1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2018-09-19
Facebook Twitter Youtube

IRAK KـRTLERİ YOL AYRIMINDA

Kardaslik 79

Dr. Cüneyt Mengü

ABD’nin Ortadoğu’da ِnemli müttefiki olan Irak Kürdistan Bِlgesi Yِnetimi (IKBY)’nin Başkanı Mesut Barzani’nin kararlaştırılan uzatmalı gِrev süresi dolmasına rağmen başkanlık gِrevini devretmemede ısrarlı olması, muhalefet partilerinin sert tepkilerine yol açmasının yanı sıra, bِlgeyi siyasi krize sevk etmiştir.
Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) Başkanı Barzani iki dِnem, artı uzatmalı iki yıl olmak üzere on seneden beri IKYB’nin başkanlık gِrevini yürütmektedir. Bu gِreve, 2005 yılında Irak’ta yapılan genel seçimlerin ardından Kürt Parlamentosu’nda Barzani’nin en büyük rakibi ve daha sonra müttefiki olan Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB)’nin Başkanı Celal Talabani ile IKBY Başkanlığı ve Irak Cumhurbaşkanlığı gِrevlerini aralarında paylaşarak Kürt Parlamentosunun onayını aldılar. Bu paylaşım Barzani’nin 2009 yılında halk tarafından ikinci dِnemde de seçilmesine vesile olmuştur.

Barzani’nin gِrev süresinin 2013’te iki yıllığına ve bir seferliğine uzatılmasının hemen ardından yapılan genel seçimlerde KYB’yi geride bırakan Değişim Hareketi (Goran) 111 sandalyeli parlamentoda 24 sandalyeyi alırken, KDP ile KYB arasındaki uzlaşmayı bozan gelişmelere yol açmıştır. Bu seçimde, KYB yalnızca 18, KDP 38, Kürdistan İslam Birliği 10, Kürdistan İslami Cemaati 6 sandalye alırken, geri kalan sandalyeler de Türkmen ve Asuriler gibi azınlıklar arasında dağıtıldı.
Bِlgenin yakın geçmişi ِzetle incelendiğinde; 1970’te Bağdat yِnetimi ile KDP arasında varılan anlaşma gereği oluşturulmasına karar verilen IKYB ancak 1992’de Kِrfez Savaşı’ndan sonra ihdas edilen güvenli bِlge adı altında hayata geçebildi. Aynı yıl bِlgede apar topar yapılan seçimlerde KDP oyların % 45’ini, KYB ise % 43’ünü aldı. Seçimlerin ardından bِlge KDP-KYB arasında silahlı çatışmalara sahne olmuştur. Çatışmaların nedeni, Habur Sınır Kapısı’ndan elde edilen gümrük gelirlerinin paylaşılması konusunda anlaşmazlık gibi gِzükse de asıl neden iki büyük aşiretin bِlgeye hakimiyet kurma çabası idi.
Bِlgenin 1994 yılında bir iç savaşa dِnüşmesi ABD’nin bِlgedeki politikalarını tehlikeye düşürdü. 1995 yılında ABD’nin devreye girmesi ve Türkiye’nin de gِzlemci sıfatıyla katıldığı iki taraf arasındaki Dublin’de sağlanan ateşkes anlaşması ancak bir yıl sürebilmiştir. 1996 yılında Talabani Erbil’e girdi ve dengeler tekrar bozuldu. Durumunu kurtarmaya çalışan Barzani’nin Bağdat Yِnetimi’nden (Saddam Hüseyin) yardım istemesi sonucu, Irak Birlikleri Çekiç Güç’e rağmen güvenli bِlgeyi aşarak bِlgeye girdiler ve Talabani Kuvvetleri’ni Erbil’den çıkardılar. Saddam’ın birlikleri Erbil’e girdiğinde CIA elemanlarının büyük bir bِlümü şehri çoktan terk etmişlerdi. Iraklı muhalif guruplar arasında yer alan Irak Türkmen Cephesi’nin binaları tahrip edildi, ِnde gelen 36 yِneticinin bir bِlümü evlerinden alınarak diğerleri de çağrıldıkları toplantıdan sonra Bağdat’a gِtürülerek katledildiler.
Saddam Hüseyin’in Irak’ın kuzeyinde tekrar hakim olacağından endişe eden ABD, kurduğu oyunu bozarak, uçuşa yasak bِlge sınırını 32. paralelden 33. paralele çıkarınca Saddam Kuvvetleri hemen Erbil’i terk etmiştir.
Ekim 1996’da ABD-Türkiye ve İngiliz yetkilileriyle KDP-KYB ve Irak Türkmen Cephesi temsilcileri, Ankara Mutabakatı adı altında toplandılar. İki gurup arasında barış sağlandı ve Türkmenlerden oluşan PMF (Peace Monitoring Force) Barış Denetleme Gücü oluşturuldu. Amerika bِlgede süreci tamamen kendi kontrolü altına almak amacıyla iki Kürt gurubunu 1998’de Washington’da bir araya getirmesiyle Ankara Mutabakatı devre dışı bırakıldı. Kuzey Irak’ta Kürtler için çizilen yol haritasının uygulamaları günümüze kadar da devam etmektedir.
Bugünkü duruma gelince; 2015 Ekim ayında KYB ve Değişim Hareketi’nin güçlü olduğu Süleymaniye’de başlayan protestolar sırasında 5 kişi ِldü, 200’e yakın insan yaralandı ve KDP’nin binaları saldırılar sonucu tahrip edildi. KDP, bu gِsterilerin arkasında Değişim Hareketi’nin olduğunu ilan ederek Değişim Hareketi’nden olan Parlamento Başkanının Erbil’e girmesi yasaklandı ve hükümette bulunan dِrt Goran’lı bakan da azledildi.
Hali hazırda kriz devam etmektedir. Muhalefet partileri Barzani’nin gِrev süresi uzatılacaksa, karşılığında bundan sonra IKYB başkanını halkın değil parlamentonun seçmesi gerektiğini sِylüyorlar. Buradan çıkarılacak sonuç, demek ki seçimlerde tezvirat yapılmaktadır. Ayrıca taraflar arasında başkanın sahip olduğu geniş yetkileri kısıtlamak da var.
KDP, ya Barzani’nin gِrev süresinin uzatılması ya da seçim yapılmasından yana tavır koymaktadır. KYB’nin endişesi ise; genel seçimlerde aldığı oyların düşüşünü ve Goran Hareketi’nin kendisinin ِnüne geçmesini Barzani’nin gِrev süresinin uzatılmasına verdiği desteğe bağlıyor. Bu nedenle Barzani’nin gِrev süresinin bir kez daha uzatılmasına muhalefet etmekle beraber aynı zamanda bir orta yolun bulunmasına da çaba harcıyor. Değişim hareketi ise esas itibarıyla bِlgede aydın kesime hitap etmektedir.
Bِlgede yaşanan yolsuzluklar ve ekonomik kriz, siyasi krizi daha da derinleştiriyor. İki grup arasında Kerkük Meselesi ile ilgili pazarlıkların yapıldığı ve bِlgenin farklı bir şekilde bِlüneceğinden sِz edilmektedir. Amerika’nın oyunu devam etmekte, İngilizler ve İran da devrede. Bütün bu gelişmeler karşısında Ankara’nın nasıl bir politika izleyeceği henüz bilinmemektedir.

cuneyt.mengu@mercanonline.com

Dr. Cüneyt Mengü Yazarn dier yazlar (135)...

Barzani ve Talabani'den Kerkük planı

Hits: 49

Türkmen Cephesi Kerkük Teşkilat Sorumlusu Mehmet Seman Ağaoğlu, ABD-Peşmerge ortaklığıyla y…

Devam...

Kardaslik 79

Hits: 1

Devam...

TÜRKMENLERİN ÇÖZÜM BEKLEYEN SORUNLARI

Hits: 62

Türkiye’de yaşayan Türkmenler arasında birliği, sosyal ve siyasal dayanışmayı pekiştirmek…

Devam...

"Kerkük konusunda hiç kimse ile pazarlığa oturmayacağız"

Hits: 83

Birleşmiş Milletler Bağdat Temsilcisi Yan Kobiş ile bir araya gelen Irak Türkmen Cephesi Genel …

Devam...

Türkmenlerden Basra'ya 108 ton içme suyu yardımı

Hits: 50

Kerkük'te Irak Türkmen Cephesi tarafından başlatılan yardım kampanyası kapsamında, içme suy…

Devam...

Kurtulus dergisi 143

Hits: 25

Devam...

Türkmen İstişare Toplantısı Yapıldı.

Hits: 151

Ankara’da faaliyet gösteren Türkmen Sivil Toplum Kuruluşları 2 Eylül 2018 tarihinde bölgedek…

Devam...

Türkmenler küçük ordu kurdu

Hits: 104

Kerkük’ün Haşdi Şabi destekli Irak ordusu tarafından Kürtlerden alınması sonrasında, kent…

Devam...

Irak Meclis'inde "Türkmen Grubu" kuruldu

Hits: 124

Irak Türkmen Cephesi (ITC) Genel Başkanı Erşat Salihi'nin Meclis binasında yaptığı basın to…

Devam...

Irak Başbakanı Haydar el-İbadi: Halkımızın çıkarını İran için riske atamayız

Hits: 57

Irak'ta hükümet kurmak için meclis büyük grubunun kurulmasına değinen İbadi, lideri olduğu …

Devam...

Yazarn ok okunan

TـRKİYE DARBOĞAZDA

Hits: 38743

Irak ve Suriye’de tüm taraflar DEAŞ’ın işgal ettiği toprakların temizlenmesinin ardından …

Devam...

RAKKA’YA ARA MI VERİLDİ?

Hits: 36845

16 Mayıs Washington zirvesi sırasında ve ِncesinde yaşananlar sürpriz olmadı. Ankara’nın s…

Devam...

DEAŞ’TAN SONRAKİ TEHLİKE

Hits: 33838

Tarihte üç yıl ِnce bugün, Irak’ın ikinci büyük şehri Musul’un yanı sıra Selahaddin, …

Devam...

IRAK MUTABAKATI VE TـRKMENLER

Hits: 29679

1926’da Türkiye, İngiltere ve Irak hükümetleri arasında Ankara Antlaşması’nın imzalandı…

Devam...

GـVENLİ Mİ YOKSA ÖZERK Mİ BÖLGELER?

Hits: 28832

Tampon, Güvenli ve Özerk Bِlge kavramları arasında terminolojik, içerik ve amaç yِnünden bi…

Devam...