1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2017-09-24
Facebook Twitter Youtube

LOZAN’A DİKKAT

REFERANDUMDAN BETERİ VAR

Dr. Cüneyt Mengü

10 Nisan 1920’de San Remo Konferansında, 1916’da imzalanan Sykes Picot Antlaşması gözden geçirilerek Osmanlı topraklarının paylaşılması gündeme alınmıştır. En önemlisi de bununla 10 Ağustos 1920 tarihinde imzalanan Sevr Antlaşmasının temelleri atılmıştır. Bugünlerde ise Sykes Picot antlaşmasının 100. yıldönümü münasebeti ile söz konusu antlaşmanın 2. kez gözden geçirileceğinden söz edilmektedir. Diğer bir ifade ile BOP Projesi adı altında bölgenin farklı bir şekilde bölünmesi planlanmaktadır.
Atatürk ve silah arkadaşlarının başlattıkları İstiklal Savaşı sonucunda Türkiye Cumhuriyeti kuruldu ve Türkiye aleyhine yapılan antlaşmalar da geçersiz sayıldı. 1922 tarihinde imzalanan Mudanya Mütarekesi, Lozan Barış Antlaşması’nın yapılmasına vesile olmuştur.
Lozan görüşmelerinin en tartışmalı ve heyecanlı bölümünü Musul, Kerkük meselesi teşkil etmiştir. Türkiye ile İngiltere arasında yapılan görüşmelerde her iki tarafın birbirlerine alenen veya üstü kapalı savaş tehdidinde bulunmalarına rağmen doğabilecek bir savaşı göze alamamışlardır. Zaman zaman barış konferansında şiddetli tartışmalar meydana gelmiş ve hatta görüşmeler birkaç defa kesintiye uğramıştır.
Reva Bahalla’nın 07 Ekim 2014 tarihinde Geoplatical Weekly’da yayınlanan ; ‘‘Türkiye, Kürtler ve Irak; Kerkük bir ödül müdür veya tehlike midir?’’ isimli makalesinde İngiliz arşivlerinden aldığı bilgilere dayanarak bölgeyi gezen İngiliz subaylarının Musul yolu üzerinde tüm yerleşim bölgelerinde Türkçe’nin yaygın dil olarak konuşulduğunu fark ettiklerini yazmaktadır. Aynı yazara göre Lozan görüşmelerinde Türklerin Musul meselesi ile ilgili olarak kendi aralarında görüş birliği içerisinde olmadıklarını, bazılarının her ne pahasına olursa olsun Musul’un Türkiye’ye dâhil edilmesini istediklerini, bazılarının ise ülkenin yeni zorluklara karşı tahammülü olmadığını belirttiklerini ve bunların sonucunda da Türklerin Musul’u kaybettiğini ileri sürmektedir. Yine aynı makaleye göre; Batı’nın o zamandan beri Kürtleri tampon unsur olarak kullandığını, şu an bile Batının Türkiye’nin genişleyeceği korkusunun da devam etmektedir. Ve makalenin sonunda da; şu an Kürtler endişe dolu bir ödül üzerinde oturmaktadırlar ifadesi yer almaktadır.
Musul ve Kerkük meselesi ile ilgili olarak Danıştay üyesi hukuk bilim adamı Sayın Ali Kurumahmut 19 Eylül 2014 tarihli makalesinde, Türkiye’nin Kıbrıs sorunundan haberdar olmadığını, 1950’li yıllarda zor şartlarla karşı karşıya kalan İngiltere’nin Lozan’ın 16.maddesine dayanarak Türkiye’yi Kıbrıs meselesinin içine çektiği yer almaktadır. Yine aynı yazara göre aynı hukuki zemin Musul, Kerkük ve Irak’ın kuzeyi için de mevcuttur. Ayrıca 5 Haziran 1926 tarihli Türkiye ile İngiltere ve Irak Arasında Sınır Antlaşması da 1923 Temmuz ayında imzalanan Lozan Barış Antlaşmasının 3.maddesini esas almıştır.


16. madde ise ‘’Türkiye antlaşmada belirtilen sınırlar dışında bulunan topraklar üzerindeki her türlü haklarından ve egemenliğinden vazgeçmiş olduğunu bildirir ve ancak bu toprakların geleceği ‘’kaderi’’ ilgililerce düzenlenmiş veya düzenlenecektir’’ hükmü yer almaktadır. Buna göre Türkiye, Musul vilayeti üzerindeki haklarını Irak devleti lehine feragat etmişse de ancak Lozan Antlaşmasına göre; Türkiye, Musul ve Kerkük’le İlgili taraflardan birisidir. Diğer bir ifadeyle; Lozan Barış Antlaşması’na göre Türkiye’nin onayı olmadan Musul ve Kerkük’ün statüsü değiştirilemez, Irak’ın kuzeyinde ve Lozan Antlaşması kapsamında Türkiye ile sınırı olan bölgelerde yeni devletler, statüler ortaya çıkamaz. Bu hükme göre herhangi bir değişiklik durumu ise Türkiye’nin müdahil olmasına (Kıbrıs’ta olduğu gibi) yol açar.
Lozan görüşmeleri sırasında Türk tarafının plebisit (referandum) talebi, bölge halkının cahil olduğu gerekçesi ile İngilizler tarafından reddedilmiştir. Benzer referandumun Irak Baas rejiminin Kuzeyde Kürt Özerk bölgesinin oluşturulmasıyla ilgili KDP partisi ile bir anlaşma taslağı üzerinde görüşmeler yapılırken Kerkük şehrinin merkeze mi yoksa özerk bölgeyi mi aidiyeti konusu gündeme gelmiştir. Her iki tarafın, Kerkük şehrinin genelinde Türkmenler çoğunluğu teşkil ettikleri için söz konusu referanduma yanaşmadılar. Bugün illegal nüfus kaydırmaları sonucu demografik yapısı değiştirilmiş Kerkük’te referandum yapılması istenmektedir.
Diplomasi tekniğinin profesyonelce kullanılmasının önemi, Lozan’da olduğu gibi, bugün de görülmektedir. Musul Petrolleri gelirlerinden 25 yıl süreyle Türkiye’ye verilmesi kararlaştırılan %10’luk paydan 500,000 sterling dışında herhangi bir ödeme yapılmadı.
Her şeye rağmen Lozan yeni Türkiye devletinin toprak ve hak bütünlüğünü bütün dünyaya tanıttıran ve tasdik ettiren siyasi zaferin bir belgesidir.

Dr.Cüneyt Mengü
Cuneyt.mengu@mercanonline.com

*01 Kasım 2014’de SAV tarafından OTİM’de gerçekleşen Lozan; Kerkük ve Musul Panelindeki sunumun özetidir.

Dr. Cüneyt Mengü Yazarn dier yazlar (119)...

Kerkük Ağabey

Hits: 45

Yıllar önce bir toplantıda yaşanmış hatıradır bu. Yüreği Anadolu sevdasıyla dolu hikây…

Devam...

'1926 ve 1946 anlaşmaları çok açık'

Hits: 271

11. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün Ortadoğu Danışmanı olarak da görev yapan Kerkük Vakfı…

Devam...

İbadi: Referandumun ertelenmesi değil tamamen iptali gerekir

Hits: 13

ırak ibadi bağımsızlık referandum200917.jpg Kuzey Irak'ta bağımsızlık referandumu gergin…

Devam...

‘SU SERPTİM ATEŞ SÖNSÜN-SERPTİĞİM SU DA YANDI’

Hits: 19

Yukarıda okuduğumuz ve içimizi yakmaktan öte delip geçen dizeler bir Kerkük türküsüne ait…

Devam...

REFERANDUMDAN BETERİ VAR

Hits: 415

Referandum tarihine ramak kala, sinsi oyunlar oynanıyor. Birleşmiş Milletler’in Irak Temsilcisi…

Devam...

Türk Sivil Kuruluşların Ortak Basın Bildirisi: Tarihi UYARI

Hits: 90

İsrail hariç bütün dünya ülkelerinin muhalefetine ve Birleşmiş Milletlerin uyarılarına ra…

Devam...

BARZANİ MİLYONLARCA TÜRKMENİ NEDEN BİR KAÇ BİN OLARAK GÖRMEKTEDİR?

Hits: 58

Kürt Bağımsızlık Referandumu 25 Eylül'de başta Kerkük olmak üzere TÜRKMENELİ'NİN diğer …

Devam...

SAKIN ALDANMAYIN: ESAS HEDEF KERKÜK’TÜR

Hits: 1864

İnadına Referandum... Dünyanın birçok yerinde başarılı referandumlar yapıldı ve bir kı…

Devam...

REFERANDUM KRİZİ ARTARAK DEVAM EDİYOR

Hits: 63

Kerkük başta olmak üzere Telafer hariç tüm Türkmeneli topraklarını içine alan ihtilaflı b…

Devam...

Sayın Cumhurbaşkanıma Açık Mektup

Hits: 380

Zatı-âlilerinizin malumları olduğu üzere Irak Türkleri, uzun yıllardan beri çeşitli haksız…

Devam...

Yazarn ok okunan

BÖLÜNME TARTIŞMALARI

Hits: 25411

1991’de BM kararıyla Güvenli Bölge adı altında Irak’ın kuzeyinde kurulan Irak Kürt Bölge…

Devam...

IRAK MUTABAKATI VE TÜRKMENLER

Hits: 25029

1926’da Türkiye, İngiltere ve Irak hükümetleri arasında Ankara Antlaşması’nın imzalandı…

Devam...

TÜRKİYE DARBOĞAZDA

Hits: 23466

Irak ve Suriye’de tüm taraflar DEAŞ’ın işgal ettiği toprakların temizlenmesinin ardından …

Devam...

GÜVENLİ Mİ YOKSA ÖZERK Mİ BÖLGELER?

Hits: 20265

Tampon, Güvenli ve Özerk Bölge kavramları arasında terminolojik, içerik ve amaç yönünden bi…

Devam...

BAYRAK KRİZİ ARTARAK DEVAM EDİYOR

Hits: 19687

Geçen hafta Kerkük'te yaşananlar yıllardır tasarlanmış projenin son halkasıdır. Kerkük jeo…

Devam...