1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2017-04-29
Facebook Twitter Youtube

KUZEY IRAK’IN ASLÝ UNSURLARINDAN ÞAHBEG – ÞEBEKLER - I

site Bakimda

Dr. Cüneyt MENGÜ

Irak’ýn kuzeyinde Musul þehrinin doðusunda yaklaþýk yetmiþ köyden fazla ve sayýlarý 500.000’ e yakýn Alevi-Bektaþi inanýþýna sahip olan Þebek topluluðu hakkýnda yapýlmýþ çalýþma sayýsýnýn yok denecek kadar az olduðu müþahede edilmektedir.
Mevcut çalýþmalarda da özellikle Þebeklerin kökenleri ve Irak’ýn kuzeyine nereden geldikleri ve ne zaman yerleþtikleri hakkýnda ileri sürülen görüþler birbirleriyle çeliþki içerisindedir. Türkmen araþtýrmacý ve yazarlar dýþýnda, bazý yazarlarýn, özellikle þebeklerin kimlikleri ile ilgili olarak kanýt sunmadan ýsrarla Arap veya Kürt olduklarýný, diðerlerinin ellerinde tarihsel kanýtlar olmasýna raðmen kerhen Türkmen olduklarýný beyan etmektedirler.
Genel olarak Alevi – Bektaþilik konusunda Türkiye dahil Ortadoðu’da yeterli bir çalýþmanýn yapýlmadýðýný görmekteyiz. Bilindiði gibi Bektaþilik tamamen Ýslam þeriatýna baðlý, Ýmam Musa Kazým tarafýndan 12 imam soyundan geldiði iddia edilen Hacý Bektaþ tarafýndan XIII. Asrýn ortalarýnda özellikle Anadolu’da Moðol istilasýnýn yol açtýðý yaralarý sarmak üzere zuhur etmiþ insan ve ibadeti baz alarak hoþgörü ve sevgi üzerine kurulmuþ bir tarikattýr. Zaman içerisinde Bektaþilik tarikatý yalnýz Anadolu’da deðil, Balkanlar, Irak, Suriye, Afganistan, Ýran, Azerbaycan, Türkmenistan ve Özbekistan’a kadar olan coðrafya üzerinde kendini göstermiþtir. Sonraki zamanlarda Bektaþilik tarikatýna cahil dedeler tarafýndan gulat ve bid’at dahil edildiðinden tarikatta sapmalar meydana gelmiþtir. Bu bakýmdan, bu topluluklar için cahil hocalar tarafýndan abartýlarak uydurulan sözde ahlak dýþý uygulamalar ve sapýk inanýþlarýn Müslümanlar arasýnda yayýlmasýna sebep olmuþtur. Hali hazýrda bilinçli Alevi topluluðu gulat ve bid’atlara itibar etmemektedir.
Þebekler aslýnda bir Alevi – Bektaþi tarikatýnýn bir koludur. Þebekler ile ilgili olarak en saðlýklý çalýþma “Irak’ta Bektaþi Topluluðu Þebekler” adý altýnda Ahmet Taþkýn tarafýndan yapýlmýþtýr. Taþkýn Þebekleri, “Hacý Bektaþ’a baðlanan pirler vasýtasýyla kendilerini Bektaþi olarak sayarlar. 12 imam soyundan gelen din adamlarýna pir denilmekte, cem baþta olmak üzere bütün dinsel ritüeller pir tarafýndan yürütülmekte, gülbank, nefes ve cemler Türkçe olarak okunmaktadýr.” Þeklinde tanýmlamýþtýr.
Osmanlý Devleti’nin parçalanmasý ve özellikle Irak ve Suriye devletlerinin kurulmasýyla birlikte, Alevi – Bektaþi topluluklarý ile bu coðrafya üzerinde yaþayan diðer topluluklarýn da aidiyet hislerinde ve kimliklerinde meydana gelmiþtir. Bu bakýmdan meydana gelen parçalanma neticesinde ayný tarikata mensup topluluklar arasýnda hem iletiþim zayýflamýþ hem de kendilerini çevredeki diðer topluluklara tanýtmada, kabul ettirmede zorlanmýþlardýr. Böylece Þebekler bir taraftan Sünnilik-Þiilik, diðer taraftan Þafiilik-Kürtçülük kýskacýnda kalarak ya Sünnileþmiþ, ya Þiileþmiþ veyahut bir bölümü de Kürtleþmiþtir. Bunun sonucu olarak günümüzde Bektaþi olan Þebeklerin sayýsý azalmýþtýr.
Genellikle Türkmen oymaðý olan Alevi – Bektaþi topluluklarý arasýnda bazý farklýlýklar olmasýna raðmen Dede (Mürþit), Pir (Alper), Rehber, Seyyid ve Talip (Mürit) lerden oluþan sosyo-kültürel yapýnýn hemen hemen ayný olduðu gözlemlenmektedir ki bu durum kuzey Irak’taki Þebekler de bunlardan biridir.
Þebeklerin kökenleri ve kuzey Irak’a nereden ve ne zaman geldikleri ve sosyo-kültürel yapýlarý hakkýnda bilgi vermeye çalýþacaðýz. Þebeklerin kökenleri ve dini inanýþlarý hakkýnda bir dizi farklý görüþler ileri sürülmektedir. Þebeklerin kökenlerine gelince; Osmanlý ve diðer arþiv belgeleri, Türkmen araþtýrmacýlarý dýþýnda Þebekler hakkýnda kaleme alýnan çalýþmalarýn büyük bir bölümü Irak’ta yayýmlanmýþtýr. Þebekler hakkýnda araþtýrma yapan ve makale ve kitap çalýþmalarýna imza atan önemli yazarlarýn arasýnda Muhammed Abbas Azzawi, Abdul Mun’im Gulami, Ahmed Hamid El-Sarraf, Züheyd Kazým Abbud ve Reþid El Hayyun’un isimlerini sayabiliriz.
Genel olarak bakýldýðýnda Bektaþiliðin Arap olmayan ve özellikle Türk ve Türkmen guruplarý arasýnda görülmekte olduðunu ve yaygýnlaþtýðýný ifade etmek doðru olacaktýr. Böylece Irak’taki etnik guruplarý oluþturan büyük oranda Türkmenler, kýsmen de Kürtler arasýnda Bektaþiliðin yaygýn olduðunu görmekteyiz. Özellikle katkýsýz Türkmen þehri Telafer baþta olmak üzere Musul’a baðlý Þirinhan, Karakoyun, Selamiye ve Kubba köyleri ve Kerkük’e baðlý olan Tavuk ilçesi ve ona baðlý Tazehurmatu Nahiyesi, Selahaddin’e baðlý Tuzhurmatu ilçesinde yaþamaktadýrlar. Ayrýca Erbil, Süleymaniye ve Diyala’da az sayýda Bektaþi Türkmen’in yaþadýðý bilinen bir gerçektir.
Þebeklerin kökenini ancak ve ancak 24 Oðuz Boyu’nun Orta Asya’dan Horasan üzerinden bölgeye göç eden Türk-Türkmenler arasýnda bulmak mümkündür.
Devam Edecek

Dr. Cüneyt MENGÜ Yazarn dier yazlar (107)...

site Bakimda

Hits: 25

Devam...

Baþbakan Ýbadi'den Kerkük açýklamasý

Hits: 37

Irak Baþbakan? Haydar el-Ýbadi Kerkük'te yerel seçimlerin yapýlmasýný desteklediðini ancak m…

Devam...

Kerkük'te Terör Örgütü PKK Yandaþlarýndan Gösteri

Hits: 40

Irak'ýn Kerkük kentinde terör örgütü PKK yandaþý bir grup, Türk Silahlý Kuvvetleri'nin (TS…

Devam...

Salihi-Türkmen Öðrencilerin mezuniyet törenine katýldý-

Hits: 40

Irak Türkmen Cephesi Baþkaný Erþet Salihi,Türkmeneli Öðrenci ve Gençler Birliði tarafýndan…

Devam...

Ali Kerküklü Kimdir?

Hits: 36

Ali Kerküklünün yayýmlanan 4 kitabý: "Ýstihbarat Oyunlarý, Petrol ve Kerkük", "Oyun Ýçinde…

Devam...

KERKÜK'Ü ÝÞGAL ADIMLARI

Hits: 40

Yüzlerce yýllýk bir Türkmen þehri olan Kerkük'ün demografik yapýsý deðiþtirilerek iþgale…

Devam...

KERKÜK’ÜN GELECEÐÝ TEHLÝKEDE

Hits: 40

Kerkük’ün Kürt Valisi kentteki kamu dairelerinde Kürt bayraðý asýlmasý ve Kürtçenin zoru…

Devam...

Türkiye, Kerkük’teki bütün Türkmenlerle diyalog geliþtirmeli

Hits: 299

Kamu kurumlarýnda Irak bayraðýnýn yanýnda IKBY bayraðýnýn da asýlmasýyla tansiyonun yükse…

Devam...

Türkmeneli gazetesi 1359

Hits: 15

Devam...

Irak Türkmen Cephesi'nin 22. yýldönümü Kerkük'te kutlandý.

Hits: 38

Kutlamada konuþan Irak Türkmen Cephesi Baþkaný ve Kerkük Milletvekili Erþet Salihi, Tüm Türk…

Devam...

Yazarn ok okunan

LOZAN VE MUSUL OPERASYONU

Hits: 13719

Yaklaþýk bir yýldan fazladýr sözü edilen ve Irak’ýn içinde ve dýþýnda pazarlýðý yap…

Devam...

BÖLÜNME TARTIÞMALARI

Hits: 13395

1991’de BM kararýyla Güvenli Bölge adý altýnda Irak’ýn kuzeyinde kurulan Irak Kürt Bölge…

Devam...

100. YILINDA SYKES PICOT

Hits: 12784

Birinci Dünya Savaþý’nýn baþlamasýyla batýlý güçler tarafýndan hasta adam olarak adland…

Devam...

FIRAT KALKANI

Hits: 12249

Suriye’de Esad rejimine karþý 2011’de baþlayan ayaklanmayla ilgili olarak Türkiye’nin eþ …

Devam...

MART TEZKERESÝNÝN PERDE ARKASI

Hits: 11060

Yýllardýr hararetle tartýþma konusu olan ve önümüzdeki günler içerisinde 16. yýlýný do…

Devam...