1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2017-04-29
Facebook Twitter Youtube

KUZEY IRAK REALÝTESÝNDEN SONRA KUZEY SURÝYE SENARYOSU

Kerkük

Dr. Cüneyt MENGÜ

2 yýlý aþkýn bir süredir Suriye’de devam eden kaos, bir yandan Türkiye dahil bölgeyi Suriyeli mülteci akýnýyla baþ baþa býrakýrken, diðer yandan iktidarýn baþlattýðý açýlým paketinin yaný sýra son zamanlarda Kuzey Irak’taki bölgesel yönetime bahþedilen imkanlar sonucu Kuzey Suriye’den bahsedilmektedir. Buna paralel olarak Barzani Kürt bölgeleri üzerinde söz sahibi olabilmek için bölgeler arasý toplantý ve konferanslar düzenlemektedir. Bu geliþmelerin ardýndan geçen hafta Suriye’de kullanýlan kimyasal silahlar, Suriye krizinin zirveye týrmanmasýna neden olurken Suriye’ye askeri harekat yapýlmasý ile ilgili olarak ABD baþta olmak üzere çok az sayýda bazý ülkeler açýsýndan kabul görmektedir.
Kuzey Suriye meselesini analiz etmeden önce Kuzey Irak realitesine kýsaca bakýldýðýnda; Irak’ýn 2 Aðustos 1990 tarihindeki Kuveyt’i iþgali yenilgiyle sonuçlanmýþtýr. Buna istinaden 2 Mart 1991 tarihinde Basra þehrine yakýn Safwan kasabasýnda ABD Generali Schwarzkopf ile Irak Generali Sultan Haþim arasýnda ateþkes anlaþmasý imzalanmýþtýr. Aslýnda Irak Generalinin tarihte eþine rastlanmayan bir þekilde okumadan imzaladýðý ateþkes antlaþmasýnda yer alan Irak’ýn kuzeyi ve güney bölgelerine uçuþ yasaðý uygulanmasý ile ilgili maddeden cesaret alan Kuzey’deki Kürtler ve Güney’deki Þiiler, 31 Mart 1991 tarihinde ayaklandýlar. Her ne kadar ABD bu ayaklanmalarý teþvik ettiyse de, uçuþ yasaðýna helikopter uçuþlarý dahil edilmediðinden, Saddam’ýn bu olaylarý bastýrmasýna da ayný ABD göz yummuþtur. Böylece Saddam’ýn ordularý helikopter eþliðinde Kuzey’e saldýrdýlar ve çoðunluðu Kürtlerden oluþan aralarýnda Türkmen ve Süryanilerinde bulunduðu yüz binlerce Iraklý sýnýrý geçerek Türkiye’ye sýðýndýlar. ABD’nin Nisan 1991 tarihinde bu olaylarý gerekçe göstererek alelacele öne sürdüðü tasarý ile BM’nin 688 sayýlý kararý altýna alýnmýþ ve Kuzey Irak’ýn 36. paralelinde Güvenli Bölge inþa edilmiþtir. Buna paralel olarak ABD’nin baþta Fransa ve Ýngiltere ile birlikte almýþ olduðu kararý onaylayan Türkiye Cumhuriyeti, Ýncirlik üssünde bir “Çekiç Güç” kurulmasýna izin vermiþtir.[1]
Çoðunluðu Kürtlerden meydana gelen Erbil, Süleymaniye ve Duhok þehirlerinde oluþturulan Güvenli Bölge için zamanýn Cumhurbaþkaný rahmetli Özal’ýn en fazla 6 ay süre biçmesine raðmen, De Facto olarak Güvenli Bölge varlýðýný, kolu kanadý kýrýlan Saddam’ýn düþmesine kadar, devam ettirmiþtir.[2] Türkiye bu süreçte Irak’ýn hem toprak bütünlüðünü savunarak hem de güvenli bölge inþasýný zýmnen kabul ederek çeliþkili bir politika izlemiþtir. Genelde o dönemde Türkiye’deki yaygýn kanaat, güvenli bölgenin Türkiye’nin talebi üzerine inþa edildiði yönündeydi. Bize göre ise güvenli bölgenin inþasý Türkiye’nin arzusu dýþýnda geliþmiþ olduðu þeklindedir ve o dönemdeki Türk yöneticilerinde ise bu durumun uzun süre devam etmeyeceði kanaati vardý.[3]
Daha sonra Saddam’ýn düþürülmesi için Irak’a yapýlan askeri müdahalenin gerekçesi olan Saddam’ýn kitle imha silahlarýna sahip olduðu ve bölgenin huzurunu tehdit ettiði iddiasý ile iktidardan çekilmesi talebi cevapsýz kalýnca 18 Mart 2003 tarihinde ABD Irak’a müdahale etmiþtir. Bu müdahalede sýk sýk tartýþma konusu olan 1 Mart Tezkeresinin mecliste kabul görmemesi sebebiyle Türkiye hariç ABD’nin yanýnda yer alan diðer müttefiklerle birlikte Irak’a baþlatýlan yoðun hava saldýrýsý sonucu 9 Nisan tarihinde Baðdat düþmüþtür. ABD bu defa Libya Lideri Kaddafi için ve halen iktidarda bulunan Suriye lideri Esed için farklý gerekçeler öne sürerek iktidardan çekilmeleri talebinde bulunmuþtur. Saddam ile Kaddafi’nin bilinen yöntemlerle hayatlarýna son verilmiþ, þimdi akibeti belli olmayan Esed ile ilgili olarak ise; Suriye halkýna yönelik kullanýlan kimyasal silahlar konusunda çeþitli kaynaklardan farklý yorumlar yapýlmakta ancak bunun faturasý Esad’e çýkarýlmak istenmektedir. Uluslararasý medyadaki haberlere göre kimyasal silahýn kimin tarafýndan kullanýldýðý halen þüphelidir. Geçmiþte Saddam’ýn kitle imha silahlarýna sahip olduðu gerekçesi ile müdahale edilmiþ, müdahaleden sonra BM denetçileri kitle imha silahý bulunmadýðý yönünde beyanda bulunmuþlardýr.
Saddam sonrasý Kuzey Irak (Güvenli Bölge) varlýðýný köklü bir þekilde pekiþtirmiþ, Irak’ýn kuzeyinde özerk bölge statüsünü daha da sistemli bir þekilde Irak Anayasasý’nda yer almýþ ve ayný zamanda Kürt gruplarý merkezi hükümet içerisinde de ortaklýk statüsüne sahip olmuþtur. Bugün, Irak Kürdistan Bölgesi hem Irak’ýn içinde hem de dýþýnda siyasi olaylara müdahil olmakta, yüksek petrol gelirlerine sahip olmasýnýn yaný sýra çevresi için cazibe merkezine dönüþtürülmektedir. Bu baðlamda bölgedeki 3 parçalý Kürt gruplarý ile irtibata geçerek ulusal konferanslar da düzenlenmektedir.
Kuzey Suriye’ye gelince konuyu analiz etmeden önce Suriye’nin Türkiye ile olan 911 km.den fazla sýnýr þeridi, jeopolitik açýdan Türkiye için vazgeçilmez yaþam alanlarýndan birini oluþturmaktadýr. Ayrýca stratejik ve ekonomik yönden de büyük önem arz etmektedir. Genelde Suriye’de Etnisite olarak Kürtler, Araplar ve Türkmenler; mezhep olarak Sünniler, Nusayiriler, Aleviler kýsmen Þiiler ve Hýristiyanlar vardýr. Homojen bir yapýya sahip olmayan bu sýnýr çizgisi üzerinde Kürtlerin yer aldýðý Kamýþlý, Afrin, Kobani, Derik, Amuda, Rasil el Ayn, Tel Ebyad ve Haseki dýþýndaki noktalar da, Alevi ve Sünni Arap ve ayný zamanda hatýrý sayýlýr bir bölümü Araplaþmýþ ve Kürtleþmiþ Türkmenlerin yerleþim bölgeleridir.
Baba Esed 1990’lý yýllarda PKK terör örgütü ve Saddam’a karþý Iraklý muhalifleri ülkesinde barýndýrmýþ ve adeta Türkiye’ye karþý düþmanca bir tavýr izlemiþtir. Bu konuyla ilgili 1993 yýlýnda Demirel’in Suriye’ye yaptýðý ziyaret sýrasýnda sunduðu raporlar ve 1998 yýlýnda orgeneral Atilla Ateþ’in açýklamasýyla PKK’nin Suriye’deki konumu noktalanmýþtýr.
Ýki yýlý aþkýn süredir Suriye’deki kaosu Kuzey Irak meselesi ile karþýlaþtýrdýðýmýzda; her þeyden önce özellikle Batý medyasý baþlangýçta Türk askeri için övgüler yaðdýrmakta, Türkiye’nin sýcak takibe gireceðini ve bu takip sonucunda Suriye ile Türkiye sýnýrlarýnda biri Adlep üçgeninde Cisir El Þuur kasabasýnda, diðeri ise Kuzey Suriye adýný telaffuz etmeden Kürtlerin yoðun olduðu Kamýþlý bölgesinde iki koldan tampon veya Irak’taki gibi güvenli bölge ihdas edilmesi amaçlanmýþtýr.
Türkiye tarafýndan bölgede bir otorite boþluðu meydana geleceðini ve bunun sonucunda neler olabileceði tahmin edilmiþtir. Zira Türkiye, Esed sonrasý Kuzey Suriye’den özerk bir Kürdistan çýkacaðýndan endiþe etmekte ve buna fýrsat verilmeden Esad’ýn gitmesini istemektedir. Esed de Türkiye’nin bu hamlesine karþýlýk olarak Suriye’nin kuzeyinde Türkiye sýnýrýna yakýn olan yerleri Kürtlerin denetimine býrakarak Türkiye’yi derinden düþündüren Kürdistan gerçeði ile baþ baþa býrakmýþtýr. Böylece Esed’in Suriye’de iç savaþýn çýkmasýyla Türkiye’ye karþý statü deðiþimini kullanmýþtýr. Türkiye’nin de kendi Kürt vatandaþlarý için açýlým politikasýný devreye girmesi sonucu PKK’nin Suriye’deki kolu olan PYD’nin, bölgede 10’dan fazla Kürt partisinin önüne geçerek liderlik sýfatýný kabul ettirmeye çalýþtýðý görülmektedir. Bu baðlamda amaç, Barzani’nin himayesi ve hatta teþviki altýnda Suriyeli Kürtler’in daha doðrusu PKK’ýn, Irak’takine benzer bir yapý kurmaya yönelik bir çalýþma düþüncesi içinde olduklarý görülmektedir.
Þu anda 600.000’i Türkiye’de olmak üzere 1 milyondan fazla Suriye vatandaþ göçe zorlanmýþ, yaklaþýk 100.000 kiþi de hayatýný kaybetmiþtir. Son günlerde bahsedilen kimyasal silah kullanma olayýna kadar gerek Birleþmiþ Milletlerin ve gerekse de Arap Birliði’nin giriþimleri de sonuçsuz kalmýþtýr.
Türkiye’nin PKK ve terör sorununa çözüm bulmak için iþ birliði içinde bulunduðu Barzani, her ne kadar PYD’yi kontrolü altýna alabilme yönünde çalýþmalar baþlattýysa da, daha çok PKK ile anlaþmýþ durumda olacaðý ihtimal dahilindedir. Diðer zorluk ise Suriye’nin Esed sonrasý nasýl þekilleneceði hususudur. Bu arada Türkiye’nin Kürt devleti korkusunu yenmesi gerekmektedir. Elbette bugünkü koþullar içerisinde bu durumda Türkiye’nin bir güvenlik riski olacaktýr. Türkiyeli Kürtlerin (PKK ve uzantýsý BDP hariç) Ankara’ya gönüllü ve gönülden baðlý olup olmamalarý bir ön koþuldur. Devlet kurma meselesi kolay deðildir ve Türkiye bin yýllýk bu geleneðe sahip, bölgenin modern ve güçlü ülkesi olarak yoluna devam edecektir. Þu anda PYD her ne kadar Esed’e muhalif güçler arasýnda yer aldýysa da önümüzdeki zaman içerisinde strateji deðiþtirmesi de muhtemeldir.
Türkiye þu anda hem Esed’e karþý bir politika izliyor hem de Esed’in kendi topraðýndan (PYD’nin kontrolü altýndaki bölge) vazgeçmesine de karþý çýkýyor. Kürtlerin kontrolüne geçen yerleþik Kürt noktalarýnýn denetimi Demokratik Birlik Partisinin (PYD) elinde olmasýna raðmen Kürt gruplarý ve diðer gruplarla sürekli çatýþmalardan söz edilmektedir. Þu anda bugünkü Suriye’de 3 yapýdan bahsedilmektedir. Ülkenin merkezinde Sünni Arap Bölgesi, batýsýnda Alevi Hýristiyan yapýda bölge, Kuzeyde bir Kürt devleti kurulma ihtimali oldukça yüksektir.
Bütün bu geliþmeler arasýnda ne yazýk ki Irak’ta olduðu gibi Türkmeneli bölgesi gibi nüfusu 2 milyondan fazla olan Türkmenlerden bahsedilmemektedir. Suriye’nin yeniden yapýlandýrma çalýþmalarýnda Türkmenlerin kurucu unsur olarak temsil edilmeleri, Türkiye için çok büyük önem taþýmaktadýr. Bunun için de Ankara, bin yýldan beridir bu topraklarda yaþayan Suriye Türkmenlerinin sorunlarýyla yakýndan ilgilenmelidir. Suriye Türkmenleri de kendi gelecekleri için Türkiye’nin yardýmlarýna çok ihtiyaçlarý vardýr.
Konumuz ile ilgili olarak sürekli sözü edilen Arap baharý ise görünürde demokrasi ve özgürlük adý altýnda Müslümanlarý birbirine kýrdýrma ve nihai hedefinin de bölge ülkelerinin ardý adýna bölünme projesidir. Baþka bir ifade ile Büyük Ortadoðu Projesi’dir. Ne yazýk ki sýrada Türkiye de vardýr. Öte yandan Suriye ile ilgili Türkiye’nin bu çatýþma ortamýna çekilmek istendiði açýkça görülmektedir.
Uluslar arasý medyadan anlaþýlacaðý üzere Suriye’ye yapýlacak askeri harekat için ABD açýsýndan kýsmen geri sayým baþladýysa da kolu ve kanadý kýrýlacak Esed’in Saddam gibi bir süre görevinden uzaklaþtýrýlmayacaðý görülmektedir. Ancak önümüzdeki günler içerisinde Esed’li veya Esed’siz nasýl bir yönetimin iþ baþýna geleceði ile ilgili görünürde herhangi bir reçete bulunmamaktadýr. Esed’li yönetim devam ettiði takdirde yukarýda da sözü edildiði gibi Irak gibi 3 parçaya bölünmüþ bir Suriye, Esed’siz yönetim de ise radikal Ýslamcý gruplarýn Ýsrail karþýtý olduklarý için kabul görmeyecekler ve bu da Mýsýr’da olduðu üzere ayrý bir kriz yaratacaktýr. Netice itibari ile Irak’a yapýlan müdahaleler sonucunda Kuzey Irak yaratýlmýþ, Suriye’de de yapýlacak bir müdahalenin de ana hedeflerinden biri Kuzey Suriye’nin oluþturulmasý büyük bir ihtimal dahilindedir.
Bütün bu geliþmeler doðrultusunda Türkiye’nin tamamen ilgisiz kalmasý yanlýþ olduðu gibi, ön saflarda da gönüllü olmasýnýn da doðru olmayacaðý açýktýr. Baþka bir ifade ile Türkiye’yi zor bir süreç beklemektedir.
Dr. Cüneyt MENGÜ
cuneyt.mengu@mercanonline.com

[1] Renad Mansour ve Ýrfan Azeez Azeez, “The Kurds in a New Middle East”, (çevrimiçi) http://mideast.foreignpolicy.com/posts/2013/08/14/the_kurds_in_a_new_middle_east, E.T. 28.08.2013
[2] Cüneyt Mengü, ABD – Türkiye – Irak Üçgeninde Türkmen Meselesi, Yalýn Yayýncýlýk, Ýstanbul, 2012, s. 132 – 133.
[3] Cüneyt Mengü, a.g.e, s. 135.

Dr. Cüneyt MENGÜ Yazarn dier yazlar (107)...

site Bakimda

Hits: 7

Devam...

Baþbakan Ýbadi'den Kerkük açýklamasý

Hits: 33

Irak Baþbakaný Haydar el-Ýbadi Kerkük'te yerel seçimlerin yapýlmasýný desteklediðini ancak …

Devam...

Kerkük'te Terör Örgütü PKK Yandaþlarýndan Gösteri

Hits: 35

Irak'ýn Kerkük kentinde terör örgütü PKK yandaþý bir grup, Türk Silahlý Kuvvetleri'nin (TS…

Devam...

Salihi-Türkmen Öðrencilerin mezuniyet törenine katýldý-

Hits: 37

Irak Türkmen Cephesi Baþkaný Erþet Salihi,Türkmeneli Öðrenci ve Gençler Birliði tarafýndan…

Devam...

Ali Kerküklü Kimdir?

Hits: 33

Ali Kerküklünün yayýmlanan 4 kitabý: "Ýstihbarat Oyunlarý, Petrol ve Kerkük", "Oyun Ýçinde…

Devam...

KERKÜK'Ü ÝÞGAL ADIMLARI

Hits: 33

Yüzlerce yýllýk bir Türkmen þehri olan Kerkük'ün demografik yapýsý deðiþtirilerek iþgale…

Devam...

KERKÜK’ÜN GELECEÐÝ TEHLÝKEDE

Hits: 34

Kerkük’ün Kürt Valisi kentteki kamu dairelerinde Kürt bayraðý asýlmasý ve Kürtçenin zoru…

Devam...

Türkiye, Kerkük’teki bütün Türkmenlerle diyalog geliþtirmeli

Hits: 294

Kamu kurumlarýnda Irak bayraðýnýn yanýnda IKBY bayraðýnýn da asýlmasýyla tansiyonun yükse…

Devam...

Türkmeneli gazetesi 1359

Hits: 14

Devam...

Irak Türkmen Cephesi'nin 22. yýldönümü Kerkük'te kutlandý.

Hits: 30

Kutlamada konuþan Irak Türkmen Cephesi Baþkaný ve Kerkük Milletvekili Erþet Salihi, Tüm Türk…

Devam...

Yazarn ok okunan

LOZAN VE MUSUL OPERASYONU

Hits: 13650

Yaklaþýk bir yýldan fazladýr sözü edilen ve Irak’ýn içinde ve dýþýnda pazarlýðý yap…

Devam...

BÖLÜNME TARTIÞMALARI

Hits: 13145

1991’de BM kararýyla Güvenli Bölge adý altýnda Irak’ýn kuzeyinde kurulan Irak Kürt Bölge…

Devam...

100. YILINDA SYKES PICOT

Hits: 12719

Birinci Dünya Savaþý’nýn baþlamasýyla batýlý güçler tarafýndan hasta adam olarak adland…

Devam...

FIRAT KALKANI

Hits: 12140

Suriye’de Esad rejimine karþý 2011’de baþlayan ayaklanmayla ilgili olarak Türkiye’nin eþ …

Devam...

MART TEZKERESÝNÝN PERDE ARKASI

Hits: 11051

Yýllardýr hararetle tartýþma konusu olan ve önümüzdeki günler içerisinde 16. yýlýný do…

Devam...