1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2017-04-29
Facebook Twitter Youtube

YILLARDIR FÝÝLEN BÖLÜNMÜÞ OLAN IRAK’IN RESMEN BÖLÜNMESÝ

Kerkük

Dr. Cüneyt Mengü



Bilindiði gibi 10 Haziran’da ISÝD öncülüðünde Irak’ýn 2. büyük þehri olan Musul’un düþmesiyle ardý ardýna yaþanan kaygý verici geliþmeler sonucunda gündeme oturan yaygýn baþlýklardan birisi yýllardýr sözü edilen Irak’ýn bölünmesi olmuþtur. 1991 yýlýnda Irak’ýn kuzeyinde bölge kapsamýnda ve zaman içerisinde oluþturulan Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’nin (IKBY) hukuksal açýdan tamamen ve resmen Irak’tan ayrýlmamýþ olsa da oluþturulan özerk yapý, haiz olduðu fiilen kýsmen bölünmüþ özelliklerini taþýmaya devam etmiþtir. Barzani’nin birkaç gün önce Kürt parlamentosunda yaptýðý toplantýda Kerkük’ün kendi kontrollerine geçmesinin ardýndan baðýmsýzlýk için referanduma gidileceðini tekrarlamýþtýr. Bazý gözlemcilere göre Kuzey Irak’taki Kürt bölgesinin baðýmsýzlýklarýný ilan etmeleri, baþta Türkiye ve Ýran olmak üzere diðer bölge ülkeleri ve hatta Kürtler için de sýkýntýlar yaratmasýnýn yaný sýra bir dizi de tehlike arz edeceði ifade edilmektedir. Aslýnda kýsmen bölünmüþ Irak’ta sürecin veya özerk bölge yapýsýnýn temelleri Irak hükümetinin 11 Mart 1970’de yayýnladýðý beyanname ile atýlmýþtýr. Beyannamenin tamamen hayata geçirilememesine, Kerkük ün statüsü ve peþmergelerin aðýr silahlarýný teslim etmemeleri sebep olmuþtur

Peþ peþe geliþen olaylarýn ardýndan 1991’de ABD idaresinin yönlendirmesi, Türkiye’nin desteði ve BM kararý ile ihdas edilen Güvenli Bölge kapsamýna giren özerk bölge, uluslar arasý hüviyet kazandý ve 2003 ABD’nin Irak iþgali ile defacto olarak kabul edilen yapý ile Irak’ýn 2005 anayasasý ile hukuksal zemine de kavuþmuþ oldu. IKBY’nin ihtilaflý bölgeleri de federatif sistem içinde Irak’ýn bir parçasý olarak anayasada yer almýþtýr.

Bilindiði gibi özerk otonom veya federatif sistemlerde ülkelerin güvenlik güçleri merkezi hükümete baðlýdýr. Bu baðlamda IKYB’nin Erbil ve Süleymaniye’de bulunan her iki idarenin kendi güvenlik güçlerinin bulunmasý, bölgede konfederatif yapýnýn var olduðunu göstermektedir. Nitekim bu fiili duruma göre hem Erbil hem de Süleymaniye ayrý meclis, yasama organlarý, güvenlik güçleri ve bayraklarý altýnda birbirlerinden ayrý bir hükümet gibi faaliyet göstermeleri nedenleriyle, konjonktürün müsait olmasýyla birlikte baðýmsýzlýklarýnýn ilaný konusunda bir an tereddüt etmeyeceklerinin kanýsýndayým.

Neticede referandum dedikleri yani Kürtlere tam baðýmsýzlýk isteyip istemediklerini sormalarý halinde bu süreçte karþýlaþacaklarý muhtemel risklerin de bilincindeler mi? Örneðin bölgede güçlü bir koruyucuya ihtiyaç var mý ve bu olmadan da süreç devam edebilir mi? Hiç dost olmayan komþular arasýnda tek baþlarýna durmak zorunda kalmalarý, 1998’de ABD’nin zorlamasýyla bir araya gelen her iki Kürt idaresi arasýnda var olan derin husumet, bölgenin denize açýlýmlarýnýn olmamasý nedeniyle petrol dahil olmak üzere mal ihraç ve ithalinde tamamen komþularýna baðlý olmalarý, bölgede Türkmen ve Araplarýn durumu ve tutumlarý gibi sorunlar ile karþýlaþacaklardýr. Bu baðlamda Irak’taki merkezi hükümet dahil bölgede yer alan diðer ülkelerin konuyu deðerlendirmeleri ve muhtemel bu yapýnýn farklý yönlere kayabileceðinin analizinin her bakýmdan yapýlmasýnýn gerekli olduðu göz ardý edilemez. Þu ana kadar Ýran, Kuzey Irak’ýn yani kürt bölgesinin baðýmsýzlýðýný ilan etmelerini kesinlikle kabul etmeyeceklerini her fýrsatta açýklamaktadýrlar. Türkiye ise toprak bütünlüðü vurgusuna devam etmekte ise de, son dönemlerde Türkiye’nin farklý stratejilerle devreye gireceði konusunda Türkmen kartýný dikkate almadýðý takdirde sakýncalý olacaktýr.

Türkmenlere gelince; 11 Mart 1970 öncesi Irak merkezi hükümet ile KDP arasýnda yapýlan görüþmeler esnasýnda Türkmen kökenli Irak ordusundan ‘Paþa’ rütbesiyle emekli olan Ömer Ali Paþa, Türkmenlerin de Irak’ýn toprak bütünlüðü içinde kendilerine özgü bir özerk bölge oluþturulmasý amacýyla bir siyasi parti kurma giriþimi ve önerisinde bulunmuþ, ancak hayata geçirilememiþtir. Benzer bir öneri de güvenli bölgenin ihdasýndan sonra Ekim 1992’de özellikle Kerkük’ün de güvenli bölge içinde yer almalarý, baþka bir ifade Türkmenler için de özerklik talebi Türkmen temsilcileri tarafýndan Merhum Turgut Özal’a sunulmuþtur.

Hali hazýrda ISÝD tarafýndan bazý kilit sünni kent ve kasabalarýnýn kontrol altýna alýnmasý 4. bir özerk bölgenin ortaya çýkmasýna sebep olacaktýr. Muhtemel bu geliþmeler karþýsýnda Türkmenler, zaman kaybetmeden gelecek ile ilgili stratejilerini analiz etmeli ve uluslar arasý camianýn desteði ile 5. bir özerk bölgeyi kurmalarý gerekecektir.



Dr. Cüneyt Mengü
cuneyt.mengu@mercanonline.com

Dr. Cüneyt Mengü Yazarn dier yazlar (107)...

site Bakimda

Hits: 7

Devam...

Baþbakan Ýbadi'den Kerkük açýklamasý

Hits: 33

Irak Baþbakaný Haydar el-Ýbadi Kerkük'te yerel seçimlerin yapýlmasýný desteklediðini ancak …

Devam...

Kerkük'te Terör Örgütü PKK Yandaþlarýndan Gösteri

Hits: 35

Irak'ýn Kerkük kentinde terör örgütü PKK yandaþý bir grup, Türk Silahlý Kuvvetleri'nin (TS…

Devam...

Salihi-Türkmen Öðrencilerin mezuniyet törenine katýldý-

Hits: 37

Irak Türkmen Cephesi Baþkaný Erþet Salihi,Türkmeneli Öðrenci ve Gençler Birliði tarafýndan…

Devam...

Ali Kerküklü Kimdir?

Hits: 33

Ali Kerküklünün yayýmlanan 4 kitabý: "Ýstihbarat Oyunlarý, Petrol ve Kerkük", "Oyun Ýçinde…

Devam...

KERKÜK'Ü ÝÞGAL ADIMLARI

Hits: 33

Yüzlerce yýllýk bir Türkmen þehri olan Kerkük'ün demografik yapýsý deðiþtirilerek iþgale…

Devam...

KERKÜK’ÜN GELECEÐÝ TEHLÝKEDE

Hits: 34

Kerkük’ün Kürt Valisi kentteki kamu dairelerinde Kürt bayraðý asýlmasý ve Kürtçenin zoru…

Devam...

Türkiye, Kerkük’teki bütün Türkmenlerle diyalog geliþtirmeli

Hits: 294

Kamu kurumlarýnda Irak bayraðýnýn yanýnda IKBY bayraðýnýn da asýlmasýyla tansiyonun yükse…

Devam...

Türkmeneli gazetesi 1359

Hits: 14

Devam...

Irak Türkmen Cephesi'nin 22. yýldönümü Kerkük'te kutlandý.

Hits: 30

Kutlamada konuþan Irak Türkmen Cephesi Baþkaný ve Kerkük Milletvekili Erþet Salihi, Tüm Türk…

Devam...

Yazarn ok okunan

LOZAN VE MUSUL OPERASYONU

Hits: 13650

Yaklaþýk bir yýldan fazladýr sözü edilen ve Irak’ýn içinde ve dýþýnda pazarlýðý yap…

Devam...

BÖLÜNME TARTIÞMALARI

Hits: 13144

1991’de BM kararýyla Güvenli Bölge adý altýnda Irak’ýn kuzeyinde kurulan Irak Kürt Bölge…

Devam...

100. YILINDA SYKES PICOT

Hits: 12719

Birinci Dünya Savaþý’nýn baþlamasýyla batýlý güçler tarafýndan hasta adam olarak adland…

Devam...

FIRAT KALKANI

Hits: 12140

Suriye’de Esad rejimine karþý 2011’de baþlayan ayaklanmayla ilgili olarak Türkiye’nin eþ …

Devam...

MART TEZKERESÝNÝN PERDE ARKASI

Hits: 11051

Yýllardýr hararetle tartýþma konusu olan ve önümüzdeki günler içerisinde 16. yýlýný do…

Devam...