1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2018-08-20
Facebook Twitter Youtube
Yeniler

Türkmenlere Yِnelik 1991 Altunkِprü Katliamı’ndan Geriye Ne Kaldı?

Bilgay Duman

, ORSAM Ortadoğu Uzmanı

28 Mart 2013 tarihi pek çok kişi ve millet için bir anlam ifade etmeyebilir. Ancak Irak’taki Türkmenler açısından kara tarihin yazıldığı bir günün 22. yılı olarak tarih kayıtlarına alınmıştır. 28 Mart 2013’te 1991 yılının aynı gününde Irak’ta Türkmenlere yِnelik yapılan ve Altunkِprü Katliamı olarak anılan elim olayın üzerinden 22 yıl geçmiştir. İsimleri bilinen 77 Türkmen ve daha niceleri Baas rejiminin ordusu tarafından katledilmiştir.(1)

Altunkِprü Katliamı’nın yaşandığı dِnem itibariyle Irak’taki şartlar gِz ِnüne alındığında günümüz konjonktürüne benzer bir durum dikkat çekmektedir. Bu açıdan hem Altunkِprü’nün stratejik konumu hem de dِnemsel gelişmeler hakkında bilgi vermek yerinde olacaktır. Bilindiği gibi Saddam Hüseyin yِnetimindeki Irak, 2 Ağustos 1990’da Kuveyt’i işgal etmiştir. Tüm uluslararası çağrılara rağmen Kuveyt işgalini durdurmayan Saddam Hüseyin’e rejimine yِnelik Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nden çıkarılan kararla oluşturulan Birleşmiş Milletler gücü 16 Ocak 1991 gecesi Irak’a müdahale etmiştir. Yaklaşık 1 ay süren müdahale Irak Ordusu’nun tüm savunma gücünü kırarken, 28 Şubat 1991 tarihinde ateşkes ilan edilmiştir. Ateşkes ilanının ardından Irak’ın savaştan geriye kalan ordu birliklerini Kuveyt’ten çekmesi sürecinde Irak’ta Saddam Hüseyin rejimine karşı kuzeyde Kürtler, güneyde de Şiiler ayaklanmalar başlatmıştır. Farklı illerde başlayan ayaklanmalar 18 Mart 1991 tarihinde de Kerkük’e kuzeyden giren Kürtler ayaklanma başlatmıştır. Silahlı Kürt peşmergeler Baas Partisi üyeleri ve devlet kurumlarına yِnelik saldırılar yaparken aynı zamanda Arap halkı da rahatsız etmeye başlamıştır. Bunun üzerine Bağdat’tan Kerkük’teki ayaklanmaları bastırmak için yola çıkan Irak Ordusu’na bağlı birlikler 26 Mart 1991 günü Kerkük’ü top atışına tutmaya başlamıştır. Bunun üzerine halk ve Kürt peşmergeler kuzeye doğru kaçmış ve Irak Ordusu hiçbir engelle karşılaşmadan Kerkük’e girmiştir. Kerkük’ü de geçerek Erbil’e doğru ilerleyen Irak Ordusu, Altunkِprü’yü de ele geçirmiştir. Burada 28 Mart 1991 günü ayaklanmaya katıldıkları gerekçesiyle genç, yaşlı, çocuk, kadın, erkek demeden 100’e yakın kişiyi kurşuna dizmiştir. Bu olay 1,5 milyona yakın Türkmen ve Kürt’ün Türkiye ve İran sınırına birikmesine ve sınır dışına kaçmasına neden olmuştur. Bu kaçış sırasında da ciddi anlamda insan hakları açısından son derece kِtü şartlar ortaya çıkmıştır.(2)

Katliamın yaşandığı Altunkِprü, Kerkük’ün Dibis ilçesine bağlı bir nahiyedir ve son derece stratejik bir konuma sahiptir. Yaklaşık 85 km’lik bir mesafe olan Kerkük-Erbil yolunun tam orta noktasında bulunan Altunkِprü, Kerkük’e yaklaşık 40 km uzaklıktadır. 2003’ten sonra da Kerkük’teki kontrolü ele geçirmek isteyen Kürt grupların ilk hedefi bir Türkmen nahiyesi olan Altunkِprü olmuştur. 2003’ten sonra yaşanan gِç sonrasında Altunkِprü’nün nüfus yapısı ciddi bir tahribata uğramıştır. 2013 yılı itibariyle Irak’ta halen bir nüfus sayımı yapılamadığından net oranı bilmek mümkün değildir. Ancak Altunkِprü’de mevcut durum itibariyle Kürt nüfusun ciddi oranda arttığı gِrülmektedir. Bu anlamıyla Altunkِprü, Kerkük’ü kontrol etmek isteyen Irak Kürt Bِlgesel Yِnetimi’nin (IKBY) bir sıçrama taşı olmuştur. Altunkِprü’nün, Irak merkezi yِnetiminin etkisinin sınırlı olduğu ya da hiç olmadığı Kerkük’ün kuzeyinde olması nedeniyle neredeyse IKBY’nin kontrolü altına girmiştir. Zira Kerkük’ten çıkıp Altunkِprü’ye yaklaştığınızda IKBY bayrakları ve peşmergelerinin çoğaldığı açık biçimde gِzükmektedir. Özellikle 16 Kasım 2012’de Tuzhurmatu’da Irak merkezi hükümetine bağlı Dicle Operasyonlar Komutanlığı (Irak Ordusu) ve peşmergeler arasında yaşanan çatışmadan sonra hem Dicle Operasyonlar Komutanlığı hem de peşmergelerin Kerkük’ün etrafına silahlı güçlerini konuşlandırması, Altunkِprü’nün neredeyse tamamen peşmerge kontrolüne girmesine sebep olmuştur. IKBY’nin Kerkük’e kuzeyden peşmergelerini gِndermesi ve Kerkük’e 8-10 km kala konuşlanması, Dicle Operasyonlar Komutanlığı’nın da Kerkük’ün güneyinde konuşlanması yeni bir çatışma riskini ortaya çıkarmaktadır. Kerkük’teki gerginlik halen devam etmektedir. Gerginliğin bir çatışmaya dِnme ihtimali Türkmenler için yeni bir risk oluşturmaktadır. Zira Türkmenleri koruyacak bir gücün olmaması ve Irak güvenlik güçlerinin yetersiz kalması, Türkmenler açısından tedirginlik yaratmaktadır. Dicle Operasyonlar Komutanlığı güçlerinin ileri hamle yapması ve idari olarak Irak merkezi hükümetine bağlı olan Kerkük’ü tamamen kontrol etmek istemesi halinde yeni çatışma alanlarından bir Altunkِprü olabilir. Bu ihtimal şimdilik zayıf olarak gِzükse de yaşanması olasılığını gِz ardı etmek mümkün değildir. Sonuç olarak katliamdan geriye Altunkِprü’ye yine endişe ve huzursuzluk kalmıştır.

(1) İsimler konusunda daha detaylı bilgi için bkz. Suphi Saatçi, Tarihten Günümüze Irak Türkmenleri”, Ötüken Yayınları, İstanbul, 2003, 267-268.
(2) A.g.e. 267-270.

Bilgay Duman Yazarn dier yazlar (13)...

Kerkük Vakfından Bir Çağrı

Hits: 73

Yıllardır Türkmen halkının meşru haklarını gasp etmeye kalkışan cihetler bir kez daha şai…

Devam...

Basın Bildirisi

Hits: 73

12 Mayıs 2018 seçiminde yaşanan büyük ihlalleri ve sahtekârlıkları video kayıtlarıyla ayan…

Devam...

Türkmen lider Salihi'den seçim sonuçlarına tepki

Hits: 39

Irak Türkmen Cephesi (ITC) Başkanı Erşet Salihi, ülkede yapılan seçimlere ilişkin elle sayı…

Devam...

Türkmen lider Erşat Salihi, İran'ın Erbil Başkonsolosu ile görüştü

Hits: 53

Irak Türkmen Cephesi (ITC) Genel Başkanı Erşat Salihi dün, Kerkük'teki makamında İran'ın Er…

Devam...

Irak'taki Türkmen ilçesi 15 yıl aradan sonra istikrara kavuştu

Hits: 101

Irak'ın Salahaddin vilayetine bağlı Türkmen Tuzhurmatu ilçesi, Peşmerge ve siyasi partilere ai…

Devam...

Büyük Türkmen Şairi Ali Marufoğlu Hakka Yürüdü

Hits: 84

Türkmen kültür tarihinin parlak sayfalarında geniş yer alan, Türkmenelinin zengin kültür mer…

Devam...

Türkmen Öğrencilere Muratpaşa Belediyesi Kucak Açtı

Hits: 37

Irak Türkmen Birliği ve Dayanışma Derneği ile Türkmen İzcilik Federasyonu’nca, Türkmen ö…

Devam...

HÜRMÜZ BOĞAZI, PETROLÜN VAZGEÇİLMEZ KORİDORUDUR

Hits: 113

ABD, dünyada öngördüğü stratejik politikalarını gerçekleştirmek için zaman zaman uluslara…

Devam...

Tuzhurmatu'ya 15 yıl aradan sonra Türkmen kaymakam atandı

Hits: 98

Irak'ta Türkmenlerin yoğunlukta yaşadığı Salahaddin vilayetinin Tuzhurmatu ilçesine, 2003'ten…

Devam...

Türkmen Öğrencilerden Selçuk Üniversitesi’ne Ziyaret

Hits: 96

Türkmen Öğrencilerden Selçuk Üniversitesi’ne ZiyaretTürkmeneli Dernekler Federasyonu Genel B…

Devam...

Yazarn ok okunan

Irak Türkmen Cephesi Başkanı Erşat Salihi’nin Türkiye Ziyareti

Hits: 3438

Irak Türkmen Cephesi (ITC) Başkanı ve Kerkük Milletvekili Erşat Salihi, geçtiğimiz hafta Tür…

Devam...

Türkiye-Irak İlişkileri: Krizden Geleceğe

Hits: 3403

Türkiye-Irak ilişkilerini incelerken artık iki boyutlu düşünmek gerekmektedir. Türkiye’ni…

Devam...

Yeniden Irak Türkmen Meclisi

Hits: 3294

Irak’taki Türkmenlerin merkez şehri Kerkük’te 13 Nisan 2013 Cumartesi günü “Milli Kimliğ…

Devam...

IŞİD´in Kerkük Saldırısı Ne Anlatıyor?

Hits: 2759

Irak Şam İslam Devleti´nin (IŞİD) Kerkük´e yِnelik olarak 29 Ocak 2015 günü gecesinde ba…

Devam...

Suriye Olaylarının Irak’a Sıçraması: Felaket Senaryosu

Hits: 2742

Mart ayının ilk haftasında Suriye ve Irak cephesinde yaşananlar Ortadoğu için bir felaket se…

Devam...