1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2018-09-19
Facebook Twitter Youtube

KUZEY IRAK’IN ASLİ UNSURLARINDAN ŞAHBEG – ŞEBEKLER - II

Kardaslik 79

Dr. Cüneyt Mengü

ebekler, 1920‘lerde Irak Devleti’nin kurulduğu günden beri mezhepsel ve etnik toplulukların baskıları ve kıskaçları arasında kalmaları sonucunda Alevi Bektaşi sayısının azalmasıyla birlikte büyük bir bِlümü ya Sünni Arap, ya Şii Arap ya da Şafii Kürtleşmişlerdir. Bu itibarla Şebeklerin kِkenleri hakkında pek çok yazar tarafından Türkmen, Kürt, Arap ve hatta Farisi olduklarına dair farklı gِrüşler ِne sürülmüş olup halen de bu gِrüşler devam etmektedir. Bu bağlamda Şebeklerin kِkenleri ile ilgili olarak kendi kurum ve kuruluşları tarafından açık ve net bir gِrüş beyan edilmediği müddetçe bu karışıklık devam edecektir.
Mamafih tarihi silsile içinde pek çok tarihçinin Haşim Sِylemezoğlu’nun 2008’de Aksiyon Dergisi’nde yayınlanan Şebeklerle ilgili makalesindeki gِrüşlerini paylaştıklarını gِrmekteyiz. Şebeklerin soyunun Batı Türkistan’da yaşayan Şiban Özbeklerine dayandığı bir çok kaynakta ifade edilmektedir. XV. Yüzyılda Sırderya havzası kıyılarını ve Harizm’i yavaş yavaş Timuroğullarının elinden aldılar. Bu dِnemde bunların en ِnemli yِneticisi Şahbeg veya Şeybeg Han idi. Bِylece Şebeklerin etimolojik olarak Şahbeg, Şeybeg (Şeybani)’in torunları olduğunu ve isimlerini bu yِneticilerinden aldığını sِylemek mümkündür.
Bu gِrüş T.C Dışişleri Bakanlığı’nın resmi internet sayfasında Şebekler için aslen Oğuz Boyuna mensup, çoğunluğu Bektaşi olan topluluk olduğu vurgulanmakta ve kِkenlerinin Şahbeg’den geldiği belirtilmektedir. Ayrıca bu husus Iraklı yazar Said Deveci tarafından teyit edilerek Musul ahalisinin Şebeklere ‘Şebeki’ dedikleri bununda ‘Şahbeg den’ kaynaklandığını ifade etmektedir.
Iraklı ünlü bilim adamı Mustafa Cevad, 1931 yılında Arap Lügatı Dergisi’nde yazdığı bir makalede; Timur Anadolu Seferi’nden dِndükten sonra Şah İsmail’in dedelerinden olan Sadreddin Musa’yı ziyaret etmiştir. Yapılan bu ziyarette Sadreddin Musa, Timurdan elindeki esir Türklerin salıverilmesini talep etmiş ve bu talebi Timur yerine getirmiştir. Bu olaydan sonra ’Erdebil’de bulunan bütün Şeyh ve Ulema takımları Safevilere biat ettiklerini ve daha sonra Musul’a yerleşen Kızılbaşlar’ın Oğuz boyunun Bayat aşiretinden olduklarını, bunlarında Şebek olmayıp Türkmen olduklarını sِylemek mümkündür’ diye belirtmiştir.
Irak’lı tanınmış tarihçi Ahmed Hamid Sarrafın ‘Şebek’ isimli eserinde ِne sürdüğü 5 ihtimalden 4’ünde bunların Türk olduklarını, beşinci ihtimal olarak ise hiçbir kanıt gِstermeden Şebeklerin Kürt olduklarını ifade etmesi ise düşündürücüdür.
Şebek Seyitlerinden; Seyid Şemseddin Seyyid Abbas’ın 1971’de Kardaşlık Dergisi’nde yayınlanan makalesinde; Şebek kِylerinin Buyruk, Tahriri, Niyazi, Miratül Muhaddis adında Türkmen isimleri olduğu, kitaplarının Azeri Türkçesi ile yazıldığını, inançlarının tamamen Kızılbaş ve Bektaşilerle benzeştiğini, Türkmenlerle ortak kِyleri paylaştıklarını ve aynı gelenek-gِreneklere bağlı olduklarını, dillerinin Türkçe olduğunu ancak zaman içerisinde Arapça, Farsça ve Kürtçe konuştuklarını ifade etmesiyle birlikte ,Şebeklerin kesinlikle Farisi ya da Kürt olmadıkları belirtilmiştir.Bilindiği gibi 1980’li yıllara kadar Şebek Seyitleri ile Türkiye’de ki Seyitler arasında gِrüşmeler devam etmiştir.Saddam’ın Türkmenler üzerindeki sıkı baskılarından Şebeklerde nasibini almıştır.
Osmanlı Devletinde tutulan Tapu Tahrir Defterleri’nde ve Başbakanlık Osmanlı Arşivi belgeleri incelendiğinde Şebeklerin Safevi Devleti’nin kuruluşundan sonra Şah İsmail Devleti’nin unsurlarından olduğuna dair bilgiler verilmiştir.
Öte yandan Şebeklerin dinsel ritüelleri sırasında ünlü Türk – Türkmen şairleri Nesimi, Fuzuli, Virani, Yemeni, Kul Himmet, Pir Sultan Abdal, Şah Hatayi, Seyyid Nizamoğlu, vd. şairlerin deyişlerinin okunduğu bilinmektedir.
Lozan gِrüşmeleri sırasında gِz ardı edilmeye çalışılan Türkmen meselesi Şebekleri de kapsamıştır.
Şebeklerin konuşma lisanında Farsça sِzcüklerin ağırlıklı olması aynen Arapça sِzcüklerin Türkmen dilindeki mevcudiyeti gibidir.
1952 yılında Irak’ta azınlık statüsü kazanan Şebekler, Şebek sivil toplum ِrgütlerinin çalışmaları neticesinde uluslararası arenada varlıklarını hissettirmiş ve 2006 yılında kimliklerini ve sorunlarını dünya kamuoyunun dikkatine taşımıştır. Halen Irak parlamentosu ve Musul vilayet meclisinde temsilleri için birer kişilik kontenjan tahsis edilmiştir.
IŞİD’in Haziran 2014’te Musul’a yapmış olduğu saldırılar sonucunda Şebekler Telafer’de yerleşik Türkmenlerden sonra en fazla zarar gِren topluluktur.
Genel olarak Irak’ta yaşayan Türkmen toplumunun bir bِlümü sünni, diğer bِlümü ise başta Şii olmak üzere Alevi, Bektaşi,Kakeyi ve hatta Hıristiyanlardan oluşmasına rağmen Türkmen kimliği ِn plandadır. Bu itibarla Şebeklerin Türkmen kimliğini muhafaza etmeleri koşuluyla çeşitli mezheplere mensup olmaları Türkmenler için herhangi bir engel teşkil etmeyecektir.

Dr. Cüneyt Mengü Yazarn dier yazlar (135)...

Barzani ve Talabani'den Kerkük planı

Hits: 48

Türkmen Cephesi Kerkük Teşkilat Sorumlusu Mehmet Seman Ağaoğlu, ABD-Peşmerge ortaklığıyla y…

Devam...

Kardaslik 79

Hits: 1

Devam...

TÜRKMENLERİN ÇÖZÜM BEKLEYEN SORUNLARI

Hits: 62

Türkiye’de yaşayan Türkmenler arasında birliği, sosyal ve siyasal dayanışmayı pekiştirmek…

Devam...

"Kerkük konusunda hiç kimse ile pazarlığa oturmayacağız"

Hits: 83

Birleşmiş Milletler Bağdat Temsilcisi Yan Kobiş ile bir araya gelen Irak Türkmen Cephesi Genel …

Devam...

Türkmenlerden Basra'ya 108 ton içme suyu yardımı

Hits: 50

Kerkük'te Irak Türkmen Cephesi tarafından başlatılan yardım kampanyası kapsamında, içme suy…

Devam...

Kurtulus dergisi 143

Hits: 25

Devam...

Türkmen İstişare Toplantısı Yapıldı.

Hits: 151

Ankara’da faaliyet gösteren Türkmen Sivil Toplum Kuruluşları 2 Eylül 2018 tarihinde bölgedek…

Devam...

Türkmenler küçük ordu kurdu

Hits: 104

Kerkük’ün Haşdi Şabi destekli Irak ordusu tarafından Kürtlerden alınması sonrasında, kent…

Devam...

Irak Meclis'inde "Türkmen Grubu" kuruldu

Hits: 124

Irak Türkmen Cephesi (ITC) Genel Başkanı Erşat Salihi'nin Meclis binasında yaptığı basın to…

Devam...

Irak Başbakanı Haydar el-İbadi: Halkımızın çıkarını İran için riske atamayız

Hits: 57

Irak'ta hükümet kurmak için meclis büyük grubunun kurulmasına değinen İbadi, lideri olduğu …

Devam...

Yazarn ok okunan

TـRKİYE DARBOĞAZDA

Hits: 38743

Irak ve Suriye’de tüm taraflar DEAŞ’ın işgal ettiği toprakların temizlenmesinin ardından …

Devam...

RAKKA’YA ARA MI VERİLDİ?

Hits: 36845

16 Mayıs Washington zirvesi sırasında ve ِncesinde yaşananlar sürpriz olmadı. Ankara’nın s…

Devam...

DEAŞ’TAN SONRAKİ TEHLİKE

Hits: 33838

Tarihte üç yıl ِnce bugün, Irak’ın ikinci büyük şehri Musul’un yanı sıra Selahaddin, …

Devam...

IRAK MUTABAKATI VE TـRKMENLER

Hits: 29679

1926’da Türkiye, İngiltere ve Irak hükümetleri arasında Ankara Antlaşması’nın imzalandı…

Devam...

GـVENLİ Mİ YOKSA ÖZERK Mİ BÖLGELER?

Hits: 28832

Tampon, Güvenli ve Özerk Bِlge kavramları arasında terminolojik, içerik ve amaç yِnünden bi…

Devam...