekili bulunmaktadır. Bu, önemli fakat aksak bir adımdır.


 


Nasıl Bir Türkmen Siyaseti


Elbette Irak Türkmen davası bir bütündür bölünemez. Yani Kürt Bölgesindeki Türkmen siyasetinin koordinatları, genel Türkmen siyasetindekinden farklı değil ve olmamalıdır. Mesela, Kerkük’ün karışık ve ihtilaflı bir bölge olmasına rağmen Kürt Bölgesine dâhil olmaması, Türkmenler için kırmızı bir çizgidir. Bu konuda bir Erbilli Türkmen, Kerküklü Türkmen’den farklı düşünmemelidir. Tuzhurmatı, Telafer, Kifri ve Altınköprü de bu kapsamdadır. Irak Anayasası gibi Kürt Anayasa Projesi de Türkmenlere bazı temel haklar tanımıştır ancak ne Irak Anayasası ne de proje niteliğinde olan Kürt Federasyonu Anayasası Türkmenlere bir coğrafya çizmiştir. Bir başka konu Erbil Türkmenlerinin Irak Parlamentosunda temsili meselesidir. Erbil’de nüfusları en az 200 bin olan Türkmenlerin tek bir vekil dahi Irak Parlamentosuna gönderememeleri tuhaf olup, sorgulanmalıdır. Bugün Irak Parlamentosunda Kerkük’ten üç, Telafer’den dört ve Tuzhurmatı’dan bir vekilin bulunmasına rağmen Erbil’den hiç Türkmen vekilinin olmaması şüphe uyandırmaktadır. İşte ITC’nin Kürt Kabinesindeki Bakanı ile Parlamentodaki vekili, Kürt Bölgesi yerel kanunları çerçevesinde, meşru ve demokratik yollarla bu meselelerin yılmaz bekçileri ve savunucuları olmaları beklenir. Nitekim ITC yönetimi bu iki şahsiyete güveni tam olacak ki bu gibi hassas, çetrefil ve yüksek sorumluluk isteyen böylesi bir göreve onları getirmiştir. Demek ki ITC’nin bu iki siyasetçisinin görevleri ve sorumlulukları oldukça zor ve ağır görünmektedir.


 


Uzlaşma Nasıl Sağlanır?


Elbette ki Türkmen ve Kürt halkları uzlaşarak, birlikte yaşamak zorundadır. Bu, tarih ve  coğrafyanın hükmüdür.  Ama birbirinin haklarına saygılı olmadan bu uzlaşma ne başlayabilir ne de devam edebilir. Güçlü olmak, zalim olmayı gerektirmez. Çoğu zaman mazlumlar, intihar etmeyi zelil yaşamaya tercih eder. Onun için zayıftan önce, güçlünün âdil olması gerekir. Meselâ, bölgesel Kürt yönetimi, Irak’ta Türkmenleri üçüncü ve kendi bölgelerinde ikinci millet; buna bağlı olarak da Türkçe’nin Türkmenlerin yaşadığı Musul, Erbil, Kerkük, Selahattin ve Diyala illerinde resmi dil  olarak gösterebilir. Ayrıca, Kürt yönetimi, Arapların ve Kürtlerin ayrı ayrı bölgeleri varken, üçüncü halk olan Türkmenlere ait bir bölgeyi ve/veya şehirleri tanımlayabilir. Böyle bir hak teslimi, bölgeye barışı getireceği gibi, yüzyıllardır birlikte yaşadıktan sonra arası bozulmuş iki milletin tekrar birbirine yaklaşması ve kucaklaşması için büyük bir fırsat doğurur.


 


Demokrasi her şeyden önce tecavüzkâr olmamaktır ve başkasının hukukuna saygı göstermektir. Kerkük, Telafer, Tuzhurmatı, Altunköprü ve Hanekin birer Kosova olmamalı ve Peşmergeler eliyle Kürt halkı Sırplaştırılmaya itilmemelidir.


 


ITC’nin Kürt Kabinesindeki Bakanının ve Parlamentosundaki Vekilinin sorumlulukları fazla ve görevleri zor olduğu kadar, hassas, kutsal ve hayatidir. Allah yar ve yardımcıları olsun...


 


-------------------------------
[1] W. R. Hay, Senetan Fi Kurdistan, 1918-1920 (Kürdistan’da İki Yıl), Arapçaya Çeviren: Fuad Cemil, Birinci Kitap, 1. Basım, 1973, s. 106-107.

Kaynak: Kardaşlık 83. sayı
Arkadþýna gönder



Yazarýn diðer yazýlarý

1 - Türkmeneli’nden.. Türk’ün dilinden: YİNE KERKÜK YİNE KERKÜK
2 - Üzerine Pazarlıkların Bitmediği Şehir: KERKÜK
3 - Türkmeneli’nden..Türk’ün dilinden: ERKEN TEŞHİS
4 - Toz-Dumanın İçinde Kalan Türkmenler
5 - DİRİLİŞTEN DİRENİŞE KERKÜK
6 - İLHAMİ IŞIK’IN ¨TÜRKMENLER¨İ VE BEYHUDE GAYRETLER
7 - Referandumdan Konfederasyona
8 - REFERANDUMDAN BETERİ VAR
9 - SAKIN ALDANMAYIN: ESAS HEDEF KERKÜK’TÜR
10 - Türkiye’nin Irak Politikasındaki Hataları
11 - IRAK’TA KÜRT DEVLETİNİ KURMA PROVALARI
12 - Kerkük Üzerinden Türkiye’ye Mesaj Var
13 - Aman Suriye’nin Kuzeyine Dikkat!
14 - TÜRKİYE İLE İRAN ARASINDA KALAN TÜRKMENLER
15 - HAŞD ŞAABİ VE TÜRKMENLER
16 - TÜRKMENLERİN CUMHURBAŞKANI ERDOĞAN’I ZİYARETİNDEN YANSIMALAR
17 - Musul'u Konuşurken Kerkük'ü Yazmak
18 - SAYIN CUMHURBAŞKANIMIZA AÇIK MEKTUP
19 - PKK ve Türkmenler
20 - Dicle Kalkanı
21 - Siyasi Yorgunluk ve Irak Türkmenleri
22 - Irak Türkmenleri Tehlikede mi?
23 - Yangından Mal Kaçıranlar
24 - Türkmeneli’nden.. Türk’ün dilinden BİLGE VE BİLGİN KİŞİ ATA TERZİBAŞI
25 - Elveda Küresellik Merhaba Milliyetçilik
26 - Türkmeneli’nden Türk’ün dilinden: TELAFER KİME TESLİM EDİLECEK?
27 - İNTİKAM KÜLTÜRÜ VE TÜRKMENLER
28 - ORTADOĞU SARMALINDA KERKÜK ÇIKMAZI
29 - Türkmeneli’inden..Türk’ün dilinden: BÜYÜK OYUNUN İÇİNDEKİ KÜÇÜK YERİMİZ
30 - MİLLİ İRADENİN MECLİSİ
>>Sonraki >>