1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2018-06-21
Facebook Twitter Youtube

Türkmen Dağarcığı: Bir Türkmen Sevdalısı - Gezenfer Paşayev

Suphi Saatçi

Türkiye’den sonra, Irak Türkmenleri hakkında en çok araştırma yapılan ülke Azerbaycan Cumhuriyetidir. Irak Türkmenlerinin dili, kültürü, edebiyatı ve sosyal hayatı ile Azerbaycan Türkleri arasında büyük benzerlikler olduğu yadsınamaz. Bu hususta pek çok bilim insanının gِrüş ve bakışları aynı doğrultuda olmuştur.

Azerbaycan’da Türkoloji alanında çalışan bilim adamlarının dikkatlerini Irak Türkmenlerine çevirmeleri, 14 Temmuz 1958 tarihinden sonra başlamıştır. Irak’ın kraliyet monarşisi, batı yanlısı dış politika izlerken, cumhuriyet yِnetimi Sovyet yanlısı bir yol tercih etmişti. Irak’ın Sovyet Rusya ile ilişkilerini geliştirmesi sonucu iki devlet arasında iktisadi ve kültürel alanda hareketlenmeler olmuştur.

Irak’ın askeri eğitimini yüklenen Rusya, pek çok Iraklı subayın yetişmesini sağlamış ve onlar için eğitim kursları açmıştır. Irak’ın Mig marka savaş uçakları gibi birçok askeri donanımını Rusya’dan alması, yeni yetişen pilotların eğitimlerini de Rusya’da yapmaları ile ilişkiler zenginleşmiştir. Bunların dışında kültür ve eğitim alanlarında askeri, ticari ve kültürel ilişkiler yoğunlaşmıştır.

O zamanki Rusya’nın bir parçası olan Azerbaycan’a Irak’tan ilk giden Türkmen kِkenli kişi, rahmetli Sinan Sait olmuştu. Sinan Sait’in Azerbaycan’da bir taraftan yüksek eğitimini yaparken, diğer yandan Bakü Radyosunda çalışması, sanat ve edebiyat konularında programlar yapması, Azerbaycan Türklerinin dikkatlerini Irak’ta yaşayan Türkmenlerin varlığına çekmiştir. İki kültür arasında çok yakın benzeşmelerin ortaya çıkması ile hem Azerbaycan’da, hem de Irak’taki Türkmen kültür muhitlerinde karşılıklı makale ve yazıların yazılmasına başlanmıştır.

Azerbaycan’dan Irak’a henüz genç yaşlarda iken gelen Gezenfer Paşayev ise, Irak’ta çalıştığı 7 yıllık süre içinde, Türkmenler hakkında yaptığı araştırmaları ve derlemeleri ile bu yakınlaşma penceresini oldukça büyütmüş ve iki topluluğun arasında sevgi ve muhabbet bağlarını daha sağlam ve teng (muhkem) biçimde bağlamıştır. Gerçekten Paşayev, Türkmenlerin folklor ve halk edebiyatı ürünlerini ِz kültürü gibi benimsemiş ve bu kültürü büyük bir sevgi ve aşinalık ile kucaklaşmıştır. Türkmen halkiyatına sıcak ilgi ve merakla yaklaşan Paşayev, her duyduğu atasِzü, tapmaca (bilmece), mani veya hoyrat dِrtlüğünü “aaa… bu bizde de var” diyerek ele almış ve bunları büyük bir dikkat ile tasnif etmiştir. Daha sonra halk inançlarını, masallarını, bayatılar, tapmacaları, atasِzleri ile Türkmenlerin diğer folklorik geleneklerini ele almış ve bunların büyük bir kısmını kitaplaştırmıştır.

Paşayev’in kitap olarak yayımladığı eserlerin bir kısmını aşağıda sıralayarak okuyuculara hatırlatmak yararlı olacaktır:

1. Irak Türkman Ağızlarında Atalar Sِzleri
2. Kerkük Tapmacaları
3. Arzı-Qember Matalı (Ata Terzibaşı tarafından derlenen bu halk masalını Paşayev Kiril alfabesine aktararak yayımlanmıştır)
4. Dicle Fırat Kenarında Yeddi İl
5. Irak Türkman Folkloru (Bu eser ayrıca Prof. Dr. Mahir Nakip tarafından Latin alfabesine aktarılarak Irak Türkmen Folkloru başlığı ile 1998 yılında Kerkük Vakfı tarafından İstanbul’da basılmıştır)

Prof. Dr. Gezenfer Paşayev’in yayımladığı ilk kitaplarının bir kısmı okuyucularımıza tanıtılmıştır. Paşayev’in değişik tarihlerde yayımlanan kitaplarının çoğu Irak Türkmen folkloru ve kültürü üzerine kaleme alınmıştır. Ayrıca Azerbaycan Türklerinin kültür ve edebiyatını ele alan Pazayev’in İngilizce’den çevirdiği kitaplar da vardır. Edebiyat ve dil konularında, hikâye ve anı türünde de eserler veren yazarın en büyük hizmeti, hiç şüphesiz Irak Türkmen kültürü ve folkloru alanında olmuştur. Bu bakımdan Irak Türkmenlerinin sevgi ve saygısını ziyadesiyle hak eden Paşayev’e, her Iraklı Türkmen de doğrusu şükran borçludur.

Hemen hemen Türkmen toplumuna mensup bütün edebiyat ve kültür camiasını yakından tanıyan ve hepsine karşı candan ve yürekten gelen bir muhabbet besleyen Paşayev de, bütün Türkmenlerin gِnlünde taht kurmuştur. Günümüzde Bakü’de ailesi, çocukları ve torunlarıyla huzurlu bir hayat yaşayan Paşayev, hâlâ Irak Türkmenlerinin konuları ile ilgilenmektedir. Günümüzde bile eşi muhterem Aresta Hanım ile birlikte Bakü’yü ziyaret eden Türkmen misafirlerini konağında ağırlamakta ve onlarla hemdert olmaya devam etmektedir.

Hem Türkmen muhibbi, hem de Türkmen kültürünün elçisi olan Paşayev, eminim ki Türkmen kültürü ve folkloru üzerine çalışma heyecanını yitirmemiştir. Kendilerine ailesi ile birlikte asude bir hayat dilediğimiz Paşayev, 2012 yılında, daha ِnce yayımlanmış bütün eserlerini bir külliyat serisi biçiminde yeniden okuyucuların dikkatine sunmuştur. Bu yedi cildin tamamı Bakü’de 2012 yılında Tehsil Neşriyat tarafından yayımlanmıştır. Seçilmiş Eserler serisinde çıkan bu ciltleri, aşağıda sırası ile okuyucularımıza tanıtmak istiyoruz:

Seçilmiş Eserler I (Bakü, 2012)
TehsilNeşriyat’tan çıkan bu kitabın redaktِrleriAbdüllatifBenderoğlu ile Ayaz Vefalı’dır.
Kitabın tetkik ve tashihini Prof. Paşa Efendiyev, VaqifYusifli ve Dr. Şemseddin Küzeci yapmıştır. Bu ciltte aşağıda künyeleri verilen iki kitap yer almıştır:
A. İraq-Türkman Folkloru (Bakü, 1992)
Yazıçı neşriyattan çıkan ’da basılan bu kitabın redaktِrleri Prof. Azad Nebiyev, A. Benderoğlu’dur. Tedkik ve tashihini ise Prof. Paşa Efendiyev yapmıştır. .
B. Altı İl Decle-Ferat Sahillerinde (Bakü, 1987)
Bunun redaktِrleri Ayaz Vefalı ile Erşat Hürmüzlü’dür. Bunu tetkik ve tashih eden VaqifYusifli’dir. İki kez yayımlanan (birinci baskı 1985, ikinci baskı 1987) bu kitabın Arapçası (Bağdat, 1996) da basılmıştır.

Seçilmiş Eserler II (Bakü, 2012)
Tehsil Neşriyat’tan çıkan bu kitabın redaktِrleri AğamusaAxundov, TofiqHacıyev ve Mustafa Arqunşah’tır. Kitabın tetkik ve tashihini QezenferKazımov ile Meherrem Memmedli yapmıştır. Bu ciltte aşağıda künyeleri verilen kitaplar yer almaktadır:
A. Dilimiz Varlığımız (Bakü, 2011)
Ozan Neşriyat’tan çıkan bu kitabın redaksiyonu Prof. Tofiq Hacıyev tarafından yapılmış ve MeherremMemmedli tarafından tetkik ve tashih etmiştir.
B. Kerkük Dialektinin Fonetikası (Bakü, 2003)
Elm Neşriyyattan çıkan eserin redaktِrü Ağamusa Axundov’ur.
C. Ayrıca bu cilde “İraq- Türkmen Lehcesi” kitabından alınan "Kِnülden-Kِnüle Yollar Gِrünür" başlıklı makale eklenmiştir.

Seçilmiş Eserler III (Bakü, 2012)
Tehsil Neşriyat’tan çıkan bu kitabın redaktِrleri Bekir Nebiyev, Prof. Dr. Mahir Nakip ve Prof. Dr. Suphi Saatçi’dir. Kitabın tedkik ve tashihini Azad Nebiyev, Nizameddin Şemsizade ve AbdüllatifBenderoğlu yapmıştır.
A. Kerkük Folklorunun Janrları (Bakü, 2013)
Elm Neşriyyattan çıkan eserin redaktِrleri Bekir Nebiyev ile Prof. Dr. Mahir Nakip’tir. Tedkik ve tashih ise Azad Nebiyev tarafından yapılmıştır.
B. Borcumuzdur Bu Ehtiram (Bakü, 2010)
Ozan Neşriyyattan çıkan eserin redaktِrü Bekir Nebiyev’dir. Tedkik ve tashih ise Nizameddin Şemsizade tarafından gerçekleştirilmiştir.

Seçilmiş Eserler IV (Bakü, 2012)
Tehsil Neşriyat’tan çıkan bu kitabın redaktِrleri Nizami Ceferov ve Prof. Dr. Suphi Saatçi’dir.
Kitabın tedkik ve tashihini Flora Xelilzade Yapmıştır. Bu ciltte aşağıda künyeleri verilen kitaplar yer almaktadır:
A. Nesimi Haqqında Araştırmalar (Bakü, 2010)
Qarabağ Neşriyyattan çıkan bu kitabın redaktِrü Bekir Nebiyev, tedkik ve tashih edeni ise Elyar Seferli’dir.
B. Edebiyyatşünaslıq Elmimizin Patriarxı (Bakü, 2010)
Ozan Neşriyyattan sadır olan eserin redaktِrü Asif Rüstemli’dir. 104 s., 24 renkli şekil
C. Severek Yaşayanlar
D. Edebi-Elmi Elaqeler
E. Kerkük Dünyası
F. ـrekden Geleni Demesen Olmur (Publisistik Yazılar)

Seçilmiş Eserler V (Bakü, 2012)
Tehsil Neşriyat’tan çıkan bu kitabın redaktِrleri Teymur Bünyadov ve Asif Rüstemli’dir.
Kitabın tedkik ve tashihini Erşat Hürmüzlü ile Servaz Hüseynoğlu yapmıştır. 624 sayfadan oluşan bu ciltte aşağıda künyeleri verilen eserler de yer almaktadır:
A. Deyilen Sِz Yadigârı
B. Mektublar Tairxe Çevrilen Yaddaş
C. Heqiqetin Özü
D. Elimimize Temennasız Xidmet
E. Meqaleler

Seçilmiş Eserler VI (Bakü, 2012)
Tehsil Neşriyat’tan çıkan bu kitabın redaktِrü Zeydulla Ağayev’dir. Kitabın tedkik ve tashihini Müşfiq Babayev yapmıştır. Bu ciltte Paşayev’in daha ِnce batılı yazarlardan yaptığı çeviri eserler toplanmıştır. 680 sayfadan oluşan bu ciltte aşağıda künyeleri verilen eserler de yer almaktadır:
A. Qafqaz Seferi (Bakü, 1985)
Yazıçı kurumundan çıkan bu eserin yazarı Aleksander Duma’dır. Gezenfer Paşayev ile Hemid Abbasov tarafından İngilizceden ve Fransızcadan tercüme edilmiştir. Bu çevirinin redaktِrü Rauf İsmayıov, tedkik ve tashih yapanı Qorxmaz Quliyev’dir.
B. Nece Yaşayasan Yüzü Haqlayasan (Bakü, 1989)
Yazıçı kurumundan çıkan yazar Sula Benet’in bu kitabını Gezenfer Paşayev İngilizceden tercüme etniştir. Redaktِr Mehdi Sultanov, tedkik ve tashih Şahin Xelilov’a aittir.
C. Mavi Qatarın Sirri (Bakü, 1995)
Sabah Neşriyyattan çıkan Aqata Kristi’nin bu eseri GezenferPaşayev İngilizceden tercüme etmiştir. Redaktِrler Ağamusa Axundov ile Meti Osmanoğlu’dur.

Seçilmiş Eserler VII (Bakü, 2012)
Tehsil Neşriyat’tan çıkan bu kitabın ِn sِzü Prof. Dr. Mahir Nakip tarafından yazılmıştır. Kitabın redaktِrleri Azize Hacıyeva ile Nigar Veliyeva olmuştır. Kitabın tedkik ve tashihini Abbas Abbasov yapmıştır. Bu ciltte aşağıda künyeleri verilen eserler yer almaktadır:
A. İraq Türkmen Folklorunun Janrlar Sistemi (Bakü, 2003)
Neşr kurumundan yayımlanan bu eser 128 sayfadan oluşmaktadır.
B. Articles And Translations in English
C. All About England (Bakü, 1981)
D. Dérk Olunmayan Além

Yukarıda verilen serilerin dışında Paşayev’in yayımlanmış diğer eserleri de şunlardır:

Azerbaycan Folkloru Antologiyası -II- İraq Türkmen Folkloru (Bakü, 2009)
Azerbaycan Milli ElmlerAkademiyası Folklor İnstitusutarafından yayımlanan eserin redaktِrleriF. e. d. Prof. Dr. Yaşar Qarayev, F. e. d. Prof. Dr. Hüseyin İsmayılov’dur. Kitabın tetkik ve tashihi Prof. Dr. Azad Nebiyev ile Prof. Dr. İsrafil Abbaslı tarafından gerçekleştirilmiştir. İkinci baskı olan bu kitap 436 sayfadan oluşmaktadır. Aslında bu yapıt ilk kez Kiril alfabesiyle 1999’da Ağrıdağı yayınları tarafından basılmıştır.

Gezenfer Paşayev Bibliyoqrafiya (Bakü, 2013)
Tehsil Neşriyyattan çıkan bu eser,Azerbaycan Milli ElmlerAkademiyası Merkezi Elmi Kitabxana tarafından yayımlanmıştır. Redaktِrü Aybeniz Eliyeva eser İsmet Seferov tarafından tedkik ve tashih edilmiştir.

Kerkük Sevdalı Elm Adamı (Bakü, 2013)
Tehsil Neşriyyattan çıkan eserin ِnsِzü Sabir Rüstemxanlı tarafından yazılmıştır. Kitabın Redaktِrleri Prof. Nizami Ceferov, Prof. Dr. Suphi Saatçi ve Prof. Dr. Mahir Nakip’tir. Tedkik ve tashihler Prof. Tofiq Hacıyev ile Prof. Dr. Mustafa Arqunşah tarafından gerçekleştirilmiştir.

Elçin Hakkında Düşüncelerim (Bakü, 2013)
Tehsil Neşriyyattan çıkan bu incelemenin redaktِrlüğü Yaşar tarafından yapılmıştır.

Gezenfer Paşayev 75 (Bakü, 2013)
Azerbaycan Milli Elmler Akademiyası Folklor İnstitusu yayını olan bu eserin redaktِrü Muxtar Kâzımoğlu’dur. Kitabın tedkik ve tashihi Seyfeddin Rzasoy tarafından gerçekleştirilmiştir.

Kerkük Folklorunun Janrları (Bakü, 2013)
Elm Neşriyyattan çıkan eserin redaktِrleri Bekir Nebiyev ile Prof. Dr. Mahir Nakip’tir. Tedkik ve tashihleri ise Azad Nebiyev ile A. Benderoğlu tarafından yapılmıştır.

Çağdaş İraq Şerinden Seçmeler (Bakü, 2001)
Elm Neşriyattan çıkan eserin redaktِrü Ayaz Vefalı’dır. Tedkik ve tashih ise Prof. Dr. Gezenfer Paşayev ve A. Benderoğlu tarafından yapılmıştır.

Bu Sevda Ölüncedi (Bakü, 2001)
Oscar Neşriyyattan çıkan bu eserin redaktِrleri Bekir Nebiyev ile İsrafil İsrafilov’dur. Tedkik ve tashihleri Xatire Beşirova ile Sedaqet Hüseynova yapmışlardır.

İraq- Türkman Nağılları (Bakü, 2014)
Tehsil Neşriyyattan çıkan bu eserin redaktِrleri Prof. Dr. Muxtarİmanova ve Dr. Şemseddin Küzeci’dir. Kitabın tedkik ve tashihini Prof. Dr. Meherrem Qasımlı ve Dr. Mustafa Ziya yapmıştır.

Iraq Bize İraq Deyil (Bakü, 2002)
Baki Neşirden çıkan bu eserin redaktِrü İsrafil İsrafilov’dur. Tedkik ve tashih Gülzar İbrahim qızı, Mehebbet Mehdiyeva ve Kemale Zeynalova tarafından yapılmıştır.

Suphi Saatçi Yazarn dier yazlar (34)...

ITC Başkanı Erşet Salihi Türkmen Halkını Kutladı

Hits: 13

Türkmenler, "Anayasa Mahkemesinin seçim sonuçlarının elle sayılması kararını doğru bulmas…

Devam...

Türkmenlerin Demokratik Zaferi

Hits: 28

Dünyanın bir çarpışma alanı olduğunu kabul etmek ve ona göre sürekli çarpışmaya hazır b…

Devam...

DİRİLİŞTEN DİRENİŞE KERKÜK

Hits: 60

¨Hayırlı¨ Referandum ¨Öfkeyle kalkan zararla oturur¨, ¨Yanlış hesap Bağdat’tan döner…

Devam...

Türkmeneli dergi 124

Hits: 8

Devam...

BİZE GÖRE: 1960 Ruhu

Hits: 85

Aslında her şey bir kıvılcımla başladı. Yıl 1957, yani yeni bir Irak’ta yaşamaya başlaya…

Devam...

IRAK TÜRKMEN SOSYOLOJİSİNE DOĞRU

Hits: 48

Toplumları tanımak, onlar hakkında toplu, genelleyici bilgiler edinmek ve toplumların geleceğin…

Devam...

IRAK SEÇİMLERİ VE MAVİ BAYRAK DİRENİŞİ

Hits: 43

Irak’ta 12 Mayıs’ta yapılan seçimlere şaibeler karıştırıldığı gerekçesiyle tartışm…

Devam...

Kardaşlık 78

Hits: 11

Devam...

Tuzhurmatu’da Türkmenlere saldırı

Hits: 58

Selahaddin iline bağlı Türkmen Tuzhurmatu ilçesinde acil müdahale ekiplerinin şehir pazarında…

Devam...

Kerkük'te Kadir Gecesi

Hits: 42

Kent merkezindeki Aden Caddesi'nde bulunan Tahsin Sorani Camisi'ni dolduran Müslümanlar, kılınan…

Devam...

Yazarn ok okunan

Irak ve Suriye’de İstikrar Sağlanmadıkça…

Hits: 27183

Güney komşumuz Irak, 2003 yılı işgalinden sonra, ne yazık ki hâlâ istikrar ve barış ortam…

Devam...

Kerkük Katliamı ve Türkmenlerin Bitmeyen Çilesi

Hits: 26538

Bugünkü Irak toprakları Osmanlı dِneminde Bağdat, Basra ve Musul adları ile tanınan üç eya…

Devam...

Kerkük’te Bayrak Zorbalığı

Hits: 24951

Osmanlı Devleti’nin idarî taksimatında Irak üç eyaletten oluşuyordu: Bağdat, Basra ve Musul…

Devam...

Erbilli Sanatçı Yunus Hattat Demirci

Hits: 4785

Türkmen kültürü ve sanatının Irak’taki ِnemli merkezlerinden biri olan Erbil, tarih boyunca…

Devam...

Türkmen Dağarcığı: Kerkük’ün Altın Gerdanlığı - Taşkِprü

Hits: 4060

Şehirlerin kimlikleri de tıpkı insanlar gibidir. İnsanlar gِrünüşleri, ses tonları gibi …

Devam...