1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2018-05-24
Facebook Twitter Youtube

KUZEY IRAK’IN ASLİ UNSURLARINDAN ŞAHBEG – ŞEBEKLER - I

Erşat Salihi

Dr. Cüneyt MENGÜ

Irak’ın kuzeyinde Musul şehrinin doğusunda yaklaşık yetmiş kِyden fazla ve sayıları 500.000’ e yakın Alevi-Bektaşi inanışına sahip olan Şebek topluluğu hakkında yapılmış çalışma sayısının yok denecek kadar az olduğu müşahede edilmektedir.
Mevcut çalışmalarda da ِzellikle Şebeklerin kِkenleri ve Irak’ın kuzeyine nereden geldikleri ve ne zaman yerleştikleri hakkında ileri sürülen gِrüşler birbirleriyle çelişki içerisindedir. Türkmen araştırmacı ve yazarlar dışında, bazı yazarların, ِzellikle şebeklerin kimlikleri ile ilgili olarak kanıt sunmadan ısrarla Arap veya Kürt olduklarını, diğerlerinin ellerinde tarihsel kanıtlar olmasına rağmen kerhen Türkmen olduklarını beyan etmektedirler.
Genel olarak Alevi – Bektaşilik konusunda Türkiye dahil Ortadoğu’da yeterli bir çalışmanın yapılmadığını gِrmekteyiz. Bilindiği gibi Bektaşilik tamamen İslam şeriatına bağlı, İmam Musa Kazım tarafından 12 imam soyundan geldiği iddia edilen Hacı Bektaş tarafından XIII. Asrın ortalarında ِzellikle Anadolu’da Moğol istilasının yol açtığı yaraları sarmak üzere zuhur etmiş insan ve ibadeti baz alarak hoşgِrü ve sevgi üzerine kurulmuş bir tarikattır. Zaman içerisinde Bektaşilik tarikatı yalnız Anadolu’da değil, Balkanlar, Irak, Suriye, Afganistan, İran, Azerbaycan, Türkmenistan ve Özbekistan’a kadar olan coğrafya üzerinde kendini gِstermiştir. Sonraki zamanlarda Bektaşilik tarikatına cahil dedeler tarafından gulat ve bid’at dahil edildiğinden tarikatta sapmalar meydana gelmiştir. Bu bakımdan, bu topluluklar için cahil hocalar tarafından abartılarak uydurulan sِzde ahlak dışı uygulamalar ve sapık inanışların Müslümanlar arasında yayılmasına sebep olmuştur. Hali hazırda bilinçli Alevi topluluğu gulat ve bid’atlara itibar etmemektedir.
Şebekler aslında bir Alevi – Bektaşi tarikatının bir koludur. Şebekler ile ilgili olarak en sağlıklı çalışma “Irak’ta Bektaşi Topluluğu Şebekler” adı altında Ahmet Taşkın tarafından yapılmıştır. Taşkın Şebekleri, “Hacı Bektaş’a bağlanan pirler vasıtasıyla kendilerini Bektaşi olarak sayarlar. 12 imam soyundan gelen din adamlarına pir denilmekte, cem başta olmak üzere bütün dinsel ritüeller pir tarafından yürütülmekte, gülbank, nefes ve cemler Türkçe olarak okunmaktadır.” Şeklinde tanımlamıştır.
Osmanlı Devleti’nin parçalanması ve ِzellikle Irak ve Suriye devletlerinin kurulmasıyla birlikte, Alevi – Bektaşi toplulukları ile bu coğrafya üzerinde yaşayan diğer toplulukların da aidiyet hislerinde ve kimliklerinde meydana gelmiştir. Bu bakımdan meydana gelen parçalanma neticesinde aynı tarikata mensup topluluklar arasında hem iletişim zayıflamış hem de kendilerini çevredeki diğer topluluklara tanıtmada, kabul ettirmede zorlanmışlardır. Bِylece Şebekler bir taraftan Sünnilik-Şiilik, diğer taraftan Şafiilik-Kürtçülük kıskacında kalarak ya Sünnileşmiş, ya Şiileşmiş veyahut bir bِlümü de Kürtleşmiştir. Bunun sonucu olarak günümüzde Bektaşi olan Şebeklerin sayısı azalmıştır.
Genellikle Türkmen oymağı olan Alevi – Bektaşi toplulukları arasında bazı farklılıklar olmasına rağmen Dede (Mürşit), Pir (Alper), Rehber, Seyyid ve Talip (Mürit) lerden oluşan sosyo-kültürel yapının hemen hemen aynı olduğu gِzlemlenmektedir ki bu durum kuzey Irak’taki Şebekler de bunlardan biridir.
Şebeklerin kِkenleri ve kuzey Irak’a nereden ve ne zaman geldikleri ve sosyo-kültürel yapıları hakkında bilgi vermeye çalışacağız. Şebeklerin kِkenleri ve dini inanışları hakkında bir dizi farklı gِrüşler ileri sürülmektedir. Şebeklerin kِkenlerine gelince; Osmanlı ve diğer arşiv belgeleri, Türkmen araştırmacıları dışında Şebekler hakkında kaleme alınan çalışmaların büyük bir bِlümü Irak’ta yayımlanmıştır. Şebekler hakkında araştırma yapan ve makale ve kitap çalışmalarına imza atan ِnemli yazarların arasında Muhammed Abbas Azzawi, Abdul Mun’im Gulami, Ahmed Hamid El-Sarraf, Züheyd Kazım Abbud ve Reşid El Hayyun’un isimlerini sayabiliriz.
Genel olarak bakıldığında Bektaşiliğin Arap olmayan ve ِzellikle Türk ve Türkmen gurupları arasında gِrülmekte olduğunu ve yaygınlaştığını ifade etmek doğru olacaktır. Bِylece Irak’taki etnik gurupları oluşturan büyük oranda Türkmenler, kısmen de Kürtler arasında Bektaşiliğin yaygın olduğunu gِrmekteyiz. Özellikle katkısız Türkmen şehri Telafer başta olmak üzere Musul’a bağlı Şirinhan, Karakoyun, Selamiye ve Kubba kِyleri ve Kerkük’e bağlı olan Tavuk ilçesi ve ona bağlı Tazehurmatu Nahiyesi, Selahaddin’e bağlı Tuzhurmatu ilçesinde yaşamaktadırlar. Ayrıca Erbil, Süleymaniye ve Diyala’da az sayıda Bektaşi Türkmen’in yaşadığı bilinen bir gerçektir.
Şebeklerin kِkenini ancak ve ancak 24 Oğuz Boyu’nun Orta Asya’dan Horasan üzerinden bِlgeye gِç eden Türk-Türkmenler arasında bulmak mümkündür.
Devam Edecek

Dr. Cüneyt MENGÜ Yazarn dier yazlar (131)...

Erşat Salihi, Fatih Yıldız'la görüştü

Hits: 23

Irak Türkmen Cephesi lideri Türkiye'nin Bağdat Büyükelçisi Fatih Yıldız'la görüştü.…

Devam...

Erşat Salihi'den sert uyarı: "Demokrasi nöbetimiz başka bir şeye dönüşebilir"

Hits: 19

Irak Türkmen Cephesi (ITC) Genel Başkanı Erşat Salihi, Irak seçimlerine dair CNN Türk'e öneml…

Devam...

Türkmenlerin "tamam" deme tehlikesi yok mu

Hits: 47

Irak'ta seçim sonrası kaos devam ediyor... Kerkük, Süleymaniye ve Erbil'de  yapılan seçim hil…

Devam...

Kerkük'te seçim gerilimi

Hits: 27

Seçimler sonrası Kerkük'te gerilim yüksek. Türkmenler ve Araplar, seçimlerde hile yapıldığ…

Devam...

Irak Türkmen Cephesi Başkanı Erşat Salihi Aydınlık’a konuştu: ABD bunu bilsin!

Hits: 25

Irak Türkmen Cephesi Başkanı Erşat Salihi, bayrak krizi ve gayrimeşru referandum sürecinde ya…

Devam...

TÜRKMEN GENÇLERİNİN ARTIK UYANIŞ ANI GELDİ

Hits: 271

Ey Türkmen genci bugün bizim bölge çok zorlu ve meneşekkat günler geçiriyor bizi 1959 katliam…

Devam...

Kerkük Türkmen kızının Feryadı Türkiye ve Türk Dünyasına

Hits: 450

Rahman ve rahim olan Allahın adı ile Türkmen kızı Türkmeneli kerkükten sesleniyorum bizim ana…

Devam...

Kerkük'te seçim gerilimi

Hits: 50

Seçimler sonrası Kerkük'te gerilim yüksek. Türkmenler ve Araplar, seçimlerde hile yapıldığ…

Devam...

Kerkük Valisi'nden 'seçim sonuçlarını reddediyoruz'

Hits: 28

Kerkük kentindeki Araplar, genel seçimlere şaibe karıştırıldığı iddiasıyla seçim sonuçl…

Devam...

DEMOKRATİK SEÇİMLER ve MAVİ BAYRAK DİRENİŞİ

Hits: 43

Irak'ta, 12 Mayıs 2018 tarihinde parlamento seçimleri gerçekleşti. Adaylar, koalisyonlarla seçi…

Devam...

Yazarn ok okunan

TـRKİYE DARBOĞAZDA

Hits: 37472

Irak ve Suriye’de tüm taraflar DEAŞ’ın işgal ettiği toprakların temizlenmesinin ardından …

Devam...

RAKKA’YA ARA MI VERİLDİ?

Hits: 35077

16 Mayıs Washington zirvesi sırasında ve ِncesinde yaşananlar sürpriz olmadı. Ankara’nın s…

Devam...

DEAŞ’TAN SONRAKİ TEHLİKE

Hits: 30846

Tarihte üç yıl ِnce bugün, Irak’ın ikinci büyük şehri Musul’un yanı sıra Selahaddin, …

Devam...

IRAK MUTABAKATI VE TـRKMENLER

Hits: 28836

1926’da Türkiye, İngiltere ve Irak hükümetleri arasında Ankara Antlaşması’nın imzalandı…

Devam...

GـVENLİ Mİ YOKSA ÖZERK Mİ BÖLGELER?

Hits: 27707

Tampon, Güvenli ve Özerk Bِlge kavramları arasında terminolojik, içerik ve amaç yِnünden bi…

Devam...