1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2017-04-29
Facebook Twitter Youtube

KUZEY IRAK’IN ASLÝ UNSURLARINDAN ÞAHBEG – ÞEBEKLER - II

site Bakimda

Dr. Cüneyt Mengü

ebekler, 1920‘lerde Irak Devleti’nin kurulduðu günden beri mezhepsel ve etnik topluluklarýn baskýlarý ve kýskaçlarý arasýnda kalmalarý sonucunda Alevi Bektaþi sayýsýnýn azalmasýyla birlikte büyük bir bölümü ya Sünni Arap, ya Þii Arap ya da Þafii Kürtleþmiþlerdir. Bu itibarla Þebeklerin kökenleri hakkýnda pek çok yazar tarafýndan Türkmen, Kürt, Arap ve hatta Farisi olduklarýna dair farklý görüþler öne sürülmüþ olup halen de bu görüþler devam etmektedir. Bu baðlamda Þebeklerin kökenleri ile ilgili olarak kendi kurum ve kuruluþlarý tarafýndan açýk ve net bir görüþ beyan edilmediði müddetçe bu karýþýklýk devam edecektir.
Mamafih tarihi silsile içinde pek çok tarihçinin Haþim Söylemezoðlu’nun 2008’de Aksiyon Dergisi’nde yayýnlanan Þebeklerle ilgili makalesindeki görüþlerini paylaþtýklarýný görmekteyiz. Þebeklerin soyunun Batý Türkistan’da yaþayan Þiban Özbeklerine dayandýðý bir çok kaynakta ifade edilmektedir. XV. Yüzyýlda Sýrderya havzasý kýyýlarýný ve Harizm’i yavaþ yavaþ Timuroðullarýnýn elinden aldýlar. Bu dönemde bunlarýn en önemli yöneticisi Þahbeg veya Þeybeg Han idi. Böylece Þebeklerin etimolojik olarak Þahbeg, Þeybeg (Þeybani)’in torunlarý olduðunu ve isimlerini bu yöneticilerinden aldýðýný söylemek mümkündür.
Bu görüþ T.C Dýþiþleri Bakanlýðý’nýn resmi internet sayfasýnda Þebekler için aslen Oðuz Boyuna mensup, çoðunluðu Bektaþi olan topluluk olduðu vurgulanmakta ve kökenlerinin Þahbeg’den geldiði belirtilmektedir. Ayrýca bu husus Iraklý yazar Said Deveci tarafýndan teyit edilerek Musul ahalisinin Þebeklere ‘Þebeki’ dedikleri bununda ‘Þahbeg den’ kaynaklandýðýný ifade etmektedir.
Iraklý ünlü bilim adamý Mustafa Cevad, 1931 yýlýnda Arap Lügatý Dergisi’nde yazdýðý bir makalede; Timur Anadolu Seferi’nden döndükten sonra Þah Ýsmail’in dedelerinden olan Sadreddin Musa’yý ziyaret etmiþtir. Yapýlan bu ziyarette Sadreddin Musa, Timurdan elindeki esir Türklerin salýverilmesini talep etmiþ ve bu talebi Timur yerine getirmiþtir. Bu olaydan sonra ’Erdebil’de bulunan bütün Þeyh ve Ulema takýmlarý Safevilere biat ettiklerini ve daha sonra Musul’a yerleþen Kýzýlbaþlar’ýn Oðuz boyunun Bayat aþiretinden olduklarýný, bunlarýnda Þebek olmayýp Türkmen olduklarýný söylemek mümkündür’ diye belirtmiþtir.
Irak’lý tanýnmýþ tarihçi Ahmed Hamid Sarrafýn ‘Þebek’ isimli eserinde öne sürdüðü 5 ihtimalden 4’ünde bunlarýn Türk olduklarýný, beþinci ihtimal olarak ise hiçbir kanýt göstermeden Þebeklerin Kürt olduklarýný ifade etmesi ise düþündürücüdür.
Þebek Seyitlerinden; Seyid Þemseddin Seyyid Abbas’ýn 1971’de Kardaþlýk Dergisi’nde yayýnlanan makalesinde; Þebek köylerinin Buyruk, Tahriri, Niyazi, Miratül Muhaddis adýnda Türkmen isimleri olduðu, kitaplarýnýn Azeri Türkçesi ile yazýldýðýný, inançlarýnýn tamamen Kýzýlbaþ ve Bektaþilerle benzeþtiðini, Türkmenlerle ortak köyleri paylaþtýklarýný ve ayný gelenek-göreneklere baðlý olduklarýný, dillerinin Türkçe olduðunu ancak zaman içerisinde Arapça, Farsça ve Kürtçe konuþtuklarýný ifade etmesiyle birlikte ,Þebeklerin kesinlikle Farisi ya da Kürt olmadýklarý belirtilmiþtir.Bilindiði gibi 1980’li yýllara kadar Þebek Seyitleri ile Türkiye’de ki Seyitler arasýnda görüþmeler devam etmiþtir.Saddam’ýn Türkmenler üzerindeki sýký baskýlarýndan Þebeklerde nasibini almýþtýr.
Osmanlý Devletinde tutulan Tapu Tahrir Defterleri’nde ve Baþbakanlýk Osmanlý Arþivi belgeleri incelendiðinde Þebeklerin Safevi Devleti’nin kuruluþundan sonra Þah Ýsmail Devleti’nin unsurlarýndan olduðuna dair bilgiler verilmiþtir.
Öte yandan Þebeklerin dinsel ritüelleri sýrasýnda ünlü Türk – Türkmen þairleri Nesimi, Fuzuli, Virani, Yemeni, Kul Himmet, Pir Sultan Abdal, Þah Hatayi, Seyyid Nizamoðlu, vd. þairlerin deyiþlerinin okunduðu bilinmektedir.
Lozan görüþmeleri sýrasýnda göz ardý edilmeye çalýþýlan Türkmen meselesi Þebekleri de kapsamýþtýr.
Þebeklerin konuþma lisanýnda Farsça sözcüklerin aðýrlýklý olmasý aynen Arapça sözcüklerin Türkmen dilindeki mevcudiyeti gibidir.
1952 yýlýnda Irak’ta azýnlýk statüsü kazanan Þebekler, Þebek sivil toplum örgütlerinin çalýþmalarý neticesinde uluslararasý arenada varlýklarýný hissettirmiþ ve 2006 yýlýnda kimliklerini ve sorunlarýný dünya kamuoyunun dikkatine taþýmýþtýr. Halen Irak parlamentosu ve Musul vilayet meclisinde temsilleri için birer kiþilik kontenjan tahsis edilmiþtir.
IÞÝD’in Haziran 2014’te Musul’a yapmýþ olduðu saldýrýlar sonucunda Þebekler Telafer’de yerleþik Türkmenlerden sonra en fazla zarar gören topluluktur.
Genel olarak Irak’ta yaþayan Türkmen toplumunun bir bölümü sünni, diðer bölümü ise baþta Þii olmak üzere Alevi, Bektaþi,Kakeyi ve hatta Hýristiyanlardan oluþmasýna raðmen Türkmen kimliði ön plandadýr. Bu itibarla Þebeklerin Türkmen kimliðini muhafaza etmeleri koþuluyla çeþitli mezheplere mensup olmalarý Türkmenler için herhangi bir engel teþkil etmeyecektir.

Dr. Cüneyt Mengü Yazarn dier yazlar (107)...

site Bakimda

Hits: 25

Devam...

Baþbakan Ýbadi'den Kerkük açýklamasý

Hits: 37

Irak Baþbakan? Haydar el-Ýbadi Kerkük'te yerel seçimlerin yapýlmasýný desteklediðini ancak m…

Devam...

Kerkük'te Terör Örgütü PKK Yandaþlarýndan Gösteri

Hits: 40

Irak'ýn Kerkük kentinde terör örgütü PKK yandaþý bir grup, Türk Silahlý Kuvvetleri'nin (TS…

Devam...

Salihi-Türkmen Öðrencilerin mezuniyet törenine katýldý-

Hits: 40

Irak Türkmen Cephesi Baþkaný Erþet Salihi,Türkmeneli Öðrenci ve Gençler Birliði tarafýndan…

Devam...

Ali Kerküklü Kimdir?

Hits: 36

Ali Kerküklünün yayýmlanan 4 kitabý: "Ýstihbarat Oyunlarý, Petrol ve Kerkük", "Oyun Ýçinde…

Devam...

KERKÜK'Ü ÝÞGAL ADIMLARI

Hits: 40

Yüzlerce yýllýk bir Türkmen þehri olan Kerkük'ün demografik yapýsý deðiþtirilerek iþgale…

Devam...

KERKÜK’ÜN GELECEÐÝ TEHLÝKEDE

Hits: 40

Kerkük’ün Kürt Valisi kentteki kamu dairelerinde Kürt bayraðý asýlmasý ve Kürtçenin zoru…

Devam...

Türkiye, Kerkük’teki bütün Türkmenlerle diyalog geliþtirmeli

Hits: 299

Kamu kurumlarýnda Irak bayraðýnýn yanýnda IKBY bayraðýnýn da asýlmasýyla tansiyonun yükse…

Devam...

Türkmeneli gazetesi 1359

Hits: 15

Devam...

Irak Türkmen Cephesi'nin 22. yýldönümü Kerkük'te kutlandý.

Hits: 38

Kutlamada konuþan Irak Türkmen Cephesi Baþkaný ve Kerkük Milletvekili Erþet Salihi, Tüm Türk…

Devam...

Yazarn ok okunan

LOZAN VE MUSUL OPERASYONU

Hits: 13719

Yaklaþýk bir yýldan fazladýr sözü edilen ve Irak’ýn içinde ve dýþýnda pazarlýðý yap…

Devam...

BÖLÜNME TARTIÞMALARI

Hits: 13395

1991’de BM kararýyla Güvenli Bölge adý altýnda Irak’ýn kuzeyinde kurulan Irak Kürt Bölge…

Devam...

100. YILINDA SYKES PICOT

Hits: 12784

Birinci Dünya Savaþý’nýn baþlamasýyla batýlý güçler tarafýndan hasta adam olarak adland…

Devam...

FIRAT KALKANI

Hits: 12249

Suriye’de Esad rejimine karþý 2011’de baþlayan ayaklanmayla ilgili olarak Türkiye’nin eþ …

Devam...

MART TEZKERESÝNÝN PERDE ARKASI

Hits: 11060

Yýllardýr hararetle tartýþma konusu olan ve önümüzdeki günler içerisinde 16. yýlýný do…

Devam...