1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2018-08-20
Facebook Twitter Youtube
Yeniler

Türkiye-Irak İlişkilerinde Yeni Dِnem: Başbakan´ın Bağdat ve Erbil Ziyareti

Bilgay Duman

, Araştırmacı, ORSAM


Irak Dışişleri Bakanı İbrahim El-Caferi’nin 5-7 Kasım 2014 tarihlerinde Türkiye’ye yaptığı ziyaretin ardından, Başbakan Ahmet Davutoğlu’nun 20-21 Kasım tarihlerinde Irak’ı ziyaret edeceği açıklanmıştır. Davutoğlu yapacağı ziyarette ِnce Bağdat´a ardından Erbil´e gidecektir. Özellikle 2010’dan sonra Türkiye’den Irak’a yapılan ziyaretler dikkate alındığında, Mart 2011’de dِnemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Erbil ve Bağdat ziyaretinin dışında genellikle sadece ya Erbil ya da Bağdat ziyaret edilmiştir. Bu kapsamda Davutoğlu’nun yapacağı ziyaret yaklaşık 4 yıl aradan sonra hem Irak merkezi yِnetimi hem de Irak Kürt Bِlgesel Yِnetimi’ne aynı anda yapılan ilk ziyaret olacaktır. Öte yandan Erdoğan’ın Mart 2011’deki ziyareti Irak’a Türkiye’den başbakan düzeyinde yapılmış son ziyaret olması sebebiyle, Ahmet Davutoğlu’nun bu ziyareti ِnemlidir. Ahmet Davutoğlu, Dışişleri Bakanlığı dِneminde Bağdat’ı son olarak Kasım 2013’te ziyaret etmiş, Bağdat ile birlikte Necef ve Kerbela’yı da ziyaret ederek, Türkiye’nin Irak’a ilişkin perspektifini ortaya koymuştur. Bu ziyaretin de Kasım 2013’te olduğu gibi Şiiler için kutsal olan Muharrem ayından gerçekleşecek olması, Türkiye’nin Irak’ta mezhepçi bir politika izlediği eleştirilerine bir cevap niteliğindedir. Önümüzdeki sürecin ekonomiden siyasete her alanda uzlaşı ve işbirliği olanaklarının ortaya çıkarılacağı, ikili ve çok taraflı anlaşma ve mekanizmaların oluşturulacağı bir dِnem olması beklenmektedir.

Ziyaretin niteliksel ِzelliklerinin yanı sıra ikili ilişkiler ve bِlgede yaşanan gelişmeler dikkate alındığında ziyaret sırasında ele alınacak konular açısından da zengin bir içeriği olacağını sِylemek mümkündür. Bu noktada hem Türkiye’nin IKBY hem de Bağdat ile ilişkilerinde ِne çıkan bazı konulara değinmek yerinde olacaktır.

IŞİD’le Mücadele ve Suriye: IŞİD, Irak ve Suriye’nin ِtesinde bِlgesel ve uluslararası bir tehdit haline gelmiştir. Zira bu sebeple ABD ِncülüğünde IŞİD’e karşı bir koalisyon oluşturulmuş ve Irak ile Suriye üzerinde başta hava saldırıları ve IŞİD’e karşı savaşan gruplara askeri yardımlar yapılması konusunda bir strateji ortaya konmuştur. Bu süreçte Türkiye ِzellikle yapılacak askeri yardımlar konusunda net olarak bir çekince koysa da Irak’a IŞİD’le mücadelede her türlü yardımın yapılacağına yِnelik açık bir tavır sergilendiğini sِylemek yanlış olmayacaktır. Bu noktada Türkiye’nin IŞİD’le mücadelede Irak’la nüans farklılıkları olsa da ِzellikle yabancı askerlerin bِlgede karaya inmesi konusunda bir gِrüş birliği sergilendiğini gِrmek mümkündür. Ancak burada İran’ın Irak’taki askeri varlığı dikkate alındığında, Türkiye bütün bِlge ülkelerinden aynı yِnde bir tavır beklemektedir. Bilindiği gibi İran Devrim Muhafızları Komutanı Kasım Süleymani’nin Irak’ta eğitim verdiği, milis güçleri ِrgütlediği ya da yِnlendirdiğine ilişkin pek çok fotoğraf gün yüzüne çıkmıştır. Öte yandan IKBY’nin de içerisine dahil olduğu 2008’de Türkiye, Irak ve ABD arasında PKK ile mücadele konusunda oluşturulan üçlü mekanizmanın yeniden aktive edilmesi ve bunun IŞİD’le mücadele stratejisi kapsamında da kullanılması mümkündür. Özellikle IŞİD’le mücadele istihbarat paylaşımı konusunda yakın işbirliği yapılması kritik bir ِnem taşımaktadır. Ayrıca IŞİD’le mücadelede kapsamında Suriye konusundaki gelişmelerde ِnem taşımaktadır. Irak ve Türkiye arasında Suriye konusunda gِrüş farklılığı bulunması, IŞİD’le mücadelenin başarısına gِlge düşürebilecek niteliktedir. Bununla birlikte Suriye’deki iç savaş ortamı Irak’ı da olumsuz yِnde etkilemekte ve Suriye’deki çatışmaların Irak’a yansımasına neden olmaktadır. Bu nedenle ikili ilişkilerde olduğu kadar başta Suriye meselesi olmak üzere Türkiye ve Irak arasında uzlaşı ve işbirliği noktalarını ortaya çıkaracak adımlar atılması ِnemlidir. Bu noktada Ahmet Davutoğlu’nun, Irak ziyareti sadece ikili ilişkiler açısından değil, ِzellikle Suriye meselesi açısından da ِnemli olacaktır.

Irak’ta İç Siyasi Dengenin Sağlanması: Bilindiği gibi Türkiye, Haydar El-Abadi’nin kurduğu hükümeti ilk olarak tebrik eden ülke olmuştur. Türkiye bu anlamda Irak’ın istikrara kavuşması, Irak’taki siyasi birliğin ve ulusal uzlaşının sağlanması ile ülkenin toprak bütünlüğünün korunması konusunda Irak hükümetine her türlü desteğin verileceği konusunda açık bir tutum almıştır. Bu anlamıyla Türkiye, ِzellikle Irak’taki siyasi süreç içerisinde IŞİD’in etkinliğinin kırılması noktasında Sünnilerin siyasi sürece katılımının sağlanması konusunda bir tavır benimsemektedir. Türkiye, ülkenin kültürel ve siyasal çeşitliliğini yِnetmek ve işleyen bir federalizmi korumak için anayasal garantilerle teminat altına alınacak kapsayıcı bir yaklaşımı teşvik etmektedir. Bu süreçte Türkiye, Sünnilerin siyasi sürece entegrasyonu kadar Türkmenlerin ve azınlıkların hak ve hukuklarının korunmasının yanı sıra IKBY’nin federal yapı içerisinde mevcut siyasal sistem içerisinde tutulmasını da ِnemsemekte ve desteklemektedir. Nitekim 2009’dan sonra Türkiye ile IKBY arasında geliştirilen ilişkilerin IKBY’nin ayrılıkçı tavrını kِrelttiği, Irak’ın siyasi birliği ve toprak bütünlüğüne katkı yaptığı gِrülmektedir. Bu dِnemde Türkiye ile IKBY arasında yapılan çok sayıda ziyaret kapsamında gelişen ilişkilerle birlikte Türkiye’nin telkinlerin, Kürtlerin Irak merkez siyaseti içerisinde kalmasına yِnünde bir sonuç ortaya çıkardığını sِylemek yanlış olmayacaktır. Türkiye’nin Irak’a ilişkin yaklaşımında bir değişiklik olmadığı gِz ِnünde bulundurulduğunda Irak’taki dengenin sağlanması açısından Sünnilerin siyasi sürece entegrasyonu, Türkmenlerin haklarının verilmesi ve Türkmen bِlgelerinin korunması, IKBY ile Irak merkezi hükümeti arasında uzlaşının sağlanması konusunda yِnünde politika izleyeceğini sِylemek yerinde olacaktır. Türkiye açısından Bağdat ve Erbil’le geliştirilen ilişkilerin farklı nitelikleri olsa da Türkiye’nin Irak politikası kapsamında Bağdat ve Erbil’i birbirinin alternatifi olarak gِrmediği ve bu konuda hiçbir kesimi bir diğer kesime tercih etmeyeceğini sِylemek yerinde olacaktır. Bu nedenle Davutoğlu’nun Irak ziyaretinin Erbil ve Bağdat arasındaki uzlaşma gِrüşme ve anlaşmalarının yapıldığı dِneme denk gelmesi, Türkiye’nin bu sürece katkı sağlaması açısında ِnemlidir. Türkiye’nin hem IKBY hem de Irak merkezi hükümeti ile ilişkilerini geliştirmesi, IKBY ve Irak merkezi hükümet arasındaki sorunların çِzülmesinde Türkiye’nin kolaylaştırıcı bir rol oynamasının da ِnünü açabilecektir.

Enerji ve Ticari İşbirliği: Her ne kadar Nuri El-Maliki’nin başbakanlığı dِneminde Türkiye’nin IKBY ile yapmış olduğu anlaşmalara Irak merkezi hükümetinden ciddi bir karşı çıkış gelmiş olsa da Türkiye, Bağdat ve Erbil arasındaki anlaşmazlığı Irak’ın bir iç sorunu olarak gِrmüş ve bu sorunun iki taraf arasında çِzülmesi gerektiğini ortaya koyarak, Irak merkezi hükümeti ve IKBY ile olan ilişkilerini ayrı ayrı ele almıştır. Ahmet Davutoğlu’nun ziyaretinin 13 Kasım tarihinde yapılan Bağdat-Erbil anlaşmasının hemen akabinde gerçekleşiyor olması, Türkiye, Irak merkezi hükümet ve IKBY arasındaki enerji işbirliği fırsatlarının ortaya çıkmasına imkan tanıyacak niteliktedir. Zira tesadüf olma ihtimali bulunsa da İbrahim El-Caferi’nin Türkiye ziyaretinin son gününde (7 Kasım 2014) IKBY Doğal Kaynaklar Bakanlığı, Ağustos ayında günlük olarak yaklaşık 185 bin varil ham petrolün IKBY’den Türkiye’ye gِnderildiği, bu rakamın Kasım ayında 300 bin varile çıktığı ve son dِrt ayda yaklaşık yüzde 60 oranında bir artış gerçekleştiği yِnünde yaptığı açıklamayla dikkat çekmiştir. Bu açıklama IKBY ile Türkiye arasındaki enerji işbirliğinin Irak merkezi hükümeti tarafından da kabul edilebilir olduğu yِnünde algılamalara yol açmış, nitekim bu açıklamadan bir hafta sonra Bağdat ve Erbil, IKBY’nin çıkardığı petrolden günlük 150 bin varil petrolün Bağdat üzerinden satışı konusunda anlaşmıştır. Yapılan bu anlaşma ve son süreçte yaşanan gelişmeler, Türkiye, Irak merkezi hükümeti ve IKBY arasında üçlü bir enerji işbirliğinin ortaya çıkma ihtimalini de arttırmaktadır. Bununla birlikte 2010-2014 arasındaki dِnemde Irak merkezi hükümeti tarafından Türkiye’nin enerji alanındaki yatırımları da sınırlanmış, 2013 yılında TPAO, Kuveyt Enerji ve Birleşik Arap Emirlikleri´ne ait Dragon Petrol adlı firmalarla oluşturduğu konsorsiyum bünyesinde dahil olduğu güneydeki petrol keşif anlaşmasından çıkarılmıştır. Buradan hareketle Bağdat ve Erbil arasında sağlanan uzlaşıyla birlikte, Türkiye’nin Irak merkezi hükümeti ile ilişkilerini geliştirmesi, Türk firmalarına yeniden Irak’ın kapısını açabilir. Öte yandan Türkiye’nin Irak’ta yatırım yapan 1800’den fazla şirketi bulunmaktadır. Bu şirketlerin büyük çoğunluğu IKBY’nin kontrol alanındaki bِlgelerde faaliyet yürütürken, Irak’ın güneyinde de yatırım yapan Türk firmaları bulunmaktadır. Bu firmalar Türkiye ve Irak arasındaki siyasi ilişkilerin bozulması nedeniyle, Irak’ta faaliyet gِstermekte zorluk çekmiş, hatta bazı Türk firmalarının lisansları iptal edilmiş ve ِzellikle Irak’ın bazı güney vilayetlerinde Türk malları yasaklanmıştır. Ancak 2003’ten sonraki süreçte Irak’ın yeniden imarı konusunda Türk firmalarının ِzellikle inşaat alanında gerçekleştirmiş olduğu başarılı faaliyetler gِz ِnünde bulundurulduğunda, Türkiye’nin Irak merkezi hükümetiyle geliştirdiği ilişkilerin Türk firmalarına yeniden Irak kapısını açması muhtemeldir. İbrahim El-Caferi’nin Türkiye ziyaretinde mutabakata varıldığı üzere, diplomatik, hizmet ve hususi pasaportlara karşılıklı olarak vizelerin kaldırılmış olması da iki ülke arasındaki ilişkilerin gelişmesini de hızlandıracaktır. Bununla birlikte açılması planlanan Hakkari üzerinde ـzümlü ve Derecik, Şırnak’ın Uludere ilçesinden Ortasu sınır kapılarına ilişkin çalışmaların başlatılması da ekonomik ilişkilere katkı sağlayacaktır.

Sonuç olarak zamanlaması son derece kritik olan Türkiye ve Irak arasında başlatılan karşılıklı ziyaretler ve yeni hem ülkelerin iç politikasındaki birçok konuda olumlu gelişme sağlayacak hem de bِlgesel sorunlara çِzüm yaratabilecek niteliktedir. Burada yeni dengeler kurulurken var olan dengelerin bozulmaması, taraflar arasında işbirliği ve uzlaşı noktalarının ِn plana çıkarılmasının ِnemli olduğu düşünülmektedir.

Bilgay Duman Yazarn dier yazlar (13)...

Kerkük Vakfından Bir Çağrı

Hits: 73

Yıllardır Türkmen halkının meşru haklarını gasp etmeye kalkışan cihetler bir kez daha şai…

Devam...

Basın Bildirisi

Hits: 73

12 Mayıs 2018 seçiminde yaşanan büyük ihlalleri ve sahtekârlıkları video kayıtlarıyla ayan…

Devam...

Türkmen lider Salihi'den seçim sonuçlarına tepki

Hits: 39

Irak Türkmen Cephesi (ITC) Başkanı Erşet Salihi, ülkede yapılan seçimlere ilişkin elle sayı…

Devam...

Türkmen lider Erşat Salihi, İran'ın Erbil Başkonsolosu ile görüştü

Hits: 53

Irak Türkmen Cephesi (ITC) Genel Başkanı Erşat Salihi dün, Kerkük'teki makamında İran'ın Er…

Devam...

Irak'taki Türkmen ilçesi 15 yıl aradan sonra istikrara kavuştu

Hits: 101

Irak'ın Salahaddin vilayetine bağlı Türkmen Tuzhurmatu ilçesi, Peşmerge ve siyasi partilere ai…

Devam...

Büyük Türkmen Şairi Ali Marufoğlu Hakka Yürüdü

Hits: 84

Türkmen kültür tarihinin parlak sayfalarında geniş yer alan, Türkmenelinin zengin kültür mer…

Devam...

Türkmen Öğrencilere Muratpaşa Belediyesi Kucak Açtı

Hits: 37

Irak Türkmen Birliği ve Dayanışma Derneği ile Türkmen İzcilik Federasyonu’nca, Türkmen ö…

Devam...

HÜRMÜZ BOĞAZI, PETROLÜN VAZGEÇİLMEZ KORİDORUDUR

Hits: 113

ABD, dünyada öngördüğü stratejik politikalarını gerçekleştirmek için zaman zaman uluslara…

Devam...

Tuzhurmatu'ya 15 yıl aradan sonra Türkmen kaymakam atandı

Hits: 98

Irak'ta Türkmenlerin yoğunlukta yaşadığı Salahaddin vilayetinin Tuzhurmatu ilçesine, 2003'ten…

Devam...

Türkmen Öğrencilerden Selçuk Üniversitesi’ne Ziyaret

Hits: 96

Türkmen Öğrencilerden Selçuk Üniversitesi’ne ZiyaretTürkmeneli Dernekler Federasyonu Genel B…

Devam...

Yazarn ok okunan

Irak Türkmen Cephesi Başkanı Erşat Salihi’nin Türkiye Ziyareti

Hits: 3438

Irak Türkmen Cephesi (ITC) Başkanı ve Kerkük Milletvekili Erşat Salihi, geçtiğimiz hafta Tür…

Devam...

Türkiye-Irak İlişkileri: Krizden Geleceğe

Hits: 3403

Türkiye-Irak ilişkilerini incelerken artık iki boyutlu düşünmek gerekmektedir. Türkiye’ni…

Devam...

Yeniden Irak Türkmen Meclisi

Hits: 3294

Irak’taki Türkmenlerin merkez şehri Kerkük’te 13 Nisan 2013 Cumartesi günü “Milli Kimliğ…

Devam...

IŞİD´in Kerkük Saldırısı Ne Anlatıyor?

Hits: 2759

Irak Şam İslam Devleti´nin (IŞİD) Kerkük´e yِnelik olarak 29 Ocak 2015 günü gecesinde ba…

Devam...

Suriye Olaylarının Irak’a Sıçraması: Felaket Senaryosu

Hits: 2742

Mart ayının ilk haftasında Suriye ve Irak cephesinde yaşananlar Ortadoğu için bir felaket se…

Devam...