1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2017-04-29
Facebook Twitter Youtube

YENÝ GÜN `NEVRUZ´ BAHAR BAYRAMIDIR !

site Bakimda

Necat Kevseroðlu

Milleti millet yapan unsurlarýn baþýnda milli kültür gelmektedir . Milli kültürü oluþturan unsurlar arasýnda gelenekler , görenekler , inanýþlar , töreler , törenler , bayramlar v.s.önemli bir yeresahiptir . Dini bayramlar yanýnda milli bayramlar da fertleri ve topluluklar yakýnlaþtýrarak bütünleþtiren ortak kültür deðerlerindedir .
Yeni gün Bayramý : Cece ile gündüzün birbirine eþit olduðu her yýlýn 21 martýnda kutlanan bayram , Türk topluluklarý arasýnda dini bayram olmaktan çok bir tabiat bayramý , bir kurtuluþ bayramý olarak kabul edilmektedir .
Dîvăný lüðat-i’t-Türk´te, on iki Hayvanlý Türk takvimi´nde yýl baþý 21 Mart günü , yani yeni gün ´´ Nevruz ´´ günüdür .
Tarihimizde görülen rivayetin en önemlisi bu günün bir kurtuluþ günü kabul edilmesidir . Ebulgazi Bahadýr Hanin teferruatlý bir þekilde naklettiði Ergenekon Destaný bu bayramla ilgili bilgileri ihtva etmektedir . Buna göre : Türk illerinde kök – Türk oku ötmeyen , kök – Türk kolu yetmeyen bit yer yoktur . Bütün kavimler birleþerk kök – Türklerden öç almak için yürüler . Kök – Türk Haný il – Han´ýn oðullarý çoktu , savaþta hepsi ölürler , il – Han´ýn o yýl evlendirdiði küçük oðlu kýyan/ kayan ile yeðeni Negüþ/ Tukuz kurtulurlar . Bu ikisi eþleri ile birlikte kaçtýklarý yere Ergenekon adýný verirler . Zamanla çoðalarak bu sýðýndýklarý yerlere sýðmaz olurlar atalarýnýn eski yurtlarýný geri almak için çeþitli yollar aramaya baþlarlar . Nihayat daðda zayýf bir nokta tespit ederler , o noktayý , eritmek suretiyle çýkýþ yolu bularlar .Yeni bir hayat , yenigün baþlangýç demek olan bu tarihi gün 21 Marta tekăbül eder .
Bu tarih ayni zamanda yeni yýlýn da baþlangcý olarak kabul edilir . Bu hadise her sene – i devriyesinde temsili olarak canlandýrýlmak suretiyle eðlenceler tertip edilir , milli þuur canlý tutulmaya çalýþýlýrdý . Bu bakýmdan bu yeni gün Ergenekon veya Bozkurt bayramý olarak kabul edilmektedir .
Türkmenler devrinde yeni gün Selçukularda ve Anadolu Beyliklerinde yýl baþý , güneþin koç burcuna girdiði gün olan ´´ Nevruz ´´ günü kabul edilmiþtir .
Dünyanýn en doðru takvimlerinden olan Büyük Selçuklu Hükükümdarý Celălettin Melikþahýn zamanýnda hazýrlanmasýndan dolayý ´´ Celăli takvimi ´´ denilen takvimde yýl baþý eski Mart’ýn 9.gününe , bu günkü Mart’ýn 21nci gününe rastlar .
Bu tarih Osmanlýlarda ´´ Nevruz ´´ olarak adlandýrýlmýþ . Bu þekil Osmanlýlarda bahar bayramý ve yeni yýlýn baþlangýcý olarak kutlanmýþtýr . Takvimler hep Marta´n baþlar . Bu sebeple Osmanlýlarda mali yýl baþlangýcý Nevruz olarak alýnmýþtýr ve hemen bütün kanunnămelerde verginin ilk taksidinin toplandýðý andýr . Bu durum Cumhuriyet döneminde de , 1980 li yýllara kadar mali yýl baþý olarak devam etmiþtir .
Türk boylarýndaki yeni gün ´´ Nevruz ´´ün kavranýþ ve kutlanýþ þekilleri kýsaca bakalým :
a) Azerbaycan´da Nevruz : Ergenekon , Nevruz ve Bahar bayramý ile ilgili gelenekler bu gün tam anlamýyla Iran´daki Türk topluluklarýnda ve Azerbaycan´da yaþamaktadýr . Bu buyrama binlerce yýldýr içten baðlýdýrlar , ama eskiden sovyetler Birliði yöneticileri bu bayramý tanýmazdý .
Baðýmsýzlýðlarýný kazanýr kazanmaz halkýn talebiyle yeni gün ´´ Nevruz ´´ bayramýný Azerbaycan Milli istiklăl günü de dahil olmak üzere resmi tatil ve bayram ilăn edilmeþtir .
Bayramýn gelmesiyle birlikte Azerbaycan´ýn þehirlerinde ve köylerinde halk oyunlar oynanýlýr ´´ Teke oyunu ´´ ve bazý yörelerde ´´ kosa ´´ oyunu oynanýr . Kosa oyunu için bilgili bir çocuk seçilir ve ona bir kürk , baþýna uzun bir külăh , yüzüne bir ortü , beline bir kuþak baðlayýp , ufak bir çýngýrak asarak , toplu bir þekilde evlerin önüne gidip , þiirler okuyup , ev sahibinden hediye alýrlar .
Bayram sabahý ilk önce yaþlý adamlarýn evlerine gidilir ve elleri öpülür , Bu ziyaretlerde ev sahibi tarafýndan hurma ve halve ikram edilir , Daha sonra komþularýn ziyaretine gidilir .
b) Kýrgýzlar´da Nevruz : Asyan´ýn en eski Türk boylarýndan biri olan Kýrgýzlar´da yeni gün ´´ Nevruz ´´ yüzyýllardan beri bayram olarak kutlanmaktadýr .
Kýrgýzlar arasýnda Nevruz´la ilgili þöyle bir rivăyet vardýr : ´´ ishak babamýzýn ´´ öðlu Türk babamýz büyüdüðünde calalayýn adýnda birisinin Nevruz isimli kýzýyla evlenmiþ . Bu ikisinin döðününde tabiat yeþillenmeye baþlamýþ 24 Mart’ta denk gelen bu kutsal gün Kýrgýzlara miras kalmýþ ve bayram olarak kutlanmýþtir .
Kýrgýzlar´da yeni gün ´´ Nevruz ´´ karþýlama hazýrlamasý baþlar , ocaklara konulan yedi kazanda yedi çeþit yemek yapýlýr . Yemeði piþirip yedikten sonra kýzlar , öküz arabasýnýn arkasýna erik aðacýnýn dallarýný , yeþil otlarý sararlar ve öküzleri tarlada sürmye baþlarlar . Bu sembolik bir olaydýr . Baharýn gelmesi ve yeni yýlda tarladaki ilk çalýþma anlamýna geliyor . Öküz arabasýný süren yiðit ´´ çü canabarým ! ´´ çü hadi hayvaným ! ´´ Benim kolum deðil yapan , Bana çiftçinin kolu ´´ diyerek çaliþmaya baþlar . Ateþ yakýp üstünden atlama ădeti diðer Türk topluluklarýnda olduðu gibi Kýrgýzlarda da mevcuttur .
c)Kazaklr´da Nevruz : Kazaklarda 21 Mart´tan itibaren büyük bir coþkuyla kutlanýr . Nevruz´dan önce evler temizlenir , herkez en iyi elbiselerini giyer , koyun , sýðýr , deve keser . Büyük kazanlarda köce ´´ katý penir ´´ buðday , darý gibi yedi çeþit gýdadan oluþan çorbaydý , verilen Nevruz çorbasý içilir . kök par ´´ Gök Börü ´´ oyunu ´´ kýz kvvuv ´´ Kýzýn erkeði kovalamasý oyunu böyge ´´ Atyarýþý ´´ vb.sportif ve halk oyunlarý oynanýr .
ç) Özbekistan´da Nevruz: Nevruz , Özbekistan´da çok eskiden beri kutlanmaktadýr , Ancak komünizimin 70 yýllýk hăkimiyeti döneminde , dar bir çevrede , bir aile bayramý olarak kutlanmaktaydý . Þimdi ise Özbekistan Devleti halkýn bayramý olarak kutlamaya karar vermiþtir .
Özbeklerde ve uygurlarda en çok ilgi çeken Nevruz sofrasýnýn zenginliði , çeþitli yemeklerin ve tatlýlarýn hazýr bulunmasýdýr .
d)Türkmenistan´da Nevruz : Türkmenistan´da Nevruz diðer Türk topluklarýnda görüldüðü þekilde katlanmaktadýr . Türkmen klăsik þiirlerinde Nevruz sözüne sýkça rastlanýr . Meþhur Türkmen þairi Mahtum kulu´nun :
´´ Bulmadý bize nasibin , istedim güzden seni
Dedin ötsün kýþ,taparým taze nevruzdan seni ´´
misralar bunun bir örneðidir .
e)Diðer Türk topluluklarýnda Nevruz : Batý Trakya Türklerinde Nevruaz geleneði ´´ mevris ´´ adýyla bilinmektedir .
Nevruz günü kýr eðlencelerine gidilir , kýrlardan menekþeler toplanýr . Bu menekþeler o gün eðlencelere katýlamayanlara verilir . onlarda bu menekþeleri üç defa koklarlar ve gözlerine sürerler .Yugoslavya Türklerinde Nevruz geleneði oldukça yaygýndýr ve ´´ Sultan Nevruz ´´ olarak bilinmektedir . Bu yeni günde eðlenceler tertiplenir , dilekler tutulur , dualar yapýlýr .
Anadolu´da yeni gün Nevruz Bayramý : Anadolu´da bütün Türk toplumu içinde yaþamaktadýr . Sultan-ý Nevruz , Nevruz Sultan, Mart Dokuzu ve Mart Bozumu gibi adlarla anýlan Nevruz Anadolünun çeþitli bölgelerinde kutlanmaktadýr .
Irak Türkmen´lerinde yeni gün ´´ Nevruz ´´
Birinci Cihan Savaþýndan sonra , Irak devleti kuruldu . kuruluþtan 1970 yýlarýna kadar , yeni gün ´´ Nevruz ´´ bayramý devlet ölçüsünde kutlanmadý .
Sadece etnik guruplarýn kutladýklarý mahalli bayram þeklinde idi .1970 yýlýnýn 21 Mart´ýndan itibaran Nevruz , Irak´ta resmi bayram olarak kutlanmaya baþlandý . 21-Mart günü tatil olarak ilăn edildi . Herkez bayram kutlamalarýna ve kültürel faaliyetlere katýlacaktý .
Biz Türkmenler yeni gün Nevruz Bayramýný öbür bayramlarýmýze nazaran pek takip edilmediðini adaletin hakký için söylememiz gerekir . Þimdi her yeni günde ´´ Nevruz ´´ Türkmenelinde sadaca bir tatil günü olarak geçer .
Irak Türkmen Edebiyatýnda Nevruz Bayramý
Yeni gün dinilen Nevruz konusu Irak Türkmen klăsik edebiyat , halk edebiyatý ve Hoyratlarý ürünleri arasýnda yenigün þiirleri önemli yer tutar . Osmanlý Devleti döneminde , divan þairleri arasýnda , Nevruziyeler yazarak yeni gün bayramýnda devrin yöneticilerine sunma geleneði olduðu bilinmektedir . Yazilan Nevruziyeler yenigünün Dini – tasavvufi Türkmen edebiyatýnda da çok önemli bir yeri olduðunu göstermektedir . O yazýlan þiir ve hoyratlar günümüzde de okunmaktadýr . Bu yazýlanlardan aþaðýya alýyoruz .
Meþhur Kerküklü þair Făizin ´´ 1834-1897 ´´ yazdýðý ´´ Nevruziye ´´ kasidesi yerli görünüþü ile Nevruz konusunu büyük bir baþarý ile ele almýþtý . Örneðin :
Nevruz sultaný yine cemi etti güllerden Haþim
Çekti seraser aleme sultan sýfft ceyþ ve ilim
Diðer Türkmen þairlerinden , Ruhi-i Baðdadinin de bir kasidesinde bu bayramdan bahsetmektedir . Matlaýnda diyor ki :
Geçti burc-1 hamele mir livă-yi nevruz
kýldý mugan-i çemen medh-ü sena –yi nevruz
Þairimiz Ruhi-iBaðdadi , Nevruz konusunu baþka bir matlaýnda þu þekilde iþlemiþt .
Eþcare seraser yiyirup halăt nevruz
Geçti yine burc-i hamele mihr-i cihansüz

( bak – Avukat Ata Terzibaþý - Kerküklü Făizin Navruziye kasidesi ve Açýklamasý , kardaþlýk dergisi – sayý 21.22 .Ankara 2004)
Bahar yeni gün bayramý,þarký ve hoyratlarýmýzda da iþlenilmiþtir. Hoyratlarýmýzdan:

Baharda
Güller açar baharda
Men bir güzel seçmiþem
Bu baharda , o harda ?
Bugün Nevruz olarak adlandýrýlan yeni gün Bahar Bayramý , tüm Türk dunyasýnda yaný sýra , Ýslăm ăleminde çok geniþ bir coðrafyada kutlanmaktadýr . Dünyanýn diðer bölgelerinde de baharýn geliþi , dolayýsýyla bir bahar bayramý olarak kutlnmasý yaygýn hăle gelmiþtir.
Ýþte bu bakýmdan Nevruz , Bahar Bayramýdýr ! Nevruz , Aurasyănýn ortak bayramýdýr.


KAYNAKLAR :
1-prof.Dr.Mehman Musaoðlu , Nevruz Bahar Bayramýdýr.
2- prof.Dr .Abdurrahman Güzel , Türk kültüründe Nevruz milli Birlik –Beraberk ATATÜRK K.M. yayýnlarý,sayý : 116.Ankra .
3- Avukat Ata TERÝZBAÞI, Kerküklü Făizin Navruziye kasidesi ve Açýklamasý , kardaþlýk dergisi – sayý 21.22 .Ankara 2004.
4- prof.Dr.Sadýk TURAL – Elmas KILIÇ, Nevruz ve Renkler , A.K.M.yayýný , Ankara, 1996 .


Necat Kevseroðlu Yazarn dier yazlar (61)...

site Bakimda

Hits: 18

Devam...

Baþbakan Ýbadi'den Kerkük açýklamasý

Hits: 33

Irak Baþbakan? Haydar el-Ýbadi Kerkük'te yerel seçimlerin yapýlmasýný desteklediðini ancak m…

Devam...

Kerkük'te Terör Örgütü PKK Yandaþlarýndan Gösteri

Hits: 36

Irak'ýn Kerkük kentinde terör örgütü PKK yandaþý bir grup, Türk Silahlý Kuvvetleri'nin (TS…

Devam...

Salihi-Türkmen Öðrencilerin mezuniyet törenine katýldý-

Hits: 38

Irak Türkmen Cephesi Baþkaný Erþet Salihi,Türkmeneli Öðrenci ve Gençler Birliði tarafýndan…

Devam...

Ali Kerküklü Kimdir?

Hits: 35

Ali Kerküklünün yayýmlanan 4 kitabý: "Ýstihbarat Oyunlarý, Petrol ve Kerkük", "Oyun Ýçinde…

Devam...

KERKÜK'Ü ÝÞGAL ADIMLARI

Hits: 35

Yüzlerce yýllýk bir Türkmen þehri olan Kerkük'ün demografik yapýsý deðiþtirilerek iþgale…

Devam...

KERKÜK’ÜN GELECEÐÝ TEHLÝKEDE

Hits: 37

Kerkük’ün Kürt Valisi kentteki kamu dairelerinde Kürt bayraðý asýlmasý ve Kürtçenin zoru…

Devam...

Türkiye, Kerkük’teki bütün Türkmenlerle diyalog geliþtirmeli

Hits: 297

Kamu kurumlarýnda Irak bayraðýnýn yanýnda IKBY bayraðýnýn da asýlmasýyla tansiyonun yükse…

Devam...

Türkmeneli gazetesi 1359

Hits: 15

Devam...

Irak Türkmen Cephesi'nin 22. yýldönümü Kerkük'te kutlandý.

Hits: 36

Kutlamada konuþan Irak Türkmen Cephesi Baþkaný ve Kerkük Milletvekili Erþet Salihi, Tüm Türk…

Devam...

Yazarn ok okunan

Þahadetinin Beþinci Yýlý Dönümü Anýsý .. Þehit Yýldýrým Demirci

Hits: 13666

Türkmen toplumunun yetiþtirdiði dünya çapýnda bir Bilim Adamý ve Türkmenlerin göz bebe…

Devam...

Türkmen Dava Adamý….Ýhsan Hamit Demirci Hakka Yürüdü

Hits: 12251

16 Kasým 2016 günü akþamleyin, deðerli bir mücadeleci yoldaþýn ziyaretinde iken, beklenme…

Devam...

Kerkük'e Saldýrý ve Yazýlan Müdafaaname Belgesi

Hits: 11350

Yeryüzünde olan kentlerin bazýlarý çok þanslý olur, halký tarafýndan sevilir, yetiþtirdið…

Devam...

Zafer Neþidesi

Hits: 8645

Peygamberimiz Hz . Muhammedin mekkeden medineye hicreti , Ýslamýn , yalnýzca inanç ilkelerini be…

Devam...

Çanakkale Savaþýnda Düþen Türkmen Þehitlerinden

Hits: 6454

Çanakkale savaþý, son yüzyýllarýn savaþ tarihinde önemli yeri olan bir muharebedir. Savaþla…

Devam...