1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2018-07-19
Facebook Twitter Youtube
Yeniler

YENİ GـN `NEVRUZ´ BAHAR BAYRAMIDIR !

Necat Kevseroğlu

Milleti millet yapan unsurların başında milli kültür gelmektedir . Milli kültürü oluşturan unsurlar arasında gelenekler , gِrenekler , inanışlar , tِreler , tِrenler , bayramlar v.s.ِnemli bir yeresahiptir . Dini bayramlar yanında milli bayramlar da fertleri ve topluluklar yakınlaştırarak bütünleştiren ortak kültür değerlerindedir .
Yeni gün Bayramı : Cece ile gündüzün birbirine eşit olduğu her yılın 21 martında kutlanan bayram , Türk toplulukları arasında dini bayram olmaktan çok bir tabiat bayramı , bir kurtuluş bayramı olarak kabul edilmektedir .
Dîvănı lüğat-i’t-Türk´te, on iki Hayvanlı Türk takvimi´nde yıl başı 21 Mart günü , yani yeni gün ´´ Nevruz ´´ günüdür .
Tarihimizde gِrülen rivayetin en ِnemlisi bu günün bir kurtuluş günü kabul edilmesidir . Ebulgazi Bahadır Hanin teferruatlı bir şekilde naklettiği Ergenekon Destanı bu bayramla ilgili bilgileri ihtva etmektedir . Buna gِre : Türk illerinde kِk – Türk oku ِtmeyen , kِk – Türk kolu yetmeyen bit yer yoktur . Bütün kavimler birleşerk kِk – Türklerden ِç almak için yürüler . Kِk – Türk Hanı il – Han´ın oğulları çoktu , savaşta hepsi ِlürler , il – Han´ın o yıl evlendirdiği küçük oğlu kıyan/ kayan ile yeğeni Negüş/ Tukuz kurtulurlar . Bu ikisi eşleri ile birlikte kaçtıkları yere Ergenekon adını verirler . Zamanla çoğalarak bu sığındıkları yerlere sığmaz olurlar atalarının eski yurtlarını geri almak için çeşitli yollar aramaya başlarlar . Nihayat dağda zayıf bir nokta tespit ederler , o noktayı , eritmek suretiyle çıkış yolu bularlar .Yeni bir hayat , yenigün başlangıç demek olan bu tarihi gün 21 Marta tekăbül eder .
Bu tarih ayni zamanda yeni yılın da başlangcı olarak kabul edilir . Bu hadise her sene – i devriyesinde temsili olarak canlandırılmak suretiyle eğlenceler tertip edilir , milli şuur canlı tutulmaya çalışılırdı . Bu bakımdan bu yeni gün Ergenekon veya Bozkurt bayramı olarak kabul edilmektedir .
Türkmenler devrinde yeni gün Selçukularda ve Anadolu Beyliklerinde yıl başı , güneşin koç burcuna girdiği gün olan ´´ Nevruz ´´ günü kabul edilmiştir .
Dünyanın en doğru takvimlerinden olan Büyük Selçuklu Hükükümdarı Celălettin Melikşahın zamanında hazırlanmasından dolayı ´´ Celăli takvimi ´´ denilen takvimde yıl başı eski Mart’ın 9.gününe , bu günkü Mart’ın 21nci gününe rastlar .
Bu tarih Osmanlılarda ´´ Nevruz ´´ olarak adlandırılmış . Bu şekil Osmanlılarda bahar bayramı ve yeni yılın başlangıcı olarak kutlanmıştır . Takvimler hep Marta´n başlar . Bu sebeple Osmanlılarda mali yıl başlangıcı Nevruz olarak alınmıştır ve hemen bütün kanunnămelerde verginin ilk taksidinin toplandığı andır . Bu durum Cumhuriyet dِneminde de , 1980 li yıllara kadar mali yıl başı olarak devam etmiştir .
Türk boylarındaki yeni gün ´´ Nevruz ´´ün kavranış ve kutlanış şekilleri kısaca bakalım :
a) Azerbaycan´da Nevruz : Ergenekon , Nevruz ve Bahar bayramı ile ilgili gelenekler bu gün tam anlamıyla Iran´daki Türk topluluklarında ve Azerbaycan´da yaşamaktadır . Bu buyrama binlerce yıldır içten bağlıdırlar , ama eskiden sovyetler Birliği yِneticileri bu bayramı tanımazdı .
Bağımsızlığlarını kazanır kazanmaz halkın talebiyle yeni gün ´´ Nevruz ´´ bayramını Azerbaycan Milli istiklăl günü de dahil olmak üzere resmi tatil ve bayram ilăn edilmeştir .
Bayramın gelmesiyle birlikte Azerbaycan´ın şehirlerinde ve kِylerinde halk oyunlar oynanılır ´´ Teke oyunu ´´ ve bazı yِrelerde ´´ kosa ´´ oyunu oynanır . Kosa oyunu için bilgili bir çocuk seçilir ve ona bir kürk , başına uzun bir külăh , yüzüne bir ortü , beline bir kuşak bağlayıp , ufak bir çıngırak asarak , toplu bir şekilde evlerin ِnüne gidip , şiirler okuyup , ev sahibinden hediye alırlar .
Bayram sabahı ilk ِnce yaşlı adamların evlerine gidilir ve elleri ِpülür , Bu ziyaretlerde ev sahibi tarafından hurma ve halve ikram edilir , Daha sonra komşuların ziyaretine gidilir .
b) Kırgızlar´da Nevruz : Asyan´ın en eski Türk boylarından biri olan Kırgızlar´da yeni gün ´´ Nevruz ´´ yüzyıllardan beri bayram olarak kutlanmaktadır .
Kırgızlar arasında Nevruz´la ilgili şِyle bir rivăyet vardır : ´´ ishak babamızın ´´ ِğlu Türk babamız büyüdüğünde calalayın adında birisinin Nevruz isimli kızıyla evlenmiş . Bu ikisinin dِğününde tabiat yeşillenmeye başlamış 24 Mart’ta denk gelen bu kutsal gün Kırgızlara miras kalmış ve bayram olarak kutlanmıştir .
Kırgızlar´da yeni gün ´´ Nevruz ´´ karşılama hazırlaması başlar , ocaklara konulan yedi kazanda yedi çeşit yemek yapılır . Yemeği pişirip yedikten sonra kızlar , ِküz arabasının arkasına erik ağacının dallarını , yeşil otları sararlar ve ِküzleri tarlada sürmye başlarlar . Bu sembolik bir olaydır . Baharın gelmesi ve yeni yılda tarladaki ilk çalışma anlamına geliyor . Öküz arabasını süren yiğit ´´ çü canabarım ! ´´ çü hadi hayvanım ! ´´ Benim kolum değil yapan , Bana çiftçinin kolu ´´ diyerek çalişmaya başlar . Ateş yakıp üstünden atlama ădeti diğer Türk topluluklarında olduğu gibi Kırgızlarda da mevcuttur .
c)Kazaklr´da Nevruz : Kazaklarda 21 Mart´tan itibaren büyük bir coşkuyla kutlanır . Nevruz´dan ِnce evler temizlenir , herkez en iyi elbiselerini giyer , koyun , sığır , deve keser . Büyük kazanlarda kِce ´´ katı penir ´´ buğday , darı gibi yedi çeşit gıdadan oluşan çorbaydı , verilen Nevruz çorbası içilir . kِk par ´´ Gِk Bِrü ´´ oyunu ´´ kız kvvuv ´´ Kızın erkeği kovalaması oyunu bِyge ´´ Atyarışı ´´ vb.sportif ve halk oyunları oynanır .
ç) Özbekistan´da Nevruz: Nevruz , Özbekistan´da çok eskiden beri kutlanmaktadır , Ancak komünizimin 70 yıllık hăkimiyeti dِneminde , dar bir çevrede , bir aile bayramı olarak kutlanmaktaydı . Şimdi ise Özbekistan Devleti halkın bayramı olarak kutlamaya karar vermiştir .
Özbeklerde ve uygurlarda en çok ilgi çeken Nevruz sofrasının zenginliği , çeşitli yemeklerin ve tatlıların hazır bulunmasıdır .
d)Türkmenistan´da Nevruz : Türkmenistan´da Nevruz diğer Türk topluklarında gِrüldüğü şekilde katlanmaktadır . Türkmen klăsik şiirlerinde Nevruz sِzüne sıkça rastlanır . Meşhur Türkmen şairi Mahtum kulu´nun :
´´ Bulmadı bize nasibin , istedim güzden seni
Dedin ِtsün kış,taparım taze nevruzdan seni ´´
misralar bunun bir ِrneğidir .
e)Diğer Türk topluluklarında Nevruz : Batı Trakya Türklerinde Nevruaz geleneği ´´ mevris ´´ adıyla bilinmektedir .
Nevruz günü kır eğlencelerine gidilir , kırlardan menekşeler toplanır . Bu menekşeler o gün eğlencelere katılamayanlara verilir . onlarda bu menekşeleri üç defa koklarlar ve gِzlerine sürerler .Yugoslavya Türklerinde Nevruz geleneği oldukça yaygındır ve ´´ Sultan Nevruz ´´ olarak bilinmektedir . Bu yeni günde eğlenceler tertiplenir , dilekler tutulur , dualar yapılır .
Anadolu´da yeni gün Nevruz Bayramı : Anadolu´da bütün Türk toplumu içinde yaşamaktadır . Sultan-ı Nevruz , Nevruz Sultan, Mart Dokuzu ve Mart Bozumu gibi adlarla anılan Nevruz Anadolünun çeşitli bِlgelerinde kutlanmaktadır .
Irak Türkmen´lerinde yeni gün ´´ Nevruz ´´
Birinci Cihan Savaşından sonra , Irak devleti kuruldu . kuruluştan 1970 yılarına kadar , yeni gün ´´ Nevruz ´´ bayramı devlet ِlçüsünde kutlanmadı .
Sadece etnik gurupların kutladıkları mahalli bayram şeklinde idi .1970 yılının 21 Mart´ından itibaran Nevruz , Irak´ta resmi bayram olarak kutlanmaya başlandı . 21-Mart günü tatil olarak ilăn edildi . Herkez bayram kutlamalarına ve kültürel faaliyetlere katılacaktı .
Biz Türkmenler yeni gün Nevruz Bayramını ِbür bayramlarımıze nazaran pek takip edilmediğini adaletin hakkı için sِylememiz gerekir . Şimdi her yeni günde ´´ Nevruz ´´ Türkmenelinde sadaca bir tatil günü olarak geçer .
Irak Türkmen Edebiyatında Nevruz Bayramı
Yeni gün dinilen Nevruz konusu Irak Türkmen klăsik edebiyat , halk edebiyatı ve Hoyratları ürünleri arasında yenigün şiirleri ِnemli yer tutar . Osmanlı Devleti dِneminde , divan şairleri arasında , Nevruziyeler yazarak yeni gün bayramında devrin yِneticilerine sunma geleneği olduğu bilinmektedir . Yazilan Nevruziyeler yenigünün Dini – tasavvufi Türkmen edebiyatında da çok ِnemli bir yeri olduğunu gِstermektedir . O yazılan şiir ve hoyratlar günümüzde de okunmaktadır . Bu yazılanlardan aşağıya alıyoruz .
Meşhur Kerküklü şair Făizin ´´ 1834-1897 ´´ yazdığı ´´ Nevruziye ´´ kasidesi yerli gِrünüşü ile Nevruz konusunu büyük bir başarı ile ele almıştı . Örneğin :
Nevruz sultanı yine cemi etti güllerden Haşim
Çekti seraser aleme sultan sıfft ceyş ve ilim
Diğer Türkmen şairlerinden , Ruhi-i Bağdadinin de bir kasidesinde bu bayramdan bahsetmektedir . Matlaında diyor ki :
Geçti burc-1 hamele mir livă-yi nevruz
kıldı mugan-i çemen medh-ü sena –yi nevruz
Şairimiz Ruhi-iBağdadi , Nevruz konusunu başka bir matlaında şu şekilde işlemişt .
Eşcare seraser yiyirup halăt nevruz
Geçti yine burc-i hamele mihr-i cihansüz

( bak – Avukat Ata Terzibaşı - Kerküklü Făizin Navruziye kasidesi ve Açıklaması , kardaşlık dergisi – sayı 21.22 .Ankara 2004)
Bahar yeni gün bayramı,şarkı ve hoyratlarımızda da işlenilmiştir. Hoyratlarımızdan:

Baharda
Güller açar baharda
Men bir güzel seçmişem
Bu baharda , o harda ?
Bugün Nevruz olarak adlandırılan yeni gün Bahar Bayramı , tüm Türk dunyasında yanı sıra , İslăm ăleminde çok geniş bir coğrafyada kutlanmaktadır . Dünyanın diğer bِlgelerinde de baharın gelişi , dolayısıyla bir bahar bayramı olarak kutlnması yaygın hăle gelmiştir.
İşte bu bakımdan Nevruz , Bahar Bayramıdır ! Nevruz , Aurasyănın ortak bayramıdır.


KAYNAKLAR :
1-prof.Dr.Mehman Musaoğlu , Nevruz Bahar Bayramıdır.
2- prof.Dr .Abdurrahman Güzel , Türk kültüründe Nevruz milli Birlik –Beraberk ATATـRK K.M. yayınları,sayı : 116.Ankra .
3- Avukat Ata TERİZBAŞI, Kerküklü Făizin Navruziye kasidesi ve Açıklaması , kardaşlık dergisi – sayı 21.22 .Ankara 2004.
4- prof.Dr.Sadık TURAL – Elmas KILIÇ, Nevruz ve Renkler , A.K.M.yayını , Ankara, 1996 .


Necat Kevseroğlu Yazarn dier yazlar (63)...

Kerkük'te 9 patlama: 17 kişi yaralandı

Hits: 72

Kerkük kentinde peş peşe 9 patlama gerçekleştiği öğrenildi. Yerel kaynaklardan alınan bilgi…

Devam...

Kerkük Havalimanı ağustos ayında açılacak

Hits: 85

Kerkük Valisi Rakan el-Cuburi, Kerkük Havalimanı'nın gelecek ağustos ayında uçuşlara açıla…

Devam...

IRAK’TA OTORİTE KRİZİ

Hits: 45

Iraklıların büyük bir çoğunluğu 12 Mayıs’ta yapılan genel seçimlere hile ve usulsüzlük…

Devam...

1959 KATLİAMI,NESİLLER BOYUNCA HAFIZADAN SİLİNMEYECEK

Hits: 64

Türkmenlerin maruz kaldığı 1959 Kerkük Katliamı’nın 59. Yıldönümü münasebeti nedeniyl…

Devam...

Salihi: Türkmen gencinin Türkiye Burslarına kabul edilmediğini biliyoruz

Hits: 128

Bugünlerde, Irak dahil pek çok ülkeden gencin Türkiye'de yüksek öğretimde eğitim alması ama…

Devam...

'Gaye bölgeyi Türkmen varlığından arındırmaktı, hesap tutmadı'

Hits: 270

Kerkük Vakfı Başkanı Erşat Hürmüzlü, "Gaye Türkmenleri yıldırmak, korkutmak ve Kerkük il…

Devam...

Kerkük'te oyları çalanları asla affetmeyiz

Hits: 45

Irak Başbakanı İbadi, "Kerkük'te elle sayım sonuçları ne olursa olsun oyları çalanları asl…

Devam...

Kerkük'te 8 ayda 22 Türkmen öldürüldü

Hits: 51

Irak'ın Kerkük kentinde son dönemde Türkmenlere yönelik suikastlar bitmek bilmiyor. Kerkük'te …

Devam...

Kerkük Havalimanı uçuşlara açılacak

Hits: 64

Irak Ulaştırma Bakanı Kazım Fincan el-Hamami, Kerkük Havalimanı'ndan önümüzdeki iki hafta i…

Devam...

Bir Asırdır Suriye ve Irak bir Türkmen Yurdu.!

Hits: 99

Irak ve Suriye’de devam eden etnik ve mezhepsel çatışma yıllarca sürse bile, sonunda siyasi c…

Devam...

Yazarn ok okunan

Acı Kayıp .. Dr. İbrahim Arafat

Hits: 43758

Irak Türkmenlerinin çağdaş siyasi Tarihinde yer alan, tanınan mücadeleci, ülkücü, Türkmen …

Devam...

Çanakkale Savaşında Düşen Türkmen Şehitlerinden

Hits: 28139

Çanakkale savaşı, son yüzyılların savaş tarihinde ِnemli yeri olan bir muharebedir. Savaşla…

Devam...

Türkmen Dava Adamı….İhsan Hamit Demirci Hakka Yürüdü

Hits: 23073

16 Kasım 2016 günü akşamleyin, değerli bir mücadeleci yoldaşın ziyaretinde iken, beklenme…

Devam...

Şahadetinin Beşinci Yılı Dِnümü Anısı .. Şehit Yıldırım Demirci

Hits: 22961

Türkmen toplumunun yetiştirdiği dünya çapında bir Bilim Adamı ve Türkmenlerin gِz bebe…

Devam...

Kerkük'e Saldırı ve Yazılan Müdafaaname Belgesi

Hits: 21485

Yeryüzünde olan kentlerin bazıları çok şanslı olur, halkı tarafından sevilir, yetiştirdiğ…

Devam...