1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2018-09-18
Facebook Twitter Youtube

ORTADOĞU SARMALINDA KERKـK ÇIKMAZI

Kardaslik 79

Mahir Nakip

Türkmeneli’nden
Türk’ün dilinden

ORTADOĞU SARMALINDA KERKـK ÇIKMAZI


20. Asırda Kerkük
Lozan Anlaşmasından sonra 1926 yılında imzalanan Ankara Anlaşmasıyla tamamı Türkmenlerden oluşan Kerkük, kayıtsız ve şartsız İngilizlerin mandasında bulunan Irak Krallığı’na bırakılmıştır. Hep Sünni Araplar tarafından kurulan Bağdat Hükümetleri, Türkiye yanlısı oldukları bahanesiyle bir taraftan Türkmenleri dışlamışlar diğer taraftan da Kerkük, Tuzhurmatu ve Telafer gibi ِnemli şehirlerini Araplaştırmaya çalışmışlardır. 14 Temmuz 1958 yılında cumhuriyetin ilanından sonra durum daha da ileri gِtürülmüş Kerkük’te Irak Komünist Partisi ile Demokratik Kürdistan Partisi Türkmenleri hedef alan bir katliam düzenleyerek, hem Türkmenleri sindirmek, hem de Türkiye’de kurulu olan Menderes Hükümetine bir gِzdağı vermek istemişlerdir. 1968 yılında hükme gelen Baas Partisi daha şovenist davranarak Kerküklü Türkmen aydınları ِldürerek ve sürgün ederek planlı asimilasyon dِnemini başlatmıştır. Bu sindirme ve baskı hareketleri ne 1980-1988 yılları arasında devam eden İran-Irak dِneminde, ne de Irak’ın topyekun ambargo altına olduğu 1991-2003 yılları arasında azaldı. Bilakis giderek şiddetlenmiş ve bunun neticesinde Türkmenlerin Kerkük’teki varlıkları azalmıştır. Nitekim 1950’li yıllara kadar şehrin tamamı Türkmen iken 2003 yılında Türkmenlerin oranı %35’e gerilemiştir. Buna mukabil Arapların oranı %35 ve Kürtlerinki de %30’a yükselmiştir.

Bu kadar ِnemsenerek Kerkük’ün Türkiye’den koparılmasının sonradan da asimile edilmek istenmesinin tek sebebi elbette ki petroldür. Bu şehir bugünkü Irak’ın %48 ve dünyanın %4 petrol rezervine sahiptir. Nitekim 1 Mart 2003 tarihinde Türk Parlamentosundan geçmeyen tezkereden sonra ABD kuvvetlerinin gِzetiminde yüzbinlerce Kürt’ün Kuzey Irak’ın farklı bِlgelerinden getirilerek bu şehre doldurulmasının da sebebi yine aynıdır. Yani petrol yüzünden Kerkük’ün 1918 yılından 2003 yılına kadar Araplaştırılmak ve 2003 yılından bugüne kadar da Kürtleştirilmek istenmesinin yegane sebebi zengin petrol yataklarına sahip olmasıdır.

Kerkük’ün Bugünkü Durumu
2004 yılında yürürlüğe giren Irak Anayasasının 140. Maddesine gِre Kerkük ihtilaflı bir şehir olup, 2007 yılının sonuna kadar nereye bağlanacağına karar vermesi gerekiyordu. Ancak bu maddenin realiteye uygun olmadığı için çeşitli müdahaleler neticesinde kadük kaldı. IŞİD’in 2014 Haziran’ında Musul’u ve arkasından Telafer’i ele geçirmesi, Türkmenlere beklenmedik bir darbe daha vurdurdu. 300.000 Türkmen Telafer’den 100.000’e yakın Türkmen de diğer bِlgelerden gِç etmek zorunda bırakıldı. Bu gِçmenlerin bir kısmı Kerkük’e sığındı. Kerkük artık tamamen Kürt yِnetiminin elinde olduğu için IŞİD’tan korunması da Peşmergeler tarafından sağlanmaktadır. Kerkük Kürt yِnetimi, Türkmenlerin ister Şiilerin oluşturdukları Halk Yığınağı içinde yer alanları olsun isterse ITC’nin kurmak isteyip de Kürtlerin engellemesi üzerine kuramadıkları Türkmen güçleri olsun, Kerkük’ü savunmalarına geçit vermemektedir. Dolayısıyla Kerkük’ün IŞİD’a karşı savunması bahane edilerek Kürt bِlgesiyle entegrasyonu iyice pekiştirilmektedir. Nitekim Bağdat Hükümeti tarafından Kerkük’te çeşitli makamlara atanan Türkmen yetkililer ya gِreve başlatılmamıştır ya da tehdit edilmişlerdir.

Kerkük’ün Geleceği
2003 yılından başlayarak günümüzde de devam eden Kürtleştirmek hareketi bir emri vaki durumu yaratmıştır. Hatta Kerkük’ün Türkmen halkının bir kısmı bile bunu kanıksamıştır. Bugün Kerkük’ün toplam 12 milletvekilinden 8’i Kürt 2’si Türkmen ve diğer ikisi de Arap’tır. Şehrin Valisi, İl Meclis Başkanı, Belediye Başkanı, Emniyet Müdürü ve birçok hassas makamlar Kürtlerin elindedir. Türkmenlere hiç bir hassas idari mevkide gِrev verilmemektedir. Kerkük petrolleri de artık Bağdat Hükümetinin denetiminde değildir. Kısacası IŞİD bahanesiyle Kerkük artık Bağdat’ın değil, Yerel Kürt Yِnetiminin fiili bir parçasıdır.

Ancak bu emri vakinin içinde bir paradoks var. Kerkük sadece Türkmenler, Araplar ve Kürtler arasında ihtilaflı bir konu değildir. Kürt siyasi partileri arasında da ciddi bir sorunun kaynağıdır. Çünkü Kerkük’te daha çok Kürdistan Yurtseverler Birliği hakimdir. Nitekim 8 Kürt vekilinin 6’sı KYB’li ve sadece ikisi Demokratik Kürdistan Partilidir. Bu iki partinin Kerkük’ün geleceği konusunda ciddi fakat gizli ihtilafları vardır. Şu anda Kürt Bِlgesi’nin başkanlık sistemi konusundaki ciddi ihtilafları, Kerkük konusuna da yansımaktadır. Dolayısıyla Kerkük’ün geleceği tamamen müphem ve karanlık gِrünüyor. Ama hiç bir şekilde dile gelmiyor ya da getirilmiyor. Çünkü IŞİD sorunu Irak’ın bütün hücrelerini sarmış ve felç etmiş durumdadır. IŞİD’la mücadele ABD’nin desteğiyle Şii milisler ve Peşmergeler olmak üzere iki koldan yürütüldüğü halde kayda değer bir ilerleme elde edilememektedir.

Kerkük Irak’ın anahtarı konumundadır. Fiilen olduğu kadar resmen de Kürt bِlgesine dahil edilmesi sِz konusu olduğu takdirde hem Irak’ın üçe bِlünmesi hız kazanır hem de Kürt siyasi grupları arasındaki çatışmalar da gündeme gelir. O zaman bِlge iyice karışır. Çünkü Ortadoğu’da ilk bِlünme artık fiilen başlamış olacaktır. Belki de arkasından Suriye, sonra Libya’da da çِzülme sinyalleri gelebilir.

Bugün Türkiye resmi ağızdan Kuzey Suriye’de Cezire ve Kobani Kürt kantonlarının Afrin kantonuna bağlanması konusunda kırmızı çizgileri olduğunu haklı olarak açıklamıştır. Ancak Kerkük’ün Kürt bِlgesine dahil edilmemesi için de kırmızı çizgiler oluşturmak gerekiyor. Bu konuda Irak Türken Cephesi Başkanı ve diğer Türkmen siyasetçi ve vekiller Kerkük’ün ِzel statülü bir şehir olmasını ve bütün hakları üçte bir esasına gِre Kürt Arap ve Türkmenler arasında paylaşılmasını teklif etmektedirler. Bu çِzüme İran da sıcak bakacak gibi gِrünüyor.

Ezcümle Kerkük’ün geleceği Ortadoğu’da yol haritasının kilit noktası mesabesindedir denilebilir.


--------------
Prof. Dr. Mahir Nakip,
Çankaya ـniversitesi
İİBF Öğretim ـyesi
mnakip@yahoo.com
Kerkük Vakfı Yِnetim Kurulu ـyesi

Mahir Nakip Yazarn dier yazlar (50)...

Barzani ve Talabani'den Kerkük planı

Hits: 22

Türkmen Cephesi Kerkük Teşkilat Sorumlusu Mehmet Seman Ağaoğlu, ABD-Peşmerge ortaklığıyla y…

Devam...

Kardaslik 79

Hits: 1

Devam...

TÜRKMENLERİN ÇÖZÜM BEKLEYEN SORUNLARI

Hits: 62

Türkiye’de yaşayan Türkmenler arasında birliği, sosyal ve siyasal dayanışmayı pekiştirmek…

Devam...

"Kerkük konusunda hiç kimse ile pazarlığa oturmayacağız"

Hits: 81

Birleşmiş Milletler Bağdat Temsilcisi Yan Kobiş ile bir araya gelen Irak Türkmen Cephesi Genel …

Devam...

Türkmenlerden Basra'ya 108 ton içme suyu yardımı

Hits: 49

Kerkük'te Irak Türkmen Cephesi tarafından başlatılan yardım kampanyası kapsamında, içme suy…

Devam...

Kurtulus dergisi 143

Hits: 25

Devam...

Türkmen İstişare Toplantısı Yapıldı.

Hits: 146

Ankara’da faaliyet gösteren Türkmen Sivil Toplum Kuruluşları 2 Eylül 2018 tarihinde bölgedek…

Devam...

Türkmenler küçük ordu kurdu

Hits: 103

Kerkük’ün Haşdi Şabi destekli Irak ordusu tarafından Kürtlerden alınması sonrasında, kent…

Devam...

Irak Meclis'inde "Türkmen Grubu" kuruldu

Hits: 124

Irak Türkmen Cephesi (ITC) Genel Başkanı Erşat Salihi'nin Meclis binasında yaptığı basın to…

Devam...

Irak Başbakanı Haydar el-İbadi: Halkımızın çıkarını İran için riske atamayız

Hits: 57

Irak'ta hükümet kurmak için meclis büyük grubunun kurulmasına değinen İbadi, lideri olduğu …

Devam...

Yazarn ok okunan

Kerkük ـzerinden Türkiye’ye Mesaj Var

Hits: 34501

Yıllardır Kerkük’te valilik yapan Amerikan vatandaşı Necmettin Kerim durup dururken Bir karar…

Devam...

Türkiye’nin Irak Politikasındaki Hataları

Hits: 30318

Geçmiş, Geleceği Belirler... Önceki yazılarımızda 1 Mart Tezkeresi’nin doğurduğu olumsuz…

Devam...

TـRKMENLERİN CUMHURBAŞKANI ERDOĞAN’I ZİYARETİNDEN YANSIMALAR

Hits: 29261

İşin Gelişimi Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı ERDOĞAN, Irak Türkmen siyasetçilerini Ank…

Devam...

Türkmeneli’nden.. Türk’ün dilinden BİLGE VE BİLGİN KİŞİ ATA TERZİBAŞI

Hits: 25283

Eski Türklerde üç kutlu şahsiyet gِze çarpar: Han (Kağan), Şaman, Bilge. Han, devleti yِnet…

Devam...

HAŞD ŞAABİ VE TـRKMENLER

Hits: 24747

ABD, ordusu ile bir ülkeye girip başarı ile çıktığı hiç bir ülke yoktur; Vietnam’dan yen…

Devam...