1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son güncelleme: 2017-03-23
Facebook Twitter Youtube

YENİ GÜN `NEVRUZ´ BAHAR BAYRAMIDIR !

Kerkük

Necat Kevseroğlu

Milleti millet yapan unsurların başında milli kültür gelmektedir . Milli kültürü oluşturan unsurlar arasında gelenekler , görenekler , inanışlar , töreler , törenler , bayramlar v.s.önemli bir yeresahiptir . Dini bayramlar yanında milli bayramlar da fertleri ve topluluklar yakınlaştırarak bütünleştiren ortak kültür değerlerindedir .
Yeni gün Bayramı : Cece ile gündüzün birbirine eşit olduğu her yılın 21 martında kutlanan bayram , Türk toplulukları arasında dini bayram olmaktan çok bir tabiat bayramı , bir kurtuluş bayramı olarak kabul edilmektedir .
Dîvănı lüğat-i’t-Türk´te, on iki Hayvanlı Türk takvimi´nde yıl başı 21 Mart günü , yani yeni gün ´´ Nevruz ´´ günüdür .
Tarihimizde görülen rivayetin en önemlisi bu günün bir kurtuluş günü kabul edilmesidir . Ebulgazi Bahadır Hanin teferruatlı bir şekilde naklettiği Ergenekon Destanı bu bayramla ilgili bilgileri ihtva etmektedir . Buna göre : Türk illerinde kök – Türk oku ötmeyen , kök – Türk kolu yetmeyen bit yer yoktur . Bütün kavimler birleşerk kök – Türklerden öç almak için yürüler . Kök – Türk Hanı il – Han´ın oğulları çoktu , savaşta hepsi ölürler , il – Han´ın o yıl evlendirdiği küçük oğlu kıyan/ kayan ile yeğeni Negüş/ Tukuz kurtulurlar . Bu ikisi eşleri ile birlikte kaçtıkları yere Ergenekon adını verirler . Zamanla çoğalarak bu sığındıkları yerlere sığmaz olurlar atalarının eski yurtlarını geri almak için çeşitli yollar aramaya başlarlar . Nihayat dağda zayıf bir nokta tespit ederler , o noktayı , eritmek suretiyle çıkış yolu bularlar .Yeni bir hayat , yenigün başlangıç demek olan bu tarihi gün 21 Marta tekăbül eder .
Bu tarih ayni zamanda yeni yılın da başlangcı olarak kabul edilir . Bu hadise her sene – i devriyesinde temsili olarak canlandırılmak suretiyle eğlenceler tertip edilir , milli şuur canlı tutulmaya çalışılırdı . Bu bakımdan bu yeni gün Ergenekon veya Bozkurt bayramı olarak kabul edilmektedir .
Türkmenler devrinde yeni gün Selçukularda ve Anadolu Beyliklerinde yıl başı , güneşin koç burcuna girdiği gün olan ´´ Nevruz ´´ günü kabul edilmiştir .
Dünyanın en doğru takvimlerinden olan Büyük Selçuklu Hükükümdarı Celălettin Melikşahın zamanında hazırlanmasından dolayı ´´ Celăli takvimi ´´ denilen takvimde yıl başı eski Mart’ın 9.gününe , bu günkü Mart’ın 21nci gününe rastlar .
Bu tarih Osmanlılarda ´´ Nevruz ´´ olarak adlandırılmış . Bu şekil Osmanlılarda bahar bayramı ve yeni yılın başlangıcı olarak kutlanmıştır . Takvimler hep Marta´n başlar . Bu sebeple Osmanlılarda mali yıl başlangıcı Nevruz olarak alınmıştır ve hemen bütün kanunnămelerde verginin ilk taksidinin toplandığı andır . Bu durum Cumhuriyet döneminde de , 1980 li yıllara kadar mali yıl başı olarak devam etmiştir .
Türk boylarındaki yeni gün ´´ Nevruz ´´ün kavranış ve kutlanış şekilleri kısaca bakalım :
a) Azerbaycan´da Nevruz : Ergenekon , Nevruz ve Bahar bayramı ile ilgili gelenekler bu gün tam anlamıyla Iran´daki Türk topluluklarında ve Azerbaycan´da yaşamaktadır . Bu buyrama binlerce yıldır içten bağlıdırlar , ama eskiden sovyetler Birliği yöneticileri bu bayramı tanımazdı .
Bağımsızlığlarını kazanır kazanmaz halkın talebiyle yeni gün ´´ Nevruz ´´ bayramını Azerbaycan Milli istiklăl günü de dahil olmak üzere resmi tatil ve bayram ilăn edilmeştir .
Bayramın gelmesiyle birlikte Azerbaycan´ın şehirlerinde ve köylerinde halk oyunlar oynanılır ´´ Teke oyunu ´´ ve bazı yörelerde ´´ kosa ´´ oyunu oynanır . Kosa oyunu için bilgili bir çocuk seçilir ve ona bir kürk , başına uzun bir külăh , yüzüne bir ortü , beline bir kuşak bağlayıp , ufak bir çıngırak asarak , toplu bir şekilde evlerin önüne gidip , şiirler okuyup , ev sahibinden hediye alırlar .
Bayram sabahı ilk önce yaşlı adamların evlerine gidilir ve elleri öpülür , Bu ziyaretlerde ev sahibi tarafından hurma ve halve ikram edilir , Daha sonra komşuların ziyaretine gidilir .
b) Kırgızlar´da Nevruz : Asyan´ın en eski Türk boylarından biri olan Kırgızlar´da yeni gün ´´ Nevruz ´´ yüzyıllardan beri bayram olarak kutlanmaktadır .
Kırgızlar arasında Nevruz´la ilgili şöyle bir rivăyet vardır : ´´ ishak babamızın ´´ öğlu Türk babamız büyüdüğünde calalayın adında birisinin Nevruz isimli kızıyla evlenmiş . Bu ikisinin döğününde tabiat yeşillenmeye başlamış 24 Mart’ta denk gelen bu kutsal gün Kırgızlara miras kalmış ve bayram olarak kutlanmıştir .
Kırgızlar´da yeni gün ´´ Nevruz ´´ karşılama hazırlaması başlar , ocaklara konulan yedi kazanda yedi çeşit yemek yapılır . Yemeği pişirip yedikten sonra kızlar , öküz arabasının arkasına erik ağacının dallarını , yeşil otları sararlar ve öküzleri tarlada sürmye başlarlar . Bu sembolik bir olaydır . Baharın gelmesi ve yeni yılda tarladaki ilk çalışma anlamına geliyor . Öküz arabasını süren yiğit ´´ çü canabarım ! ´´ çü hadi hayvanım ! ´´ Benim kolum değil yapan , Bana çiftçinin kolu ´´ diyerek çalişmaya başlar . Ateş yakıp üstünden atlama ădeti diğer Türk topluluklarında olduğu gibi Kırgızlarda da mevcuttur .
c)Kazaklr´da Nevruz : Kazaklarda 21 Mart´tan itibaren büyük bir coşkuyla kutlanır . Nevruz´dan önce evler temizlenir , herkez en iyi elbiselerini giyer , koyun , sığır , deve keser . Büyük kazanlarda köce ´´ katı penir ´´ buğday , darı gibi yedi çeşit gıdadan oluşan çorbaydı , verilen Nevruz çorbası içilir . kök par ´´ Gök Börü ´´ oyunu ´´ kız kvvuv ´´ Kızın erkeği kovalaması oyunu böyge ´´ Atyarışı ´´ vb.sportif ve halk oyunları oynanır .
ç) Özbekistan´da Nevruz: Nevruz , Özbekistan´da çok eskiden beri kutlanmaktadır , Ancak komünizimin 70 yıllık hăkimiyeti döneminde , dar bir çevrede , bir aile bayramı olarak kutlanmaktaydı . Şimdi ise Özbekistan Devleti halkın bayramı olarak kutlamaya karar vermiştir .
Özbeklerde ve uygurlarda en çok ilgi çeken Nevruz sofrasının zenginliği , çeşitli yemeklerin ve tatlıların hazır bulunmasıdır .
d)Türkmenistan´da Nevruz : Türkmenistan´da Nevruz diğer Türk topluklarında görüldüğü şekilde katlanmaktadır . Türkmen klăsik şiirlerinde Nevruz sözüne sıkça rastlanır . Meşhur Türkmen şairi Mahtum kulu´nun :
´´ Bulmadı bize nasibin , istedim güzden seni
Dedin ötsün kış,taparım taze nevruzdan seni ´´
misralar bunun bir örneğidir .
e)Diğer Türk topluluklarında Nevruz : Batı Trakya Türklerinde Nevruaz geleneği ´´ mevris ´´ adıyla bilinmektedir .
Nevruz günü kır eğlencelerine gidilir , kırlardan menekşeler toplanır . Bu menekşeler o gün eğlencelere katılamayanlara verilir . onlarda bu menekşeleri üç defa koklarlar ve gözlerine sürerler .Yugoslavya Türklerinde Nevruz geleneği oldukça yaygındır ve ´´ Sultan Nevruz ´´ olarak bilinmektedir . Bu yeni günde eğlenceler tertiplenir , dilekler tutulur , dualar yapılır .
Anadolu´da yeni gün Nevruz Bayramı : Anadolu´da bütün Türk toplumu içinde yaşamaktadır . Sultan-ı Nevruz , Nevruz Sultan, Mart Dokuzu ve Mart Bozumu gibi adlarla anılan Nevruz Anadolünun çeşitli bölgelerinde kutlanmaktadır .
Irak Türkmen´lerinde yeni gün ´´ Nevruz ´´
Birinci Cihan Savaşından sonra , Irak devleti kuruldu . kuruluştan 1970 yılarına kadar , yeni gün ´´ Nevruz ´´ bayramı devlet ölçüsünde kutlanmadı .
Sadece etnik gurupların kutladıkları mahalli bayram şeklinde idi .1970 yılının 21 Mart´ından itibaran Nevruz , Irak´ta resmi bayram olarak kutlanmaya başlandı . 21-Mart günü tatil olarak ilăn edildi . Herkez bayram kutlamalarına ve kültürel faaliyetlere katılacaktı .
Biz Türkmenler yeni gün Nevruz Bayramını öbür bayramlarımıze nazaran pek takip edilmediğini adaletin hakkı için söylememiz gerekir . Şimdi her yeni günde ´´ Nevruz ´´ Türkmenelinde sadaca bir tatil günü olarak geçer .
Irak Türkmen Edebiyatında Nevruz Bayramı
Yeni gün dinilen Nevruz konusu Irak Türkmen klăsik edebiyat , halk edebiyatı ve Hoyratları ürünleri arasında yenigün şiirleri önemli yer tutar . Osmanlı Devleti döneminde , divan şairleri arasında , Nevruziyeler yazarak yeni gün bayramında devrin yöneticilerine sunma geleneği olduğu bilinmektedir . Yazilan Nevruziyeler yenigünün Dini – tasavvufi Türkmen edebiyatında da çok önemli bir yeri olduğunu göstermektedir . O yazılan şiir ve hoyratlar günümüzde de okunmaktadır . Bu yazılanlardan aşağıya alıyoruz .
Meşhur Kerküklü şair Făizin ´´ 1834-1897 ´´ yazdığı ´´ Nevruziye ´´ kasidesi yerli görünüşü ile Nevruz konusunu büyük bir başarı ile ele almıştı . Örneğin :
Nevruz sultanı yine cemi etti güllerden Haşim
Çekti seraser aleme sultan sıfft ceyş ve ilim
Diğer Türkmen şairlerinden , Ruhi-i Bağdadinin de bir kasidesinde bu bayramdan bahsetmektedir . Matlaında diyor ki :
Geçti burc-1 hamele mir livă-yi nevruz
kıldı mugan-i çemen medh-ü sena –yi nevruz
Şairimiz Ruhi-iBağdadi , Nevruz konusunu başka bir matlaında şu şekilde işlemişt .
Eşcare seraser yiyirup halăt nevruz
Geçti yine burc-i hamele mihr-i cihansüz

( bak – Avukat Ata Terzibaşı - Kerküklü Făizin Navruziye kasidesi ve Açıklaması , kardaşlık dergisi – sayı 21.22 .Ankara 2004)
Bahar yeni gün bayramı,şarkı ve hoyratlarımızda da işlenilmiştir. Hoyratlarımızdan:

Baharda
Güller açar baharda
Men bir güzel seçmişem
Bu baharda , o harda ?
Bugün Nevruz olarak adlandırılan yeni gün Bahar Bayramı , tüm Türk dunyasında yanı sıra , İslăm ăleminde çok geniş bir coğrafyada kutlanmaktadır . Dünyanın diğer bölgelerinde de baharın gelişi , dolayısıyla bir bahar bayramı olarak kutlnması yaygın hăle gelmiştir.
İşte bu bakımdan Nevruz , Bahar Bayramıdır ! Nevruz , Aurasyănın ortak bayramıdır.


KAYNAKLAR :
1-prof.Dr.Mehman Musaoğlu , Nevruz Bahar Bayramıdır.
2- prof.Dr .Abdurrahman Güzel , Türk kültüründe Nevruz milli Birlik –Beraberk ATATÜRK K.M. yayınları,sayı : 116.Ankra .
3- Avukat Ata TERİZBAŞI, Kerküklü Făizin Navruziye kasidesi ve Açıklaması , kardaşlık dergisi – sayı 21.22 .Ankara 2004.
4- prof.Dr.Sadık TURAL – Elmas KILIÇ, Nevruz ve Renkler , A.K.M.yayını , Ankara, 1996 .


Necat Kevseroğlu Yazarın diğer yazıları (61)...

Kerkük Valisi'nin Yarattığı Bayrak Krizi

Hits: 30

Son günlerde Kerkük Valisi Necmettin Kerim'in Kerkük Vilayet Meclisi'ne yaptığı başvuruda, Kerkük’te…

Devamı...

Antalya Kerkük’e Ses Verdi

Hits: 11

Türkmen diyarı Kerkük’ün Kürt Valisi Necmeddin Kerim, önceki gün yayınladığı Kürtçe bir genelge ile,…

Devamı...

İstanbul'da Türkmen bayrağı asılmasını İBB izin vermedi

Hits: 53

Türk Dünyası'nın her yıl geleneksel olarak buluştuğu Topkapı Türk Dünyası Mahallesi etkinlik alanınd…

Devamı...

Türkmenler, Kerkük’ü bayraklarıyla donattı

Hits: 47

Ankara’nın şımarttğı Barzani’nin, Kerkük’te Kürdistan bayrağı hamlesine karşı Türkmenler ayaklandı. …

Devamı...

Avrupa İrak Türkmenleri platformu 2. Kurultayı Kopenhag'da düzenlenecek

Hits: 36

Avrupa İrak Türkmenleri platformu düzenleyecek olan 2. Kurultayı Danimarka başkenti Kopenhag'da 29 …

Devamı...

Kerkük'teki Son Durum Ele Alındı

Hits: 28

Türkmen siyasi parti başkan ve temsilcileri, bazı Türkmen milletvekilleri ve Kerkük İl Meclisi'ndeki…

Devamı...

Salihi'den Kerkük'te yaşanan bayrak kirizi ile çok önemli açıklamalar

Hits: 31