1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2017-08-22
Facebook Twitter Youtube

YILLARDIR FİİLEN BÖLÜNMÜŞ OLAN IRAK’IN RESMEN BÖLÜNMESİ

Irak Türkmenleri: Referandumu reddediyoruz

Dr. Cüneyt Mengü



Bilindiği gibi 10 Haziran’da ISİD öncülüğünde Irak’ın 2. büyük şehri olan Musul’un düşmesiyle ardı ardına yaşanan kaygı verici gelişmeler sonucunda gündeme oturan yaygın başlıklardan birisi yıllardır sözü edilen Irak’ın bölünmesi olmuştur. 1991 yılında Irak’ın kuzeyinde bölge kapsamında ve zaman içerisinde oluşturulan Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’nin (IKBY) hukuksal açıdan tamamen ve resmen Irak’tan ayrılmamış olsa da oluşturulan özerk yapı, haiz olduğu fiilen kısmen bölünmüş özelliklerini taşımaya devam etmiştir. Barzani’nin birkaç gün önce Kürt parlamentosunda yaptığı toplantıda Kerkük’ün kendi kontrollerine geçmesinin ardından bağımsızlık için referanduma gidileceğini tekrarlamıştır. Bazı gözlemcilere göre Kuzey Irak’taki Kürt bölgesinin bağımsızlıklarını ilan etmeleri, başta Türkiye ve İran olmak üzere diğer bölge ülkeleri ve hatta Kürtler için de sıkıntılar yaratmasının yanı sıra bir dizi de tehlike arz edeceği ifade edilmektedir. Aslında kısmen bölünmüş Irak’ta sürecin veya özerk bölge yapısının temelleri Irak hükümetinin 11 Mart 1970’de yayınladığı beyanname ile atılmıştır. Beyannamenin tamamen hayata geçirilememesine, Kerkük ün statüsü ve peşmergelerin ağır silahlarını teslim etmemeleri sebep olmuştur

Peş peşe gelişen olayların ardından 1991’de ABD idaresinin yönlendirmesi, Türkiye’nin desteği ve BM kararı ile ihdas edilen Güvenli Bölge kapsamına giren özerk bölge, uluslar arası hüviyet kazandı ve 2003 ABD’nin Irak işgali ile defacto olarak kabul edilen yapı ile Irak’ın 2005 anayasası ile hukuksal zemine de kavuşmuş oldu. IKBY’nin ihtilaflı bölgeleri de federatif sistem içinde Irak’ın bir parçası olarak anayasada yer almıştır.

Bilindiği gibi özerk otonom veya federatif sistemlerde ülkelerin güvenlik güçleri merkezi hükümete bağlıdır. Bu bağlamda IKYB’nin Erbil ve Süleymaniye’de bulunan her iki idarenin kendi güvenlik güçlerinin bulunması, bölgede konfederatif yapının var olduğunu göstermektedir. Nitekim bu fiili duruma göre hem Erbil hem de Süleymaniye ayrı meclis, yasama organları, güvenlik güçleri ve bayrakları altında birbirlerinden ayrı bir hükümet gibi faaliyet göstermeleri nedenleriyle, konjonktürün müsait olmasıyla birlikte bağımsızlıklarının ilanı konusunda bir an tereddüt etmeyeceklerinin kanısındayım.

Neticede referandum dedikleri yani Kürtlere tam bağımsızlık isteyip istemediklerini sormaları halinde bu süreçte karşılaşacakları muhtemel risklerin de bilincindeler mi? Örneğin bölgede güçlü bir koruyucuya ihtiyaç var mı ve bu olmadan da süreç devam edebilir mi? Hiç dost olmayan komşular arasında tek başlarına durmak zorunda kalmaları, 1998’de ABD’nin zorlamasıyla bir araya gelen her iki Kürt idaresi arasında var olan derin husumet, bölgenin denize açılımlarının olmaması nedeniyle petrol dahil olmak üzere mal ihraç ve ithalinde tamamen komşularına bağlı olmaları, bölgede Türkmen ve Arapların durumu ve tutumları gibi sorunlar ile karşılaşacaklardır. Bu bağlamda Irak’taki merkezi hükümet dahil bölgede yer alan diğer ülkelerin konuyu değerlendirmeleri ve muhtemel bu yapının farklı yönlere kayabileceğinin analizinin her bakımdan yapılmasının gerekli olduğu göz ardı edilemez. Şu ana kadar İran, Kuzey Irak’ın yani kürt bölgesinin bağımsızlığını ilan etmelerini kesinlikle kabul etmeyeceklerini her fırsatta açıklamaktadırlar. Türkiye ise toprak bütünlüğü vurgusuna devam etmekte ise de, son dönemlerde Türkiye’nin farklı stratejilerle devreye gireceği konusunda Türkmen kartını dikkate almadığı takdirde sakıncalı olacaktır.

Türkmenlere gelince; 11 Mart 1970 öncesi Irak merkezi hükümet ile KDP arasında yapılan görüşmeler esnasında Türkmen kökenli Irak ordusundan ‘Paşa’ rütbesiyle emekli olan Ömer Ali Paşa, Türkmenlerin de Irak’ın toprak bütünlüğü içinde kendilerine özgü bir özerk bölge oluşturulması amacıyla bir siyasi parti kurma girişimi ve önerisinde bulunmuş, ancak hayata geçirilememiştir. Benzer bir öneri de güvenli bölgenin ihdasından sonra Ekim 1992’de özellikle Kerkük’ün de güvenli bölge içinde yer almaları, başka bir ifade Türkmenler için de özerklik talebi Türkmen temsilcileri tarafından Merhum Turgut Özal’a sunulmuştur.

Hali hazırda ISİD tarafından bazı kilit sünni kent ve kasabalarının kontrol altına alınması 4. bir özerk bölgenin ortaya çıkmasına sebep olacaktır. Muhtemel bu gelişmeler karşısında Türkmenler, zaman kaybetmeden gelecek ile ilgili stratejilerini analiz etmeli ve uluslar arası camianın desteği ile 5. bir özerk bölgeyi kurmaları gerekecektir.



Dr. Cüneyt Mengü
cuneyt.mengu@mercanonline.com

Dr. Cüneyt Mengü Yazarn dier yazlar (116)...

Irak Türkmen Cephesi: Referandumun Zamanlaması Yanlış

Hits: 5

Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY), bağımsızlık referandumunu tartışıyor. Referandumun 25 …

Devam...

KERKÜK SADECE KERKÜK DEĞİLDİR?

Hits: 7

Türkiye olarak etrafımızda yaşanan olaylara ‘’alan gerçekleri ‘’ile bakmaktan çok uza…

Devam...

Türkmen Cephesi'nden çağrı: “Bizi yalnız bırakırsanız eririz”

Hits: 4

Irak Türkmen Cephesi Başkanı ve Kerkük Milletvekili Erşat Salihi, Barzani’nin 25 Eylül’de …

Devam...

Türkmeneli dergi 114

Hits: 8

Devam...

Kerkük'te Kürdistan bayrağı krizi derinleşiyor... Mahkeme kararını uygulamayacaklar

Hits: 29

Bağdat İdare Mahkemesi'nin verdiği 'Kürdistan bayrağı' kararı sonrasında kriz sürüyor. son…

Devam...

REFERANDUM ENGELLENİR VEYA ERTELENİR Mİ?

Hits: 25

Irak Kürdistan Bölgesi ile Kerkük başta olmak üzere ihtilaflı toprakları içine alan bölgede…

Devam...

Irak Türkmenleri: Referandumu reddediyoruz

Hits: 18

Irak Türkmen Cephesi Başkanı Salihi, Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'nin 25 Eylül'deki bağımsı…

Devam...

Türkmenler Telafer'den güvenli bölgelere kaçıyor

Hits: 45

Irak Türkmen Cephesi Milletvekili Maruf, DEAŞ'ın elinde mahsur kalan Telafer'deki Türkmenlerin…

Devam...

Türkmenlerden referandum tepkisi: Tek başlarına karar almamaları lazım

Hits: 58

Irak Türkmen Cephesi Sözcüsü Ali Mehdi, Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’nde (IKBY) 25 Eylül’…

Devam...

Barzani'nin "bağımsızlık referandumu" kararına tepkiler giderek artıyor

Hits: 34

Barzani'nin bağımsızlık referandumu kararına tepkiler giderek artıyor. Irak Başbakanı Haydar…

Devam...

Yazarn ok okunan

BÖLÜNME TARTIŞMALARI

Hits: 24337

1991’de BM kararıyla Güvenli Bölge adı altında Irak’ın kuzeyinde kurulan Irak Kürt Bölge…

Devam...

IRAK MUTABAKATI VE TÜRKMENLER

Hits: 23653

1926’da Türkiye, İngiltere ve Irak hükümetleri arasında Ankara Antlaşması’nın imzalandı…

Devam...

TÜRKİYE DARBOĞAZDA

Hits: 22255

Irak ve Suriye’de tüm taraflar DEAŞ’ın işgal ettiği toprakların temizlenmesinin ardından …

Devam...

GÜVENLİ Mİ YOKSA ÖZERK Mİ BÖLGELER?

Hits: 19425

Tampon, Güvenli ve Özerk Bölge kavramları arasında terminolojik, içerik ve amaç yönünden bi…

Devam...

LOZAN VE MUSUL OPERASYONU

Hits: 18276

Yaklaşık bir yıldan fazladır sözü edilen ve Irak’ın içinde ve dışında pazarlığı yap…

Devam...