1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gŘncelleme: 2017-05-26
Facebook Twitter Youtube

KUZEY IRAK PETROL SENDROMU VE T├ťRKMENLER

Avrupa T├╝rkmen Federasyonu, ter├Ârle mucadele konferans─▒nda.

Dr. C├╝neyt Meng├╝

18 Mart 2003 tarihinde ABD ├Ânderli─čindeki koalisyon g├╝├žleri taraf─▒ndan IrakÔÇÖa ger├žekle┼čtirilen askeri harekat sonucunda Saddam devrilmi┼č ve Irak resmen i┼čgal edilmi┼čtir.

Bu yeni s├╝recin ba┼člamas─▒ ile ÔÇťdefactoÔÇŁ olarak IrakÔÇÖ─▒n kuzeyinde varl─▒─č─▒n─▒ s├╝rd├╝ren Kuzey Irak B├Âlgesel Y├Ânetiminin bir yandan b├Âlge s─▒n─▒rlar─▒n─▒ geni┼čletmeye ve daha fazla hak elde etmeye ├žal─▒┼č─▒rken, di─čer yandan 2003 y─▒l─▒ndan g├╝n├╝m├╝ze kadar ge├žen zaman i├žerisinde Arap merkezli Ba─čdat Y├Ânetimi ile Kerk├╝kÔÇÖ├╝n gelece─či, petrol yasas─▒, ├Âzerk b├Âlgeye b├╝t├žeden tahsis edilen % 17ÔÇÖye ilaveten pe┼čmergelerin maa┼člar─▒n─▒n Irak b├╝t├žesinden kar┼č─▒lanmas─▒, s├╝resi dolan 140. madde ve b├Âlgedeki petrol yataklar─▒n─▒n kullan─▒m─▒ ve pazarlamas─▒ gibi konular ├╝zerindeki ihtilafl─▒ durumlar halen devam etmektedir.

Petrol meselesine gelince 2005 y─▒l─▒nda onaylanan Kal─▒c─▒ AnayasaÔÇÖn─▒n 111. ve 112. h├╝k├╝mlerine g├Âre; IrakÔÇÖ─▒n herhangi bir b├Âlgesinden petrol konusuyla ilgili yap─▒lacak antla┼čmalar, petrol sat─▒┼č─▒, ihracat─▒ ve pazarlamas─▒ ancak Ba─čdatÔÇÖtaki merkezi h├╝k├╝metin onay─▒yla m├╝mk├╝n olabilir. Bu ba─člamda Anayasan─▒n bu h├╝k├╝mlerini dikkate almayan Kuzey Irak B├Âlgesel Y├Ânetimi ise; Ba─čdatÔÇÖtan herhangi bir onay almadan enerji devleri olan Exxon Mobil, Gazprom, Total, Chevron, General Energy, DNO gibi Bat─▒l─▒ ┼čirketlerle g├Âr├╝┼čt├╝─č├╝n├╝, baz─▒lar─▒ ile ├Âzellikle Taktak, Be┼čika, Pirmam, Bedvata, Erbad ve Karako┼č gibi b├Âlgelerde petrol arama ├žal─▒┼čmalar─▒ kapsam─▒nda muhtelif bir tak─▒m anla┼čmalar─▒ imzalad─▒─č─▒n─▒ ve faaliyete de ge├žildi─či bilinmektedir. Asl─▒nda b├Âlgesel y├Ânetim taraf─▒ndan yap─▒lan bu ├žal─▒┼čmalar─▒n di─čer bir hedefinin ise ileride Kerk├╝k petrolleri i├žin bir zemin haz─▒rl─▒─č─▒ mahiyetinde oldu─ču kan─▒s─▒nday─▒z.

Zaman zaman Irak Petrol Bakan─▒, Kuzey Irak B├Âlgesel Y├Ânetimi taraf─▒ndan yap─▒lan s├Âz konusu anla┼čmalar─▒n anayasaya ayk─▒r─▒ oldu─čunu, dolay─▒s─▒yla ge├žersiz say─▒ld─▒─č─▒n─▒ beyan etmesine ra─čmen b├Âlgesel y├Ânetim ise yap─▒lan anla┼čmalar─▒n Anayasan─▒n 115. maddesine uygun olarak yap─▒ld─▒─č─▒n─▒ ileri s├╝rmektedirler. Asl─▒nda bu madde kesinlikle petrolden bahsetmedi─či gibi merkezi h├╝k├╝metin federal yap─▒ i├žerisindeki yetki da─č─▒l─▒m─▒ndan s├Âz etmektedir.

T├╝rkiye ├žok h─▒zl─▒ b├╝y├╝yen ekonomisi ve bunun beraberinde getirdi─či enerji sorununun ├╝stesinden gelmek i├žin ihtiya├ž duydu─ču enerji teminini sa─člamak zorundad─▒r. G├╝n├╝m├╝ze kadar bu ihtiyac─▒n─▒ ├žo─čunlukla ─░ran ve RusyaÔÇÖdan yap─▒lan ithalatlarla kar┼č─▒lamaktad─▒r. Irak 2005 y─▒l─▒ndan itibaren IrakÔÇÖ─▒n genelindeki petrol yataklar─▒n─▒n i┼čletilmesi konusunda 35 yabanc─▒ ┼čirketi g├Ârevlendirmi┼č, ancak bu ┼čirketler aras─▒nda T├╝rkiye Petrolleri Anonim Ortakl─▒─č─▒ (TPAO) yer almam─▒┼čt─▒r. T├╝rkiye bu meseleyle ilgili hemen hemen o tarihlerden itibaren ciddi bir ┼čekilde devreye girme arzusunda olmu┼čtur. Nihayet o tarihlerde T├╝rkiyeÔÇÖnin bask─▒lar─▒ sonucunda ├Âzellikle Merkezi H├╝k├╝met yetkilileri k├╝├ž├╝k ve orta ├Âl├žekli ┼čirketler aras─▒nda TPAOÔÇÖyu alabilece─čini a├ž─▒klamas─▒na ra─čmen bu i┼člerlik kazanamam─▒┼čt─▒r. ├ľte yandan 1991 y─▒l─▒nda IrakÔÇÖ─▒n kuzeyinde 36. paralelde bulunan g├╝venli b├Âlgenin ihdas─▒yla ba┼člayan ve g├╝n├╝m├╝ze kadar devam eden bu s├╝re├žte aral─▒kl─▒ olarak ister legal ister illegal ├že┼čitli yollarla b├Âlge ├╝zerinden T├╝rkiyeÔÇÖye tankerlerle petrol sevkiyat─▒ yap─▒lmaktad─▒r. B├Âylece son y─▒llar i├žerisinde T├╝rkiye, Kuzey IrakÔÇÖta 100 binlerce varillik kapasitede ve 2016ÔÇÖda 1 milyona varacak petrol ├╝retimi ile ilgili olarak s├Âz konusu b├Âlgeden ald─▒─č─▒ ciddi petrol kokusunun etkisi alt─▒nda kalarak ilan edilen k─▒rm─▒z─▒ ├žizgiler bir kenara b─▒rak─▒lm─▒┼č ve B├Âlgesel Y├ÂnetimÔÇÖle yap─▒lan ├╝st d├╝zey resmi g├Âr├╝┼čmeler ve ziyaretler ba┼člat─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu ba─člamda nereye varaca─č─▒ belli olmayan, a├ž─▒l─▒m s├╝recinin yan─▒ s─▒ra IrakÔÇÖta ya┼čayan T├╝rkmenler de devre d─▒┼č─▒ b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒r.

Ba─čdatÔÇÖtaki Merkezi H├╝k├╝met ise T├╝rkiyeÔÇÖnin B├Âlgesel Y├ÂnetimÔÇÖle yap─▒lan g├Âr├╝┼čmelerinin petrolle ilgili oldu─čunun fark─▒nda olmas─▒na ra─čmen de─či┼čik konular─▒ bahane ederek T├╝rkiye ile diplomatik ili┼čkilerin bozulmas─▒na ve hatta birka├ž defa Irak hava sahas─▒n─▒n T├╝rk Hava Yollar─▒ÔÇÖna kapat─▒lmas─▒ gibi bir yapt─▒r─▒m─▒n uygulanmas─▒ iki ├╝lke aras─▒ndaki krizin zirveye t─▒rmanmas─▒na neden olmu┼čtur.

Nihayet ge├žen ay i├žerisinde T├╝rkiye ile Kuzey Irak B├Âlgesel Y├Ânetimi aras─▒nda g├Âr├╝┼čmelerin h─▒z kazanarak BarzaniÔÇÖnin Diyarbak─▒rÔÇÖa olan ziyareti ve ard─▒ndan Ne├žirvan BarzaniÔÇÖnin AnkaraÔÇÖya ziyareti, merkezi h├╝k├╝meti daha da rahats─▒z ederek bir kez daha T├╝rk Hava Yollar─▒ÔÇÖna Erbil hava sahas─▒n─▒n kapat─▒ld─▒─č─▒ a├ž─▒klanm─▒┼čt─▒r. ├ľte yandan merkezi h├╝k├╝met taraf─▒ndan yap─▒lan a├ž─▒klamalarda; T├╝rkiyeÔÇÖnin IrakÔÇÖta bile┼čenlerle de─čil, IrakÔÇÖ─▒ muhatap almas─▒n─▒n gereklili─čini belirtmi┼člerdir. Bu geli┼čmelerin ard─▒ndan T├╝rkiye Enerji Bakan─▒ÔÇÖn─▒n IrakÔÇÖla olan sorunlar─▒ d├╝zeltmek amac─▒ ile Ba─čdatÔÇÖa yapm─▒┼č oldu─ču ani ziyaret s─▒ras─▒nda; B├Âlgesel Y├Ânetimle yap─▒lan anla┼čmalar─▒n merkezi h├╝k├╝metin onay─▒na tabi olaca─č─▒n─▒ ve petrol sat─▒┼člar─▒ndan elde edilen gelirin % 83ÔÇÖ├╝n├╝ IrakÔÇÖa, % 17ÔÇÖsinin ise B├Âlgesel K├╝rt Y├ÂnetimiÔÇÖne verilmesi ┼čart─▒yla anla┼čman─▒n ge├žerli olaca─č─▒na dair teklifi Irakl─▒lara sunulmu┼čtur. ┼×u anda b├Âlgeden petrol sevkiyat─▒, in┼čaat─▒ tamamlanmam─▒┼č boru hatt─▒yla de─čil; g├╝n├╝m├╝ze kadar oldu─ču gibi tankerlerle yap─▒lmaktad─▒r. Di─čer taraftan Irak Merkezi H├╝k├╝meti, b├Âlgesel y├Ânetiminin bat─▒l─▒ ┼čirketlerle yapm─▒┼č oldu─ču anla┼čmalara ses ├ž─▒karmamaktad─▒r.

T├╝rkiyeÔÇÖnin ge├žirmekte oldu─ču bu sorunlara ilaveten petrol konusuyla ilgili s─▒k─▒nt─▒n─▒n di─čer bir boyutu ise ABD fakt├Âr├╝n├╝n ve b├╝y├╝k enerji ┼čirketlerinin yapt─▒─č─▒ lobicilik faaliyetlerinin dikkate al─▒n─▒p al─▒nmad─▒─č─▒d─▒r. Di─čer bir ifade ile yukar─▒da s├Âz├╝ edilen fakt├Ârlere ra─čmen Erdo─čan ÔÇô Barzani anla┼čmas─▒n─▒n ge├žerlili─či ve bunun ├Âtesinde garanti fakt├Âr├╝n├╝n de varl─▒─č─▒ ileride s├Âz konusu olabilir. Nitekim daha ┼čimdiden 29 Aral─▒k 2013 tarihinde B├Âlgesel K├╝rt Y├Ânetimi ile Merkezi H├╝k├╝met aras─▒nda yap─▒lan g├Âr├╝┼čmeler neticesinde T├╝rkiye ile yap─▒lan antla┼čmalar─▒n bir b├Âl├╝m├╝ ask─▒ya al─▒nm─▒┼č durumdad─▒r. ├ľte yandan son yolsuzluk ve r├╝┼čvet operasyonlar─▒ sonucu HalkbankÔÇÖa y├Ânelik Kuzey Irak y├Ânetiminin T├╝rkiyeÔÇÖden yana olan direni┼či k─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r ve Amerikan bankalar─▒n─▒n kullan─▒laca─č─▒ ├Ânerilmi┼čtir.

Bir hususun alt─▒n─▒ ├žizerek belirtilmesinde fayda g├Ârmekteyim. ┼×├Âyle ki; T├╝rkiyeÔÇÖnin enerjiye ihtiyac─▒ oldu─ču kadar ve hatta daha fazla Kuzey Irak B├Âlgesel Y├Ânetimi T├╝rkiyeÔÇÖye muhta├žt─▒r. Zaten b├Âlge ekonomik y├Ânden T├╝rkiyeÔÇÖnin bir par├žas─▒ durumundad─▒r.

Netice itibari ile bir taraftan ├ž├Âz├╝m paketi s├╝recinde me┼črula┼čt─▒r─▒lan PKK ÔÇô Kandil ve bu son yolsuzluk operasyonu kapsam─▒nda T├╝rkiyeÔÇÖnin i├žinde bulundu─ču siyasi kriz, h├╝k├╝met ÔÇô yarg─▒ gerilimi, buharla┼čan k─▒rm─▒z─▒ ├žizgiler ve di─čer taraftan k├╝resel g├╝├žlerin T├╝rkiye ├╝zerindeki hesaplar─▒ dikkate al─▒nd─▒─č─▒nda okun yaydan ├ž─▒kt─▒─č─▒ m├╝┼čahede edilmektedir. Bu tablo kar┼č─▒s─▒nda T├╝rkmen meselesi nas─▒l bir yer tutabilir?
Her g├╝n durumlar─▒ daha da k├Ât├╝ye giden ve Araplarla K├╝rtler aras─▒nda s─▒k─▒┼čan T├╝rkmenler ciddi bir ├želi┼čki ve aray─▒┼č i├žinde girmi┼člerdir. Ne hikmetse T├╝rkmenler d─▒┼č─▒nda yurti├ži ve yurtd─▒┼č─▒nda her kesimle g├Âr├╝┼čen Sn. Ba┼čbakan ancak 6 y─▒l ge├žtikten sonra ITC y├Âneticileri ile ge├žen ay bir araya geldi─činde sat─▒r aralar─▒nda kulland─▒─č─▒ kelime ├Ânem arz etmektedir: ÔÇťBizim i├žin T├╝rkmenlerin ├Ânceli─či vard─▒r.ÔÇŁ Ancak T├╝rkmen halk─▒n─▒n arzulad─▒─č─▒ kar┼č─▒lanmamaktad─▒r.

T├╝rkiyeÔÇÖde baz─▒ ├ževrelerin ve hatta IrakÔÇÖtaki baz─▒ T├╝rkmen siyaset├žilerin de ileri s├╝rd├╝kleri yakla┼č─▒m kapsam─▒nda T├╝rkmenlerin B├Âlgesel Y├Ânetim ile i┼č birli─či yapmas─▒ talep edilmektedir. Dikkat edilirse ileri s├╝r├╝len bu hipotezlerin boyutlar─▒ a├ž─▒klanmad─▒─č─▒ gibi K├╝rt taraf─▒n─▒n da T├╝rkmeneli b├Âlgesi ├╝zerinde haks─▒z iddialar─▒ da kabul edilebilir gibi de─čildir. Ba┼čka bir ifade ile T├╝rkmenler, ├ľzerk K├╝rt B├ÂlgesiÔÇÖne her ┼čeyden vazge├žerek bir b├Âlge vatanda┼č─▒ s─▒fat─▒yla m─▒ kat─▒lmal─▒, yoksa 1000 y─▒l─▒ a┼čk─▒n b├Âlgenin sahibi konumunda olan T├╝rkmenler ├ľzerk B├Âlgeye siyasi y├Ânden mi ortak olmal─▒d─▒rlar? Bilindi─či gibi K├╝rt y├Âneticileri, Saddam d├Âneminde muhalif gruplar i├žinde yer alan T├╝rkmenlere zaman zaman projeler i├žinde yer almalar─▒ konusunda teklifleri olmu┼čtur. O zamanki farkl─▒ siyasi ┼čartlar nedeniyle bu ├Âneriler kar┼č─▒l─▒ks─▒z kalm─▒┼čt─▒r. Irak toplam n├╝fusunun % 17 veya % 20ÔÇÖlik bir k─▒sm─▒ i├žinde yer alan K├╝rtler, hem ├Âzerk b├Âlgeye sahip hem de b├Âlgede t├╝m kurumlar─▒yla devlet gibi hareket etmekte ve ayr─▒ca her t├╝rl├╝ haklar─▒ da Irak anayasas─▒n─▒n garantisi alt─▒ndad─▒r. Burada merak etti─čim konu T├╝rkmenlere gelince neden dikkate al─▒nm─▒yor?

T├╝rkmenlerin Musul, Telafer ve DiyalaÔÇÖn─▒n bir b├Âl├╝m├╝ d─▒┼č─▒nda Kuzey IrakÔÇÖtaki n├╝fusu en d├╝┼č├╝k ┼čekilde dikkate al─▒nd─▒─č─▒nda b├Âlgedeki n├╝fus oran─▒ % 30ÔÇÖlar─▒n─▒n ├╝zerindedir. T├╝rkmenlerin, K├╝rt B├Âlge Anayasas─▒nda ortakl─▒k stat├╝s├╝n├╝n kabul edilmesi ve resmi dilin K├╝rt├že yan─▒nda T├╝rk├že olmas─▒, t├╝m siyasi ve k├╝lt├╝rel haklardan yararlanmalar─▒ kayd─▒yla b├Âlgeye kat─▒lmalar─▒ konusu uygun olabilir. Bu da IrakÔÇÖ─▒n federal yap─▒s─▒ i├žerisinde olmak ┼čart─▒yla bir referandum veya daha ├Ânceki yaz─▒lar─▒mda da belirtildi─či gibi T├╝rkmen Meclisi karar─▒yla sonuca ba─članabilir.

Di─čer bir ├Âneri ├žer├ževesinde ise T├╝rkmenlerin gelece─či 350 milyon n├╝fusu olan Arap D├╝nyas─▒n─▒n bir par├žas─▒ olan Merkezi H├╝k├╝metten yana olmas─▒ndad─▒r. Bilindi─či ├╝zere IrakÔÇÖ─▒n bu d├Ânem h├╝k├╝met veya meclisteki T├╝rkmen k├Âkenli bakan ve milletvekillerinin yo─čun ├žaba ve katk─▒lar─▒yla Maliki H├╝k├╝meti T├╝rkmenlerin siyasi ve e─čitim alanlar─▒nda gelece─čini ilgilendiren ├Ânemli yasalara imza atm─▒┼čt─▒r. Merkezi H├╝k├╝metÔÇÖin bu yasalar─▒ daha da peki┼čtirmek i├žin IrakÔÇÖ─▒n birli─či ve Federal Yap─▒s─▒ i├žerisinde Arap ve T├╝rkmenlerin hemen hemen yar─▒ yar─▒ya ya┼čad─▒klar─▒ vilayetlerde ├ľzerk bir b├Âlge ihdas edilmesi m├╝mk├╝n olabilir. Bu ba─člamda merkezi h├╝k├╝mete verilecek proje kapsam─▒nda Musul, Kerk├╝k, Diyala illerini kapsayacak bir b├Âlgesel y├Ânetimde T├╝rkmenlerin n├╝fusu % 50ÔÇÖnin ├╝zerinde olacakt─▒r. Acaba T├╝rkiye, ├Ânceli─či oldu─ču ifade edilen T├╝rkmeneli B├Âlgesi i├žin de bir a├ž─▒l─▒m paketine ├Ânc├╝l├╝k eder mi?



Dr. C├╝neyt Meng├╝ Yazarřn di­er yazřlarř (110)...

R─▒yaz Sar─▒kahya: Pe┼čmerge hareketi yanl─▒┼č─▒ndan geri d├Ânmeli

Hits: 37

Irak'ta T├╝rkmeneli Partisi Genel Ba┼čkan─▒ Sar─▒kahaya, yapt─▒─č─▒ a├ž─▒klamada, "─░nat├ž─▒, dikt…

Devamř...

Avrupa T├╝rkmen Federasyonu, ter├Ârle mucadele konferans─▒nda.

Hits: 37

AvrupaÔÇÖda Irak T├╝rkmen Federasyon Ba┼čkan─▒ say─▒n bayan S├╝nd├╝s Abbas say─▒n Fransa B├╝y├╝kel├ž…

Devamř...

T├╝rkmen Koordinasyon Kurulu ilk Toplant─▒s─▒n─▒ Ba─čdatta ger├žekle┼čtirdi

Hits: 38

T├╝rkmen Koordinasyon Kurulu 24 May─▒s 2017 ak┼čam─▒ BM (UNAM─░) nin temsilcisinin Say─▒n ┼×eyh Ta…

Devamř...

ABD'nin Kerk├╝k tela┼č─▒

Hits: 59

Sal─▒ g├╝n├╝ ABD Senatosunda d├╝zenlenen bir oturumda konu┼čan, ABD Savunma ─░stihbarat Ajans─▒ (DIA…

Devamř...

Tarih Tekerr├╝r Etmesin (Bir Anekdot)

Hits: 39

Tarihin en ├žirkin ve kirli sava┼člar─▒ndan biri ┼č├╝phesiz ge├žen y├╝zy─▒l─▒n sonlar─▒nda eski yugo…

Devamř...

SAL─░H─░: ┼×ehit Yarbay Mustafa Amirli gibi kahramanlar─▒ kaybettik.

Hits: 23

Irak T├╝rkmen Cephesi Genel Ba┼čkan─▒ Er┼čet Salihi,Tuzhurmatu Emniyet M├╝d├╝r├╝ Yarbay Mustafa Amir…

Devamř...

Er┼čat H├╝rm├╝zl├╝: T├╝rkmenler olarak bu topraklar─▒ b─▒rakmam─▒z m├╝mk├╝n de─čil

Hits: 260

11'inci Cumhurba┼čkan─▒ G├╝l'├╝n Ortado─ču dan─▒┼čman─▒ H├╝rm├╝zl├╝, "T├╝rkmenler hi├žbir zaman mezh…

Devamř...

T├╝rkmenler, Kerk├╝k yerel y├Ânetiminin de─či┼čtirilmesini istiyor

Hits: 39

T├╝rkmeneli Partisi Ba┼čkan─▒ Sar─▒kahya, "─░nat├ž─▒, diktat├Âr ve tekel bir y├Ânetim olan Kerk├╝k…

Devamř...

T├ťRKMEN DEKLARASYONU

Hits: 190

Kerk├╝kÔÇÖte K├╝rt bayra─č─▒n─▒n as─▒lmas─▒yla ba┼člayan krizin ard─▒ndan T├╝rkmen toplumunda ya┼čan…

Devamř...

Salihi: T├╝rkmen kurultay─▒n─▒ de─čerlendiriyor (video)

Hits: 44

T├╝rkmeneli TV ye Ba─čdatta ger├žele┼čen T├╝rkmen Kurultay─▒ hakk─▒nda ├žok ├Ânemli a├ž─▒klamalarda …

Devamř...

Yazarřn šok okunanř

B├ľL├ťNME TARTI┼×MALARI

Hits: 16749

1991ÔÇÖde BM karar─▒yla G├╝venli B├Âlge ad─▒ alt─▒nda IrakÔÇÖ─▒n kuzeyinde kurulan Irak K├╝rt B├Âlge…

Devamř...

LOZAN VE MUSUL OPERASYONU

Hits: 15203

Yakla┼č─▒k bir y─▒ldan fazlad─▒r s├Âz├╝ edilen ve IrakÔÇÖ─▒n i├žinde ve d─▒┼č─▒nda pazarl─▒─č─▒ yap─…

Devamř...

IRAK MUTABAKATI VE T├ťRKMENLER

Hits: 14485

1926ÔÇÖda T├╝rkiye, ─░ngiltere ve Irak h├╝k├╝metleri aras─▒nda Ankara Antla┼čmas─▒ÔÇÖn─▒n imzaland─▒…

Devamř...

T├ťRK─░YE DARBO─×AZDA

Hits: 14130

Irak ve SuriyeÔÇÖde t├╝m taraflar DEA┼×ÔÇÖ─▒n i┼čgal etti─či topraklar─▒n temizlenmesinin ard─▒ndan …

Devamř...

FIRAT KALKANI

Hits: 13704

SuriyeÔÇÖde Esad rejimine kar┼č─▒ 2011ÔÇÖde ba┼člayan ayaklanmayla ilgili olarak T├╝rkiyeÔÇÖnin e┼č …

Devamř...