1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2018-07-19
Facebook Twitter Youtube

Irak Anayasasında Kerkük Çıkmazı

IRAK’TA OTORİTE KRİZİ

Erşat Hürmüzlü

Irak 2003 işgalinden sonra 2005 yılında kaleme alınan Anayasa demokratik normları esas alacak yerde bazı katmanların ِtekilerin hesabına kazanım sağlanması tuzağından kurtulamamıştır.

Anayaslar tabi ki bir sosyal sِzleşmedir ve halkın tümüne hitap eder, herkesi veya azından ezici çoğunluğu tatmin edecek çِzümlerden yana olur. Yazılan anayasa bu esaslardan yoksun ise devamlılığı tartışma konusu olur ve halk tarafından benimsenmez.

Irak anayasası da paralel olarak iki çizgiyi temel almıştır. Bir taraftan temel hak ve ِzgürlükleri teminat alma çabasına gayret ederken bazı kesimlerin gerçekten inanmadığı prensiplere yer vermiştir. Ancak Birleşmiş Milletler İnsan hakları prensiplerinin kabul edildiğinin kabulü ve korunması şartı kabul edilebilir ve kısaca bunlara temas edilebilirdi. Halbuki bu metin Anayasalarda temas edilmesi lüzumu olmayan ve normal yasalara konu olan hükümleri sıralayarak fazla detaya girmiş, bazı hükümlerin de ayrıca yasalarla tanzim edilmesi zaruretine işaret etmiştir.

Kerkük Konusu:

Irak Anayasası Irak Kürdistan Bِlgesi vasfıyla kuzey bِlgesinin taleplerine de açık olmuş ve bu bِlgenin çıtayı yükselterek taleplerini içermiştir. Kürt liderler demografik konum değiştirilerek yeni bir durum ihdas ettikten sonra referandum yapılması talebinde ısrarcı olmuş ve bunu anayasaya eklemeyi başarmıştır. Ayni kadrolar yetmişli yıllarda muhtariyet müzakereleri yapıldığında referandum fikrine şiddetle karşı çıkmışlar, konun uzlaşı yoluyla çِzülmesini istemişlerdi.

Bu grup kalıcı Anayasanın hazırlanması için kurucu meclisin teşkili için yapılan ilk seçimleri boykot edeceklerini açıklamışlardı. Buna gِsterilen sebep Kerkük’e sonradan gِç eden yandaşlarının ve yeni yerleşim bِlgelerinin hesaba alınmayacağının doğuracağı kِtü beklentilerdi. O zamanın yaetkilileri bu talebe boyun eğip sonuç garantiye alınınca boykottan vaz geçilmiş ve seçımlere katılım sağlanmıştı.

140. Maddenin hikayesi

Irak anayasası 140. maddesinde daha ِnce ilk aşamada yayınlanan Geçici Devlet İdaresi Yasasındaki 58. maddede ele alınan hükümlerin yerine getirileceğini ifade ediyor. O maddenin C fıkrasında “adalet kurallarından” ve” o bِlge sakinlerinin iradesine uyulması” gereğinden bahsetse de 140. maddeye o bِlge sakinlerinin iradesi değil referandum kondu.

Malum olduğu üzere 140. Madde, anlaşmazlık bِlgelerinde normalleştirme, nüfus sayımı ve referandumun yapılmasını, bunun komple bir süreç olduğunu ve 31.12.2007 tarihinde bu sürecin bitirilmiş olduğunu ِn gِrüyordu.

2007 yılı sonuna kadar bu çalışmalar ve referandum yapılmadığı için ve Anayasa maddesinin bir yasayla değil yine de Anayasa tadilatıyla yapılabileceği için bu maddenin fiili uygulanma şansı ortadan kalkmış oldu.


İlk yasada ihtilaflı topraklar terimi yerine de “ihtiaflı bِlgeler” terimi kondu.. Bunun tek sebebi eskiden Kerkük ilinden ayrılıp tamamıyla Kürt olan Süleymaniye iline bağlanmış olan Kürt yerleşim bِlgelerinin tekrar Kerkük’e iade edilerek referanduma Kerkük olarak katılımlarının sağlanmasıydı. Bu “zekice” hareketi yapanlar Kalıcı Anayasaya aktarılmış olan 53. maddenin A fıkrasında açıkça yer verilen ve Kürdistan Bِlge hükümetinin Kerkük dahil 6 ilde sadece 19 Mart 2003 tarihinde kendilerince idare edilen toprakları kapsadığını belirtmektedir. O bakımdan Çemçemal ve Kelar gibi ilçelerin “ihtilaflı bِlgeler”kavramının dışına çıkarıldığı açıktır.

Kerkük’ten gِç ettirilenler:

2003 tarihinden sonra dalga dalga Kerkük’e “geri dِnüş’ yaptıkları sِylenen ve seçimlere ve daha ِnemlisi olası bir referanduma katılımları sağlanmak istenen Kürt kِkenli grupların adedi hakkında devamlı tartışmalar yaşandı. Yüzbinleri bulan bu grupların gerçek adedini ِğrenmek aslında kolaydı.

En fazla gِç ettirme ve Araplaştırma politikalarının yaşandığı 1985- 1988 yılları arasında Kuzey Bِlgesi idaresinden sorumlu Komisyon Başkanı Taha Yasin Ramadan’a Tamim (Kerkük) valisinin gِnderdiği raporda aynen şِyle deniliyor:

- Yasaklı kِylerden güvenlik gerekçesiyle 19 146 kişi gِç ettirildi.
- 96 533 şahsın Kerkük nüfus sicillerindeki kayıtları Erbil’e aktarıldı.
- Güvenlik açısından mahzur teşkil eden petrol tesisisleri yakınlarında barınan 2405 ailenin yeri değiştirildi.
- - Başka bِlgelerden getirilen Arap ailelere 8250 arsa ve 1112 konut tahsis edildi.
Rapor ِzet olarak 51 862 Arap vatandaşın bِlgeye getirildiği ve sadece 18 096 Kürt vatandaşın Kerkük’ten ihraç edilmiştir. Bu arada şunu da ilave etmek lazım ki Kerkük dışına gِnderilmiş olan bu vatandaşlar 1967 nüfus sayımında Kerkük’te olmayanlardır. Petrol tesisileri yakınlarında olanlar ve yerleşim yerleri değiştirilen vatandaşlar ise Kürt değil Türkmen kِylerindendir.”1”

1998-1999 yılları arasında yapılan ikinci bir hamlede ise Kerkük dışına çıkarılan Kürtler (ve bir kısmı Türkmen olan vatandaşların) sayısı 10 000 kişi olmuş ve il sınırları dışına çıkarılan ailelerin sayısı bin aile olmuştur.”2”

2003 yılına kadar Kerkük dışına çıkarılan Kürt, Türkmen ve ِteki milletlerden olanların sayısını 120 000 kişi olarak kabul eden Kürt yazarlar da buna açıklık getirmiş”3”, ancak 2003 yılından sonra bu gerekçelerle yüzbinlerce Kürt kِkenli vatandaş Kerkükée geri dِnüş projesine tabi tutulmuştur. Bunların çoğu derme çatma binalara veya hükümet tesisleri, stadyumlar ve ordu tesisilerine yerleştirilmiştir. El konmuş evi veya eskiden sakin olduğu yeri olmayan bu grupların bir kısmı ilk defa Kerkük’ü gِrüyordu.

Uluslararası teşkilatlar da bu konuya eğilmiş ve İnsan Hakları Gِzlem raporu da 2003 yılına kadar Kürt, Türkmen ve Asurilerden kuzeye gِnderilenlerin sayısının 120 bini geçmediğini, az miktarda bazılarının da Güneye sürüldüğünü açıklamaktadır.”4”

Yeni Irak’ın kurtuluş yolu:

Yeni ve medeni bir Irak’ın tekrar yerini bulması için aslında yapılacak tek şey İnsan haklarına saygılı normlara geri dِnüşten ibaret olacaktır. Irak’ın ilk anayasası 1925 yılında yayınlanmış ve orada sadece Devletin resmi dili olarak Arapça gِsterilip ِteki katmanların da dillerinin saygınlığını koruyacağı hükme bağlanmıştır.

80 yıl sonra 2005 anayasasında ise etnik referanslara 25 defa yer verilmiş ve vatandaşlık olgusu geri plana atılmıştır. Bunun düzeltilmesi ve her vatandaşın onurlu bir şekilde kendi vatanında yaşamasının temini yine Irak vatandaşlarının elindedir. Bu normlara dِnüş olacaksa Irak karanlık bir gelecekten de kurtulmuş olur.



‘1’: Bu belgeyi Hıristiyan bir vatandaş olan Luna hanım Kerkük Vilayeti binasında bulmuş ve açıklamıştı. “ The Assassins’ Gate- America in İraq” George Packer, Ferrar, Straus And Giroux, New York, 2005 S. 347-348

‘2’ David McDowall, The Modern History of the Kurds, Turkish Edition, Doruk- Ankara, s. 520

‘3’ Kerim Yıldız, The Kurds in İraq, Pluto Press, London 2004, s.54

‘4’ Human Rights Watch, “ The İraqi Government Assult on the Marsh Arabs”
A Human Rights Watch Briefing Paper, Newyork, January 25, 2003

kaynak: Kardaşlık 59. sayı

Erşat Hürmüzlü Yazarn dier yazlar (16)...

Kerkük'te 9 patlama: 17 kişi yaralandı

Hits: 21

Kerkük kentinde peş peşe 9 patlama gerçekleştiği öğrenildi. Yerel kaynaklardan alınan bilgi…

Devam...

Kerkük Havalimanı ağustos ayında açılacak

Hits: 72

Kerkük Valisi Rakan el-Cuburi, Kerkük Havalimanı'nın gelecek ağustos ayında uçuşlara açıla…

Devam...

IRAK’TA OTORİTE KRİZİ

Hits: 23

Iraklıların büyük bir çoğunluğu 12 Mayıs’ta yapılan genel seçimlere hile ve usulsüzlük…

Devam...

1959 KATLİAMI,NESİLLER BOYUNCA HAFIZADAN SİLİNMEYECEK

Hits: 55

Türkmenlerin maruz kaldığı 1959 Kerkük Katliamı’nın 59. Yıldönümü münasebeti nedeniyl…

Devam...

Salihi: Türkmen gencinin Türkiye Burslarına kabul edilmediğini biliyoruz

Hits: 118

Bugünlerde, Irak dahil pek çok ülkeden gencin Türkiye'de yüksek öğretimde eğitim alması ama…

Devam...

'Gaye bölgeyi Türkmen varlığından arındırmaktı, hesap tutmadı'

Hits: 257

Kerkük Vakfı Başkanı Erşat Hürmüzlü, "Gaye Türkmenleri yıldırmak, korkutmak ve Kerkük il…

Devam...

Kerkük'te oyları çalanları asla affetmeyiz

Hits: 38

Irak Başbakanı İbadi, "Kerkük'te elle sayım sonuçları ne olursa olsun oyları çalanları asl…

Devam...

Kerkük'te 8 ayda 22 Türkmen öldürüldü

Hits: 48

Irak'ın Kerkük kentinde son dönemde Türkmenlere yönelik suikastlar bitmek bilmiyor. Kerkük'te …

Devam...

Kerkük Havalimanı uçuşlara açılacak

Hits: 57

Irak Ulaştırma Bakanı Kazım Fincan el-Hamami, Kerkük Havalimanı'ndan önümüzdeki iki hafta i…

Devam...

Bir Asırdır Suriye ve Irak bir Türkmen Yurdu.!

Hits: 90

Irak ve Suriye’de devam eden etnik ve mezhepsel çatışma yıllarca sürse bile, sonunda siyasi c…

Devam...

Yazarn ok okunan

Irak’ta 1925 Anayasasına dِnüş gerekebilir mi?

Hits: 25750

ـlkedaşlarımdan ِzür dilemem lazım. Çünkü Irak halkının iradesiyle onaylanan bir Anay…

Devam...

Bize Gِre: OSMOSİS, Damıtma Demektir-Irak Türkmenleri için bu mu Planlandı?

Hits: 20694

2006 yılı idi. Birkaç arkadaşımızla birlikte Amerika Birleşik Devletleri’nin başkenti Wash…

Devam...

Bize Gِre: Irak Türkmenlerinin Millî Bayramı 25 Ocak

Hits: 20541

Irak Türkmenlerinin Millî Bayramı 25 Ocak’tır. Bu Bayram tüm Türkmenleri birleştirerek ku…

Devam...

Çankaya Kِşkü Arşivinden- 4 - Ali İhsan Paşa’nın Musul İle İlgili Yayımlanmamış Mektubu

Hits: 4922

Bilindiği üzere Birinci Dünya Savaşı sona erdiğinde Musul hâlâ Osmanlı kuvvetlerinden 6. Or…

Devam...

Irak Anayasasında Kerkük Çıkmazı

Hits: 3423

Irak 2003 işgalinden sonra 2005 yılında kaleme alınan Anayasa demokratik normları esas alacak y…

Devam...