1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2018-08-20
Facebook Twitter Youtube
Yeniler

14 Temmuz 1959 Türkmen Katliamından Geriye Ne Kaldı?

Bilgay Duman

, ORSAM Ortadoğu Uzmanı

14-16 Temmuz tarihleri arası Irak Türkmen şehitleri haftası olarak anılmaktadır. 14 Temmuz 1959’da Irak’ta cumhuriyetin ilanının birinci yıl dِnümü için Kerkük’te kutlama hazırlıkları yapan Türkmenlere yِnelik sistemli bir katliam yapılmıştır. Burada asıl ِnemli olan konu Türkmenlerin doğrudan hedef alınmış olmasıdır. Katliamın bizzat şahitlerinden dinleme imkanı bulduğumuz kadarıyla 3 gün süren bu acı olaylarda pek çok Türkmen’in evine ve iş yerine saldırılmış, “Türkçülük” yaptığı gerekçesiyle “suçlanan” kişiler toplanarak kurşuna dizilmiş hatta Ata Hayrullah gibi dِnemin ِnde gelen Türkmen liderleri araçların arkasına bağlanarak caddelerde sürüklenmiştir. Bugün de Türkmenler belki de bu acı olayların daha fazlasıyla karşı karşıya kalmaktadır. Nitekim 4 ve 11 Temmuz 2013 tarihlerinde Tuzhurmatu’da, 12 ve 15 Temmuz 2013 tarihlerinde de Kerkük’ün Türkmenlerin yoğun olarak yaşadığı 1 Haziran ve Vasiti mahallelerinde bombalı saldırılar olmuştur. Saldırılarda 50’ye yakın kişi hayatını kaybederken, 100’den fazla kişi de yaralanmıştır. Tarihsel süreç içerisinde de 2003´ten sonra Türkmenler şiddet eylemlerinde doğrudan hedef olmuştur.

2004-2005 yıllarında Musul’un Türkmenlerin yaşadığı ve Irak’ın en büyük ilçesi olan Telafer’de düzenlenen ABD operasyonlarında Türkmenler doğrudan hedef olurken, ilçenin neredeyse yüzde 70’i başka il ve ilçelere gِç etmek zorunda kalmıştır. Öte yandan 2006 Şubat’ında Irak’ın Samarra kentindeki Askeriye Türbesi’nin patlamasıyla başlayan mezhep çatışmaları Telafer’i de vurmuş, El-Kaide ve Şii milisler Telafer’de yoğun eylemler gerçekleştirmiş ve Telafer’de hem içeriden hem de dışarıdan Türkmen kıyımı yapılmıştır.

Diğer taraftan 2003’ten sonra Kerkük’te Türkmen varlığı hedef durumuna gelmiştir. Bir yandan Türkmenler fiili saldırıların hedefi olurken diğer yandan da Kerkük’ün Türkmen kimliğine yِnelik yoğun bir asimilasyon kampanyası başlatılmıştır. Kerkük’te ِzellikle Kürt gِçü Türkmen kimliğini baskı altına almıştır. Aynı zamanda Kürtlerin Kerkük’teki idari yapılanma üzerinde de denetim sağlaması, Türkmenlerin mücadele gücünü zayıflatmıştır. Yaşadıkları bِlgelerde kendi koruma gücünü sağlayabilen Kürtler ve Araplara karşın, silahlı bir güce sahip olmayan Türkmenler terِrizmin hedefi haline gelmiştir. Irak merkezi hükümetinin güvenlik güçlerinin ülke güvenliği konusunda yetersiz kalması da Türkmenleri açık hedef haline getirmiştir. Bu yüzden Kerkük’te karmaşa çıkarmak isteyen taraflar eylemlerinin çoğunu Türkmenlerin yoğun olarak yaşadığı yerlerde gerçekleştirmiştir. Bu konuda elimizde doğrudan bir istatistik olmasa da ampirik bilgiler ışığında Kerkük’te yaşanan şiddet eylemlerinin gerçekleştiği bِlgelere bakıldığında yoğun olarak saldırıya uğrayan yerlerin Türkmenlerin yaşadığı yerleşim bِlgeleri olduğu kesin ve nettir. Bu konuda aksi bir iddianın doğruluğunun kanıtlanmasının mümkün olmayacağı düşünülmektedir. Bununla birlikte Kerkük ve Türkmenlerin yaşadığı diğer illerde Türkmen liderler, bürokratlar, siyasetçiler, akademisyenler ve ileri gelenler doğrudan saldırıların hedefi olmuştur. Mustafa Kemal Yayçılı, Yavuz Efendioğlu, Amir Selbi, Yaşar Cengiz, General Adnan Abdurrezzak, Albay Sabah Karaaltun, Ali Haşim Muhtaroğlu, Ahmet Koca ve ismini dile getiremediğimiz nice ِnemli şahsiyet sadece “Türkmen” oldukları ve Türkmen kimliğine sahip çıktıkları için ِldürülmüştür. Birçok Türkmen lideri saldırılardan şans eseri kurtulmuştur.

Burada Tuzhurmatu’da ِzellikle son 2 yıldır yaşanan Türkmen katliamına değinmenin de gerekli olduğu düşünülmektedir. Tuzhurmatu, ِnce Kerkük’e bağlıyken, daha sonra 1976’da oluşturulan Selahaddin iline bağlanmıştır. Mevcut nüfusu 150 bine yaklaşmakta ve nüfusun çoğunluğunu Türkmenler oluşturmaktadır. Aynı zamanda Kürt ve Arapların da yaşadığı Tuzhurmatu, 2003 sonrası ِzellikle Kerkük’te olduğu gibi Kürt nüfusun yoğun olarak gِç ettiği bir ilçe olmuştur. Ancak tarihi, kültürel, toplumsal ve siyasal ِzellikleri itibariyle tam bir Türkmen yerleşimi olan Tuzhurmatu, 2003 sonrasında da Türkmen siyasetinde ِnemli bir yer edinmiştir. 25 Haziran 2013 tarihinde Irak Türkmen Cephesi Başkanı Yardımcısı Ali Haşim Muhtaroğlu ve Ahmet Koca ile birlikte 20’ye yakın Türkmen’in hayatını kaybettiği saldırılar sonrasında Türkmenlerin sıklıkla dile getirmesine rağmen gِz ardı edilen Tuzhurmatu, Irak siyasi gündemini meşgul etmiştir. Tüm Türkmen siyasi kuruluşlarının bir araya gelerek ortak tavır gِsterdikleri bu olayın Türkmenler için anlam ve ِnemi Tuzhurmatu’yla sınırlı değildir. Türkmenlere yِnelik etkin bir savunma mekanizması geliştirilememesi durumunda Irak’taki Türkmen kıyımının devam etmesi aşikardır. Sonuç olarak 14 Temmuz 1959 katliamında geriye kalan yine Türkmen katliamıdır. Irak’ın kurucu unsuru olan Türkmenler açık hedef halindedir. Türkmenlerin korunması için etkin bir güvenlik mekanizmasının kurulmaması halinde Türkmenlere yِnelik katliamların devam etmemesi işten bile değildir.

Bilgay Duman Yazarn dier yazlar (13)...

Kerkük Vakfından Bir Çağrı

Hits: 73

Yıllardır Türkmen halkının meşru haklarını gasp etmeye kalkışan cihetler bir kez daha şai…

Devam...

Basın Bildirisi

Hits: 73

12 Mayıs 2018 seçiminde yaşanan büyük ihlalleri ve sahtekârlıkları video kayıtlarıyla ayan…

Devam...

Türkmen lider Salihi'den seçim sonuçlarına tepki

Hits: 39

Irak Türkmen Cephesi (ITC) Başkanı Erşet Salihi, ülkede yapılan seçimlere ilişkin elle sayı…

Devam...

Türkmen lider Erşat Salihi, İran'ın Erbil Başkonsolosu ile görüştü

Hits: 53

Irak Türkmen Cephesi (ITC) Genel Başkanı Erşat Salihi dün, Kerkük'teki makamında İran'ın Er…

Devam...

Irak'taki Türkmen ilçesi 15 yıl aradan sonra istikrara kavuştu

Hits: 101

Irak'ın Salahaddin vilayetine bağlı Türkmen Tuzhurmatu ilçesi, Peşmerge ve siyasi partilere ai…

Devam...

Büyük Türkmen Şairi Ali Marufoğlu Hakka Yürüdü

Hits: 84

Türkmen kültür tarihinin parlak sayfalarında geniş yer alan, Türkmenelinin zengin kültür mer…

Devam...

Türkmen Öğrencilere Muratpaşa Belediyesi Kucak Açtı

Hits: 37

Irak Türkmen Birliği ve Dayanışma Derneği ile Türkmen İzcilik Federasyonu’nca, Türkmen ö…

Devam...

HÜRMÜZ BOĞAZI, PETROLÜN VAZGEÇİLMEZ KORİDORUDUR

Hits: 113

ABD, dünyada öngördüğü stratejik politikalarını gerçekleştirmek için zaman zaman uluslara…

Devam...

Tuzhurmatu'ya 15 yıl aradan sonra Türkmen kaymakam atandı

Hits: 98

Irak'ta Türkmenlerin yoğunlukta yaşadığı Salahaddin vilayetinin Tuzhurmatu ilçesine, 2003'ten…

Devam...

Türkmen Öğrencilerden Selçuk Üniversitesi’ne Ziyaret

Hits: 96

Türkmen Öğrencilerden Selçuk Üniversitesi’ne ZiyaretTürkmeneli Dernekler Federasyonu Genel B…

Devam...

Yazarn ok okunan

Irak Türkmen Cephesi Başkanı Erşat Salihi’nin Türkiye Ziyareti

Hits: 3438

Irak Türkmen Cephesi (ITC) Başkanı ve Kerkük Milletvekili Erşat Salihi, geçtiğimiz hafta Tür…

Devam...

Türkiye-Irak İlişkileri: Krizden Geleceğe

Hits: 3403

Türkiye-Irak ilişkilerini incelerken artık iki boyutlu düşünmek gerekmektedir. Türkiye’ni…

Devam...

Yeniden Irak Türkmen Meclisi

Hits: 3294

Irak’taki Türkmenlerin merkez şehri Kerkük’te 13 Nisan 2013 Cumartesi günü “Milli Kimliğ…

Devam...

IŞİD´in Kerkük Saldırısı Ne Anlatıyor?

Hits: 2759

Irak Şam İslam Devleti´nin (IŞİD) Kerkük´e yِnelik olarak 29 Ocak 2015 günü gecesinde ba…

Devam...

Suriye Olaylarının Irak’a Sıçraması: Felaket Senaryosu

Hits: 2742

Mart ayının ilk haftasında Suriye ve Irak cephesinde yaşananlar Ortadoğu için bir felaket se…

Devam...