1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2018-10-19
Facebook Twitter Youtube
Yeniler

LOZAN’A DİKKAT

Dr. Cüneyt Mengü

10 Nisan 1920’de San Remo Konferansında, 1916’da imzalanan Sykes Picot Antlaşması gِzden geçirilerek Osmanlı topraklarının paylaşılması gündeme alınmıştır. En ِnemlisi de bununla 10 Ağustos 1920 tarihinde imzalanan Sevr Antlaşmasının temelleri atılmıştır. Bugünlerde ise Sykes Picot antlaşmasının 100. yıldِnümü münasebeti ile sِz konusu antlaşmanın 2. kez gِzden geçirileceğinden sِz edilmektedir. Diğer bir ifade ile BOP Projesi adı altında bِlgenin farklı bir şekilde bِlünmesi planlanmaktadır.
Atatürk ve silah arkadaşlarının başlattıkları İstiklal Savaşı sonucunda Türkiye Cumhuriyeti kuruldu ve Türkiye aleyhine yapılan antlaşmalar da geçersiz sayıldı. 1922 tarihinde imzalanan Mudanya Mütarekesi, Lozan Barış Antlaşması’nın yapılmasına vesile olmuştur.
Lozan gِrüşmelerinin en tartışmalı ve heyecanlı bِlümünü Musul, Kerkük meselesi teşkil etmiştir. Türkiye ile İngiltere arasında yapılan gِrüşmelerde her iki tarafın birbirlerine alenen veya üstü kapalı savaş tehdidinde bulunmalarına rağmen doğabilecek bir savaşı gِze alamamışlardır. Zaman zaman barış konferansında şiddetli tartışmalar meydana gelmiş ve hatta gِrüşmeler birkaç defa kesintiye uğramıştır.
Reva Bahalla’nın 07 Ekim 2014 tarihinde Geoplatical Weekly’da yayınlanan ; ‘‘Türkiye, Kürtler ve Irak; Kerkük bir ِdül müdür veya tehlike midir?’’ isimli makalesinde İngiliz arşivlerinden aldığı bilgilere dayanarak bِlgeyi gezen İngiliz subaylarının Musul yolu üzerinde tüm yerleşim bِlgelerinde Türkçe’nin yaygın dil olarak konuşulduğunu fark ettiklerini yazmaktadır. Aynı yazara gِre Lozan gِrüşmelerinde Türklerin Musul meselesi ile ilgili olarak kendi aralarında gِrüş birliği içerisinde olmadıklarını, bazılarının her ne pahasına olursa olsun Musul’un Türkiye’ye dâhil edilmesini istediklerini, bazılarının ise ülkenin yeni zorluklara karşı tahammülü olmadığını belirttiklerini ve bunların sonucunda da Türklerin Musul’u kaybettiğini ileri sürmektedir. Yine aynı makaleye gِre; Batı’nın o zamandan beri Kürtleri tampon unsur olarak kullandığını, şu an bile Batının Türkiye’nin genişleyeceği korkusunun da devam etmektedir. Ve makalenin sonunda da; şu an Kürtler endişe dolu bir ِdül üzerinde oturmaktadırlar ifadesi yer almaktadır.
Musul ve Kerkük meselesi ile ilgili olarak Danıştay üyesi hukuk bilim adamı Sayın Ali Kurumahmut 19 Eylül 2014 tarihli makalesinde, Türkiye’nin Kıbrıs sorunundan haberdar olmadığını, 1950’li yıllarda zor şartlarla karşı karşıya kalan İngiltere’nin Lozan’ın 16.maddesine dayanarak Türkiye’yi Kıbrıs meselesinin içine çektiği yer almaktadır. Yine aynı yazara gِre aynı hukuki zemin Musul, Kerkük ve Irak’ın kuzeyi için de mevcuttur. Ayrıca 5 Haziran 1926 tarihli Türkiye ile İngiltere ve Irak Arasında Sınır Antlaşması da 1923 Temmuz ayında imzalanan Lozan Barış Antlaşmasının 3.maddesini esas almıştır.


16. madde ise ‘’Türkiye antlaşmada belirtilen sınırlar dışında bulunan topraklar üzerindeki her türlü haklarından ve egemenliğinden vazgeçmiş olduğunu bildirir ve ancak bu toprakların geleceği ‘’kaderi’’ ilgililerce düzenlenmiş veya düzenlenecektir’’ hükmü yer almaktadır. Buna gِre Türkiye, Musul vilayeti üzerindeki haklarını Irak devleti lehine feragat etmişse de ancak Lozan Antlaşmasına gِre; Türkiye, Musul ve Kerkük’le İlgili taraflardan birisidir. Diğer bir ifadeyle; Lozan Barış Antlaşması’na gِre Türkiye’nin onayı olmadan Musul ve Kerkük’ün statüsü değiştirilemez, Irak’ın kuzeyinde ve Lozan Antlaşması kapsamında Türkiye ile sınırı olan bِlgelerde yeni devletler, statüler ortaya çıkamaz. Bu hükme gِre herhangi bir değişiklik durumu ise Türkiye’nin müdahil olmasına (Kıbrıs’ta olduğu gibi) yol açar.
Lozan gِrüşmeleri sırasında Türk tarafının plebisit (referandum) talebi, bِlge halkının cahil olduğu gerekçesi ile İngilizler tarafından reddedilmiştir. Benzer referandumun Irak Baas rejiminin Kuzeyde Kürt Özerk bِlgesinin oluşturulmasıyla ilgili KDP partisi ile bir anlaşma taslağı üzerinde gِrüşmeler yapılırken Kerkük şehrinin merkeze mi yoksa ِzerk bِlgeyi mi aidiyeti konusu gündeme gelmiştir. Her iki tarafın, Kerkük şehrinin genelinde Türkmenler çoğunluğu teşkil ettikleri için sِz konusu referanduma yanaşmadılar. Bugün illegal nüfus kaydırmaları sonucu demografik yapısı değiştirilmiş Kerkük’te referandum yapılması istenmektedir.
Diplomasi tekniğinin profesyonelce kullanılmasının ِnemi, Lozan’da olduğu gibi, bugün de gِrülmektedir. Musul Petrolleri gelirlerinden 25 yıl süreyle Türkiye’ye verilmesi kararlaştırılan %10’luk paydan 500,000 sterling dışında herhangi bir ِdeme yapılmadı.
Her şeye rağmen Lozan yeni Türkiye devletinin toprak ve hak bütünlüğünü bütün dünyaya tanıttıran ve tasdik ettiren siyasi zaferin bir belgesidir.

Dr.Cüneyt Mengü
Cuneyt.mengu@mercanonline.com

*01 Kasım 2014’de SAV tarafından OTİM’de gerçekleşen Lozan; Kerkük ve Musul Panelindeki sunumun ِzetidir.

Dr. Cüneyt Mengü Yazarn dier yazlar (137)...

Başbakan İbadi'den Kerkük açıklaması

Hits: 47

Irak Başbakanı İbadi, Kerkük'ün kontrol altına alınmasının yıl dönümüne ilişkin, “16…

Devam...

Irak Türkleri Konyaaltı Uluslararası Festivali'ne renk kattı!

Hits: 67

12 ülkenin katıldığı Konyaaltı Uluslararası Kültür ve Sanat Festivali'ne, birbirinden renkl…

Devam...

1 Ekim’de Irak Medya Ağı ( İMN ) tarafından ( Kerkük Sabahı) haftalık gazetesinin ilk sayısı yayımlandı.

Hits: 42

Türkmen okuyucunun ellerinde bulunan Kerkük Sabahı’nın sözü var. Irak Medya Ağı tarafında…

Devam...

Kerkük sabahi 3

Hits: 8

Devam...

Kerkük sabahi 2

Hits: 8

Devam...

Kerkük Sabahi 1

Hits: 9

Devam...

Kerkük'teki bombalı saldırıların failleri yakalandı

Hits: 35

Irak Terörle Mücadele Polis Güçleri 2. Tümen Komutanı Maan es-Saadi: - 'Kerkük'te düzenlenen…

Devam...

TÜRKMEN MECLİSİ MUAMMASI

Hits: 51

Uzun yıllardan beri atıl durumda olan ve misyonunu kaybeden Irak Türkmen Meclisi’nin yeniden ya…

Devam...

Kardeslik 345

Hits: 15

Devam...

Terör örgütü DEAŞ Kerkük'te 14 köyü susuz bıraktı

Hits: 82

Irak'ın Kerkük kentinde su tesislerine yönelik DEAŞ saldırıları nedeniyle 1 kasaba ve 14 köy…

Devam...

Yazarn ok okunan

TـRKİYE DARBOĞAZDA

Hits: 38807

Irak ve Suriye’de tüm taraflar DEAŞ’ın işgal ettiği toprakların temizlenmesinin ardından …

Devam...

RAKKA’YA ARA MI VERİLDİ?

Hits: 36908

16 Mayıs Washington zirvesi sırasında ve ِncesinde yaşananlar sürpriz olmadı. Ankara’nın s…

Devam...

DEAŞ’TAN SONRAKİ TEHLİKE

Hits: 33949

Tarihte üç yıl ِnce bugün, Irak’ın ikinci büyük şehri Musul’un yanı sıra Selahaddin, …

Devam...

IRAK MUTABAKATI VE TـRKMENLER

Hits: 29883

1926’da Türkiye, İngiltere ve Irak hükümetleri arasında Ankara Antlaşması’nın imzalandı…

Devam...

GـVENLİ Mİ YOKSA ÖZERK Mİ BÖLGELER?

Hits: 28999

Tampon, Güvenli ve Özerk Bِlge kavramları arasında terminolojik, içerik ve amaç yِnünden bi…

Devam...