1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2017-08-22
Facebook Twitter Youtube

IRAK KÜRTLERİ YOL AYRIMINDA

Irak Türkmenleri: Referandumu reddediyoruz

Dr. Cüneyt Mengü

ABD’nin Ortadoğu’da önemli müttefiki olan Irak Kürdistan Bölgesi Yönetimi (IKBY)’nin Başkanı Mesut Barzani’nin kararlaştırılan uzatmalı görev süresi dolmasına rağmen başkanlık görevini devretmemede ısrarlı olması, muhalefet partilerinin sert tepkilerine yol açmasının yanı sıra, bölgeyi siyasi krize sevk etmiştir.
Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) Başkanı Barzani iki dönem, artı uzatmalı iki yıl olmak üzere on seneden beri IKYB’nin başkanlık görevini yürütmektedir. Bu göreve, 2005 yılında Irak’ta yapılan genel seçimlerin ardından Kürt Parlamentosu’nda Barzani’nin en büyük rakibi ve daha sonra müttefiki olan Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB)’nin Başkanı Celal Talabani ile IKBY Başkanlığı ve Irak Cumhurbaşkanlığı görevlerini aralarında paylaşarak Kürt Parlamentosunun onayını aldılar. Bu paylaşım Barzani’nin 2009 yılında halk tarafından ikinci dönemde de seçilmesine vesile olmuştur.

Barzani’nin görev süresinin 2013’te iki yıllığına ve bir seferliğine uzatılmasının hemen ardından yapılan genel seçimlerde KYB’yi geride bırakan Değişim Hareketi (Goran) 111 sandalyeli parlamentoda 24 sandalyeyi alırken, KDP ile KYB arasındaki uzlaşmayı bozan gelişmelere yol açmıştır. Bu seçimde, KYB yalnızca 18, KDP 38, Kürdistan İslam Birliği 10, Kürdistan İslami Cemaati 6 sandalye alırken, geri kalan sandalyeler de Türkmen ve Asuriler gibi azınlıklar arasında dağıtıldı.
Bölgenin yakın geçmişi özetle incelendiğinde; 1970’te Bağdat yönetimi ile KDP arasında varılan anlaşma gereği oluşturulmasına karar verilen IKYB ancak 1992’de Körfez Savaşı’ndan sonra ihdas edilen güvenli bölge adı altında hayata geçebildi. Aynı yıl bölgede apar topar yapılan seçimlerde KDP oyların % 45’ini, KYB ise % 43’ünü aldı. Seçimlerin ardından bölge KDP-KYB arasında silahlı çatışmalara sahne olmuştur. Çatışmaların nedeni, Habur Sınır Kapısı’ndan elde edilen gümrük gelirlerinin paylaşılması konusunda anlaşmazlık gibi gözükse de asıl neden iki büyük aşiretin bölgeye hakimiyet kurma çabası idi.
Bölgenin 1994 yılında bir iç savaşa dönüşmesi ABD’nin bölgedeki politikalarını tehlikeye düşürdü. 1995 yılında ABD’nin devreye girmesi ve Türkiye’nin de gözlemci sıfatıyla katıldığı iki taraf arasındaki Dublin’de sağlanan ateşkes anlaşması ancak bir yıl sürebilmiştir. 1996 yılında Talabani Erbil’e girdi ve dengeler tekrar bozuldu. Durumunu kurtarmaya çalışan Barzani’nin Bağdat Yönetimi’nden (Saddam Hüseyin) yardım istemesi sonucu, Irak Birlikleri Çekiç Güç’e rağmen güvenli bölgeyi aşarak bölgeye girdiler ve Talabani Kuvvetleri’ni Erbil’den çıkardılar. Saddam’ın birlikleri Erbil’e girdiğinde CIA elemanlarının büyük bir bölümü şehri çoktan terk etmişlerdi. Iraklı muhalif guruplar arasında yer alan Irak Türkmen Cephesi’nin binaları tahrip edildi, önde gelen 36 yöneticinin bir bölümü evlerinden alınarak diğerleri de çağrıldıkları toplantıdan sonra Bağdat’a götürülerek katledildiler.
Saddam Hüseyin’in Irak’ın kuzeyinde tekrar hakim olacağından endişe eden ABD, kurduğu oyunu bozarak, uçuşa yasak bölge sınırını 32. paralelden 33. paralele çıkarınca Saddam Kuvvetleri hemen Erbil’i terk etmiştir.
Ekim 1996’da ABD-Türkiye ve İngiliz yetkilileriyle KDP-KYB ve Irak Türkmen Cephesi temsilcileri, Ankara Mutabakatı adı altında toplandılar. İki gurup arasında barış sağlandı ve Türkmenlerden oluşan PMF (Peace Monitoring Force) Barış Denetleme Gücü oluşturuldu. Amerika bölgede süreci tamamen kendi kontrolü altına almak amacıyla iki Kürt gurubunu 1998’de Washington’da bir araya getirmesiyle Ankara Mutabakatı devre dışı bırakıldı. Kuzey Irak’ta Kürtler için çizilen yol haritasının uygulamaları günümüze kadar da devam etmektedir.
Bugünkü duruma gelince; 2015 Ekim ayında KYB ve Değişim Hareketi’nin güçlü olduğu Süleymaniye’de başlayan protestolar sırasında 5 kişi öldü, 200’e yakın insan yaralandı ve KDP’nin binaları saldırılar sonucu tahrip edildi. KDP, bu gösterilerin arkasında Değişim Hareketi’nin olduğunu ilan ederek Değişim Hareketi’nden olan Parlamento Başkanının Erbil’e girmesi yasaklandı ve hükümette bulunan dört Goran’lı bakan da azledildi.
Hali hazırda kriz devam etmektedir. Muhalefet partileri Barzani’nin görev süresi uzatılacaksa, karşılığında bundan sonra IKYB başkanını halkın değil parlamentonun seçmesi gerektiğini söylüyorlar. Buradan çıkarılacak sonuç, demek ki seçimlerde tezvirat yapılmaktadır. Ayrıca taraflar arasında başkanın sahip olduğu geniş yetkileri kısıtlamak da var.
KDP, ya Barzani’nin görev süresinin uzatılması ya da seçim yapılmasından yana tavır koymaktadır. KYB’nin endişesi ise; genel seçimlerde aldığı oyların düşüşünü ve Goran Hareketi’nin kendisinin önüne geçmesini Barzani’nin görev süresinin uzatılmasına verdiği desteğe bağlıyor. Bu nedenle Barzani’nin görev süresinin bir kez daha uzatılmasına muhalefet etmekle beraber aynı zamanda bir orta yolun bulunmasına da çaba harcıyor. Değişim hareketi ise esas itibarıyla bölgede aydın kesime hitap etmektedir.
Bölgede yaşanan yolsuzluklar ve ekonomik kriz, siyasi krizi daha da derinleştiriyor. İki grup arasında Kerkük Meselesi ile ilgili pazarlıkların yapıldığı ve bölgenin farklı bir şekilde bölüneceğinden söz edilmektedir. Amerika’nın oyunu devam etmekte, İngilizler ve İran da devrede. Bütün bu gelişmeler karşısında Ankara’nın nasıl bir politika izleyeceği henüz bilinmemektedir.

cuneyt.mengu@mercanonline.com

Dr. Cüneyt Mengü Yazarn dier yazlar (116)...

Irak Türkmen Cephesi: Referandumun Zamanlaması Yanlış

Hits: 19

Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY), bağımsızlık referandumunu tartışıyor. Referandumun 25 …

Devam...

KERKÜK SADECE KERKÜK DEĞİLDİR?

Hits: 24

Türkiye olarak etrafımızda yaşanan olaylara ‘’alan gerçekleri ‘’ile bakmaktan çok uza…

Devam...

Türkmen Cephesi'nden çağrı: “Bizi yalnız bırakırsanız eririz”

Hits: 23

Irak Türkmen Cephesi Başkanı ve Kerkük Milletvekili Erşat Salihi, Barzani’nin 25 Eylül’de …

Devam...

Türkmeneli dergi 114

Hits: 11

Devam...

Kerkük'te Kürdistan bayrağı krizi derinleşiyor... Mahkeme kararını uygulamayacaklar

Hits: 35

Bağdat İdare Mahkemesi'nin verdiği 'Kürdistan bayrağı' kararı sonrasında kriz sürüyor. son…

Devam...

REFERANDUM ENGELLENİR VEYA ERTELENİR Mİ?

Hits: 38

Irak Kürdistan Bölgesi ile Kerkük başta olmak üzere ihtilaflı toprakları içine alan bölgede…

Devam...

Irak Türkmenleri: Referandumu reddediyoruz

Hits: 25

Irak Türkmen Cephesi Başkanı Salihi, Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'nin 25 Eylül'deki bağımsı…

Devam...

Türkmenler Telafer'den güvenli bölgelere kaçıyor

Hits: 46

Irak Türkmen Cephesi Milletvekili Maruf, DEAŞ'ın elinde mahsur kalan Telafer'deki Türkmenlerin…

Devam...

Türkmenlerden referandum tepkisi: Tek başlarına karar almamaları lazım

Hits: 58

Irak Türkmen Cephesi Sözcüsü Ali Mehdi, Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’nde (IKBY) 25 Eylül’…

Devam...

Barzani'nin "bağımsızlık referandumu" kararına tepkiler giderek artıyor

Hits: 34

Barzani'nin bağımsızlık referandumu kararına tepkiler giderek artıyor. Irak Başbakanı Haydar…

Devam...

Yazarn ok okunan

BÖLÜNME TARTIŞMALARI

Hits: 24449

1991’de BM kararıyla Güvenli Bölge adı altında Irak’ın kuzeyinde kurulan Irak Kürt Bölge…

Devam...

IRAK MUTABAKATI VE TÜRKMENLER

Hits: 23758

1926’da Türkiye, İngiltere ve Irak hükümetleri arasında Ankara Antlaşması’nın imzalandı…

Devam...

TÜRKİYE DARBOĞAZDA

Hits: 22294

Irak ve Suriye’de tüm taraflar DEAŞ’ın işgal ettiği toprakların temizlenmesinin ardından …

Devam...

GÜVENLİ Mİ YOKSA ÖZERK Mİ BÖLGELER?

Hits: 19540

Tampon, Güvenli ve Özerk Bölge kavramları arasında terminolojik, içerik ve amaç yönünden bi…

Devam...

LOZAN VE MUSUL OPERASYONU

Hits: 18349

Yaklaşık bir yıldan fazladır sözü edilen ve Irak’ın içinde ve dışında pazarlığı yap…

Devam...