1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2017-07-22
Facebook Twitter Youtube

Çankaya Köşkü Arşivinden: Esat Emin Ketene

Erşat Hürmüzlü




Çankaya Köşkü Arşivinde Kerkük’ün ve Irak’ta Türkmen topraklarının yılmaz bir savunucusu olan Esat Emin Ketene hakkında bulduğumuz belge, bu şahsın her zaman Irak Türkleri konusundaki hassasiyetini açık bir şekilde göstermektedir.

Adı ve soyadı Nüfus’ta Esat Keteneoğlu diye kayıtlı olan Esat Emin Ketene Birinci Dünya Savaşı başlamadan (önce) doğmuştur. Doğum tarihini tam tesbit edemediğimize rağmen, rahmetli ağabeyimiz Prof. Dr. Mehmet Sait Ketene’nin 2004 yılında yayınladığı “ Bir Irak Türkmeni olarak Anılarım” kitabının 15. sayfasında Esat Ketene’nin 1927 yılında ortaokulda olduğunu öğreniyoruz. Bu durumda doğum tarihinin 1911- 1913 tarihleri arasında olabileceği yorumuna gidiyoruz.

Ketene’nin hem Kerkük’te hem de göç ettiği Türkiye’de millî dava ile devamlı meşgul olduğu malumumuzdur. 1959 yılında İstanbul’da kurulan Irak Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Cemiyeti (Derneği) kurucu üyelerindendir. Derneğin Esas Nizamnamesinde (İç Tüzüğünde) Esat Keteneoğlu’nun faal üye (aktif üye) olduğunu kaydetmektedir. İç Tüzükte kurucular arasında sıralanan Keteneoğlu’nun mesleği Fabrikatör, İşadamı olarak ve verdiği daimi adresi Taksim, Taksim Sarayı, kat 2, İstanbul olarak bildirilmektedir.

Esat Ketene bir dava adamıydı, Kerkük ve Türkmen topraklarına sevgisi her halinden belliydi. Vefatının 9 Aralık 1962 de olduğunu da Sait Ketene’nin adı geçen kitabının 80-81. sayfalarından öğreniyoruz. İstanbul’da Şişli Camisinde kılınan cenaze namazından sonra Zincirlikuyu Mezarlığında toprağa verilmiştir. Oğlu Cengiz Ketene’den mezarına “Aş(i)retim Türk’e Kurban- Evvel Başta Ben Özüm” yazıldığını öğrenmiş, ancak Almanya’da yaşamakta olan oğlu Cengiz ve onun kanalıyla kardeşinden istenen bilgi ve fotoğraflara ulaşamadığımızı üzüntüyle beyan ederim.

Esat Emin Ketene 5 kardeşin üçüncüsü idi. Öteki kardeşleri, Behçet, Hüseyin Avni, Nurettin ve Tevfik’tir.

Kendisinin de Cengiz ve Atilla isminde oğulları yukarıda bahsettiğim gibi Almanya’da yaşamaktadırlar.

Esat Emin Ketene’nin Çankaya Arşivlerinde bulduğum, 26.12.1940 tarihinde yazılmış mektubunda kendisini, Ankara Otelinde bir Kerküklü olarak tanıtmaktadır. Mektubu başından sonuna kadar memleket konuları ve acılarıyla doludur. 2. Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’ye hitaben yazılmış mektupta Kerkük’ün kimliğini bildirmekte ve kendi deyimiyle bu durumda “Kerkük’ün nasıl coşkun ve halis bir Türk muhiti olduğunu anlatmayı lüzumsuz buluyorum. Erzurum’un veya Edirne’nin coşkun ve halis bir Türk Muhiti olduğunu ayrıca tevzihe lüzum olmadığı gibi.” Diye bildirmektedir. Mektup 30 Aralık 1940 tarihinde Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’ye arz edilmiş ve hiç bir işlem yapılmaması talimatıyla arşive kaldırılmıştır.

Ketene, o toprakların tekrar kavuşma sevincine ereceğini ümit etmekte ve o tarihlerin beklentisiyle kurtulma zamanının yaklaştığına kanaat getirlmesi şartıyla münhal bölgelerden birinde ve kendi illerine hazırlık yapılması kaydıyla Millet Vekilliğine aday gösterilmesini talep etmektedir.

Esat Emin Ketene’nin mektubunu hiç değiştirmeden ve aslına uygun olarak yayınlamaktan kıvanç duymaktayım.

Esat Emin Ketene’nin mektubunun metni:

İstiklâl Kahramanım, Milli Şefim, En Büyüğüm;

Size yıllardır doğup büyüdüğü Türkili zaman icabı Türkiye (Misak-ı Millî) çemberlerinin dışında kalmış bir Türkün sizi vatanı ve istikbali gibi seven ideali için Lozan Muahedesinden şimdiye kadar koşan ve daha koşacak olan bir Türkün kalbi ve kafasıyla sesleniyorum; Kerkükün nasıl coşkun ve halis bir Türk muhiti olduğunu anlatmayı lüzumsuz buluyorum. Erzurum’un veya Edirne’nin coşkun ve halis bir Türk Muhiti olduğunu ayrıca tevzihe lüzum olmadığı gibi…
Lozan’da bu yurd parçasının da ana vatana ilhakını hiç olmazsa muayyen bir müddet sonra iadesi için nasıl gayret ve himmet sarfettiğinizi bütün Türk kardeşleri gibi Kerküklüler de her zaman minnet ve şükranların en derini ile hatırlarlar. O zaman bizim için geçirmiş olduğunuz üzüntülerde de her hakikat gibi haklı olduğunuz meydana çıkıyor. Çünki; Yemen’de İmam Yahya, Seyit İdris’i; Hicaz’da Peygamber evladı olduğunu iddia eden Şerif Hüseyin ve evlatları; Irak’lı Nuri Sait, Cafer Askeri ve kardaşları, Cemil Metfai ve emsalinin tecrübe ile ne yaptıklarını ve ne yapacaklarını biliyormuşsunuz ki ilaveten bir efendinin asırlarca idare ettiği uşağına teslim edüp cahil uşağın Efendi olması ne kadar kötü olduğunu bilerek fevkalbeşer bir kudretle kurtulmasına çalışırken o zaman kurtulmamıza yegâne mani son muahedeye kadar düşmanımız İngilizlerin ve onların sevk ve idaresiyle şakirtleriniz Yunanlıların elinde zebun kalan ve süngülerinden kaçan İtalyanlar çıkmıştı. O zaman bizi tanımayan, bugün bizi tanıyan her İngiliz gibi İngiliz hariciye müsteşarı Batler radyoda vermiş olduğu nutukta (500.000.000 İngiliz İmparatorluğunun yaşama hakkı Türklere medyundur) demesi göğsümüzü kabarttırıyor. İşte o zaman bu tanımamak yüzünden bu yurd parçası esir kalmıştı. Lozan muahedesinden 938 tarihine kadar ihtiyar annemin hasretini gidermek için Kerkük’e gittim. Maalesef birkaç gün evvel gözlerini hasretle dünyaya kapayan annemi ölü ve doğduğum yurdun berbat ve öldürücü, vahşi usullerle manen ve maddeten öldüğünü de gördüm. İdrak çağımdan şimdiye kadar olduğu gibi Allahıma ve memleketime olan gizli ibadetim sırasında Kerkük’ten çıkmamı, Türk düşmanlığı ile şöhret bulan Nuri Sait ve kuvvetli elemanı Mutasarrıf Faik Şakir ve Miralay Alvan tebliğ ettiler. Aramızdaki münakaşayı tarih bir gün yazacak. Ben ana yurduma geldim. Zaten yurtdan gitmiştim. Onlara göre anî olarak çıkmam belki maddî sebeplerle üzülmemi intaç eder. Halbuki ideâlime ve maneviyatıma daha kuvvet verdiler. Yurduma kavuştuktan sonra kıymetli Başvekilimizle şerefyap oldum. Kadreş Irak nakaratının ne olduğunu arzettim.
Irak’ta Türklüğün ve dilinin unutturulmasına çalışılıyor. Ermenilerin, Yahudilerin, Kürtlerin bile kendi dilleriyle okuma yazmalarına müsaade ediliyor. (Yalnız ve yalnız Türk’ün ne dili var, ne mektebi ve ne de milliyeti.) yasak, olmaz.
Kerkük dâvasiyle yakından ilgilenmek ve zamana göre tedbirlerini almak ve Musul’da yeni Konsolosluğu ihdası ile de bir daha bir Büyük Devlet Adamı olduğunu vatanperverliği ve basiretiyle isbat etmiş olan Muhterem Başvekilimiz Dr. Refik Saydam’ı Başvekalete seçmekteki emsalsiz isabetinizi şükranla belirtmekten kendimi alamayorum.
Yahudiye verilen okuma, yazma ve milliyet imkânlarının yeni ihdas edilen Konsoloslukla faydalanarak Türklere de teşmili muhtemel olduğunu düşünüp müteselli oluyorum.
Her Kerküklünün kalbinde Hataylıya gıpta ve size ümit yanmaktadır. Irak Türkleri bir gün birinci plâna çıkacak, bir gün sizin kudsal varlığınızı ilgilendirecek olursa bu davâda küçük yaşındanberi feragat ve şuurla çalışan ve terfihim için de göstermiş olduğunuz teşebbüs neticesinde 932 senesinde 2043 Nr. lı kanunla taltif edilen ve beni daha fazla memleket ve yurduma bağlayan ideal bir Kerküklünün her zaman emrinizde olduğunu hatırlatmak lütfunda bulunmanızı eğer kurtulma zamanı geldiğine kani iseniz münhal olan mahallerden birine Mebus namzetliğimin kabulünü istirham eder derin tazimlerimle muhterem ellerinizden öperim.

Ankara:
Ankara Oteli’nde Kerküklü
Esat Emin Ketene 26-12-940

(Altındaki Cumhurbaşkanlığı notu): Arzedildi. Hıfız 30.X11.940

Cumhurbaşkanlığı İsmet İnönü Arşivi
Yer No: 2/9-291
Fihrist No: 4495-30

Erşat Hürmüzlü Yazarn dier yazlar (12)...

Türkmengüncesi 106

Hits: 2

Devam...

Geri sayım başladı! Türkmen kenti Telafer'e operasyon başlıyor

Hits: 14

Musul'un DEAŞ'ten geri alınmasıyla beraber Telafer için dev geri sayım başladı. Irak ordu bir…

Devam...

Irak "Kerkük İçin Referandum Kararını" Reddetti

Hits: 16

Irak Bakanlar Kurulu, geçen nisan ayında Kerkük'ün Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'ne (IKBY) ilha…

Devam...

Kerkük Türkmenlerini sadece Ankara destekliyor

Hits: 48

Türk Birliği Kurultayı’na katılmak üzere Kayseri’ye gelen Irak Milli Türkmen Partisi (IMT…

Devam...

Telafer operasyonunda 'Haşdi Şabi ve Peşmerge' olmayacak

Hits: 32

Irak'ta Musul kent merkezinin DEAŞ'tan geri alınmasıyla birlikte gözler, örgütün hala elinde …

Devam...

Kerkük'te Türkmenler silahlı birlik kurmaya başladı

Hits: 51

Kerkük'ün DAEŞ sonrası peşmerge tarafından işgali neticesinde Türkmenlerin endişeleri her g…

Devam...

Türkmen Koordinasyon Kurulu (TKK) Beşnc olağan Toplantısı Bildirisi

Hits: 36

Türkmen Koordinayon Kurulu (TKK) Beşinci olağan Toplantısı Bağdata 18/7/2107 Salı gecesi yap…

Devam...

Suriye’de Türkmen çocuk olmak Ne demek..!

Hits: 50

Ölmeden cehenneme kendi gözleriyle tanıklık etmiş bir çocuk düşünelim. Daha annesinin karn…

Devam...

Irak Türkmenleri'nden Barzani'ye 'Kerkük' uyarısı: Bu iş silahlı çatışma ile biter!

Hits: 62

– Bildiğiniz üzere, Barzani, 25 Eylül’de Irak’ın kuzeyinde bir referandum düzenleme hazı…

Devam...

İÇİM

Hits: 59

İçimin yorgunluğu .. Bu yorgunluk başka beynim İlk akla gelen anlam değilim! Hüzün yükl…

Devam...

Yazarn ok okunan

Bize Göre: Irak Türkmenlerinin Millî Bayramı 25 Ocak

Hits: 11651

Irak Türkmenlerinin Millî Bayramı 25 Ocak’tır. Bu Bayram tüm Türkmenleri birleştirerek ku…

Devam...

Irak’ta 1925 Anayasasına dönüş gerekebilir mi?

Hits: 6815

Ülkedaşlarımdan özür dilemem lazım. Çünkü Irak halkının iradesiyle onaylanan bir Anay…

Devam...

Çankaya Köşkü Arşivinden- 4 - Ali İhsan Paşa’nın Musul İle İlgili Yayımlanmamış Mektubu

Hits: 4334

Bilindiği üzere Birinci Dünya Savaşı sona erdiğinde Musul hâlâ Osmanlı kuvvetlerinden 6. Or…

Devam...

Irak Anayasasında Kerkük Çıkmazı

Hits: 2522

Irak 2003 işgalinden sonra 2005 yılında kaleme alınan Anayasa demokratik normları esas alacak y…

Devam...

Çankaya Köşkü Arşivinden: Esat Emin Ketene

Hits: 1877

Çankaya Köşkü Arşivinde Kerkük’ün ve Irak’ta Türkmen topraklarının yılmaz bir savu…

Devam...