1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2018-04-23
Facebook Twitter Youtube

YILLARDIR FİİLEN BÖLـNMـŞ OLAN IRAK’IN RESMEN BÖLـNMESİ

Kovulan Peşmerge’yi kente sokma peşindeler

Dr. Cüneyt Mengü



Bilindiği gibi 10 Haziran’da ISİD ِncülüğünde Irak’ın 2. büyük şehri olan Musul’un düşmesiyle ardı ardına yaşanan kaygı verici gelişmeler sonucunda gündeme oturan yaygın başlıklardan birisi yıllardır sِzü edilen Irak’ın bِlünmesi olmuştur. 1991 yılında Irak’ın kuzeyinde bِlge kapsamında ve zaman içerisinde oluşturulan Irak Kürt Bِlgesel Yِnetimi’nin (IKBY) hukuksal açıdan tamamen ve resmen Irak’tan ayrılmamış olsa da oluşturulan ِzerk yapı, haiz olduğu fiilen kısmen bِlünmüş ِzelliklerini taşımaya devam etmiştir. Barzani’nin birkaç gün ِnce Kürt parlamentosunda yaptığı toplantıda Kerkük’ün kendi kontrollerine geçmesinin ardından bağımsızlık için referanduma gidileceğini tekrarlamıştır. Bazı gِzlemcilere gِre Kuzey Irak’taki Kürt bِlgesinin bağımsızlıklarını ilan etmeleri, başta Türkiye ve İran olmak üzere diğer bِlge ülkeleri ve hatta Kürtler için de sıkıntılar yaratmasının yanı sıra bir dizi de tehlike arz edeceği ifade edilmektedir. Aslında kısmen bِlünmüş Irak’ta sürecin veya ِzerk bِlge yapısının temelleri Irak hükümetinin 11 Mart 1970’de yayınladığı beyanname ile atılmıştır. Beyannamenin tamamen hayata geçirilememesine, Kerkük ün statüsü ve peşmergelerin ağır silahlarını teslim etmemeleri sebep olmuştur

Peş peşe gelişen olayların ardından 1991’de ABD idaresinin yِnlendirmesi, Türkiye’nin desteği ve BM kararı ile ihdas edilen Güvenli Bِlge kapsamına giren ِzerk bِlge, uluslar arası hüviyet kazandı ve 2003 ABD’nin Irak işgali ile defacto olarak kabul edilen yapı ile Irak’ın 2005 anayasası ile hukuksal zemine de kavuşmuş oldu. IKBY’nin ihtilaflı bِlgeleri de federatif sistem içinde Irak’ın bir parçası olarak anayasada yer almıştır.

Bilindiği gibi ِzerk otonom veya federatif sistemlerde ülkelerin güvenlik güçleri merkezi hükümete bağlıdır. Bu bağlamda IKYB’nin Erbil ve Süleymaniye’de bulunan her iki idarenin kendi güvenlik güçlerinin bulunması, bِlgede konfederatif yapının var olduğunu gِstermektedir. Nitekim bu fiili duruma gِre hem Erbil hem de Süleymaniye ayrı meclis, yasama organları, güvenlik güçleri ve bayrakları altında birbirlerinden ayrı bir hükümet gibi faaliyet gِstermeleri nedenleriyle, konjonktürün müsait olmasıyla birlikte bağımsızlıklarının ilanı konusunda bir an tereddüt etmeyeceklerinin kanısındayım.

Neticede referandum dedikleri yani Kürtlere tam bağımsızlık isteyip istemediklerini sormaları halinde bu süreçte karşılaşacakları muhtemel risklerin de bilincindeler mi? Örneğin bِlgede güçlü bir koruyucuya ihtiyaç var mı ve bu olmadan da süreç devam edebilir mi? Hiç dost olmayan komşular arasında tek başlarına durmak zorunda kalmaları, 1998’de ABD’nin zorlamasıyla bir araya gelen her iki Kürt idaresi arasında var olan derin husumet, bِlgenin denize açılımlarının olmaması nedeniyle petrol dahil olmak üzere mal ihraç ve ithalinde tamamen komşularına bağlı olmaları, bِlgede Türkmen ve Arapların durumu ve tutumları gibi sorunlar ile karşılaşacaklardır. Bu bağlamda Irak’taki merkezi hükümet dahil bِlgede yer alan diğer ülkelerin konuyu değerlendirmeleri ve muhtemel bu yapının farklı yِnlere kayabileceğinin analizinin her bakımdan yapılmasının gerekli olduğu gِz ardı edilemez. Şu ana kadar İran, Kuzey Irak’ın yani kürt bِlgesinin bağımsızlığını ilan etmelerini kesinlikle kabul etmeyeceklerini her fırsatta açıklamaktadırlar. Türkiye ise toprak bütünlüğü vurgusuna devam etmekte ise de, son dِnemlerde Türkiye’nin farklı stratejilerle devreye gireceği konusunda Türkmen kartını dikkate almadığı takdirde sakıncalı olacaktır.

Türkmenlere gelince; 11 Mart 1970 ِncesi Irak merkezi hükümet ile KDP arasında yapılan gِrüşmeler esnasında Türkmen kِkenli Irak ordusundan ‘Paşa’ rütbesiyle emekli olan Ömer Ali Paşa, Türkmenlerin de Irak’ın toprak bütünlüğü içinde kendilerine ِzgü bir ِzerk bِlge oluşturulması amacıyla bir siyasi parti kurma girişimi ve ِnerisinde bulunmuş, ancak hayata geçirilememiştir. Benzer bir ِneri de güvenli bِlgenin ihdasından sonra Ekim 1992’de ِzellikle Kerkük’ün de güvenli bِlge içinde yer almaları, başka bir ifade Türkmenler için de ِzerklik talebi Türkmen temsilcileri tarafından Merhum Turgut Özal’a sunulmuştur.

Hali hazırda ISİD tarafından bazı kilit sünni kent ve kasabalarının kontrol altına alınması 4. bir ِzerk bِlgenin ortaya çıkmasına sebep olacaktır. Muhtemel bu gelişmeler karşısında Türkmenler, zaman kaybetmeden gelecek ile ilgili stratejilerini analiz etmeli ve uluslar arası camianın desteği ile 5. bir ِzerk bِlgeyi kurmaları gerekecektir.



Dr. Cüneyt Mengü
cuneyt.mengu@mercanonline.com

Dr. Cüneyt Mengü Yazarn dier yazlar (129)...

Kerkük dergisi 1

Hits: 3

Devam...

TÜRKMEN GÜNCESİ 1-15 NİSAN 2018

Hits: 5

Devam...

Kerkük'te mayın patladı: 2 ölü, 2 yaralı

Hits: 43

Kerkük Polis Müdürlüğü Basın Sorumlusu Kamil, ''Kerkük-Selahaddin karayolu üzerinde Mırbat…

Devam...

Kovulan Peşmerge’yi kente sokma peşindeler

Hits: 28

Batı, tartışmalı referandumun ardından Kerkük’ü terk eden Peşmerge’yi yeniden şehre sok…

Devam...

Kerkükte Türkmen Cephesi Adayına Bombalı Saldırı: 1 Ölü

Hits: 59

Kerkük Türkmen Cephes partisii seçim adayı Ammar Kahya’ya bombalı saldırı düzenlendi. Sa…

Devam...

Türkmenler 2018 seçimlerinden kazançlı çıkmayı hedefliyor

Hits: 28

Türkmenler, 12 Mayıs'ta yapılacak seçimlere Kerkük'te tek çatı altında girerken, diğer kent…

Devam...

Kerkük Türkmen Cephesi seçim programını açıklandı

Hits: 52

ITC ve Kerkük Türkmen Cephesi Başkanı Salihi :"Hedefimiz Kerkük'ü özel bir idari bölge halin…

Devam...

Türkmen liderler Türkiye Dışişleri Bakanlığı'nda ağırlandı

Hits: 43

Irak Türkmen Cephesi Genel Başkanı Erşat Salihi ve Kerkük Milletvekili Hasan Turan, Türkiye'ni…

Devam...

Irak'ta Türkmen milletvekili adayına saldırı düzenlendi

Hits: 29

Irak meclis seçimlerine Türkmen Cephesi listesinden aday olan bir kişinin bombalı saldırıya u…

Devam...

PKK destekçisi eski Kerkük Valisi hakkında tutuklama kararı

Hits: 60

PKK destekçisi eski Kerkük Valisi Necmettin Kerim için Irak Federal Mahkemesi'nden tutuklama kara…

Devam...

Yazarn ok okunan

TـRKİYE DARBOĞAZDA

Hits: 36229

Irak ve Suriye’de tüm taraflar DEAŞ’ın işgal ettiği toprakların temizlenmesinin ardından …

Devam...

RAKKA’YA ARA MI VERİLDİ?

Hits: 34217

16 Mayıs Washington zirvesi sırasında ve ِncesinde yaşananlar sürpriz olmadı. Ankara’nın s…

Devam...

DEAŞ’TAN SONRAKİ TEHLİKE

Hits: 30078

Tarihte üç yıl ِnce bugün, Irak’ın ikinci büyük şehri Musul’un yanı sıra Selahaddin, …

Devam...

IRAK MUTABAKATI VE TـRKMENLER

Hits: 28520

1926’da Türkiye, İngiltere ve Irak hükümetleri arasında Ankara Antlaşması’nın imzalandı…

Devam...

GـVENLİ Mİ YOKSA ÖZERK Mİ BÖLGELER?

Hits: 27340

Tampon, Güvenli ve Özerk Bِlge kavramları arasında terminolojik, içerik ve amaç yِnünden bi…

Devam...