1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gŘncelleme: 2017-08-21
Facebook Twitter Youtube

Peki, T├╝rkmenler Ne Yapmalı?

T├╝rkmenler Telafer

Dr. C├╝neyt Meng├╝


T├╝rkmen Meselesi, Irak devletinin kuruldu─ču 1922 y─▒l─▒ndan itibaren t├╝m h├╝k├╝metler taraf─▒ndan ├Ânemsiz bir toplum olarak g├Âr├╝lmesi ve insan haklar─▒n─▒n hi├že say─▒ld─▒─č─▒ politikalar─▒n ├╝r├╝n├╝d├╝r. ABDÔÇÖnin 1992 y─▒l─▒nda IrakÔÇÖ─▒n kuzeyinde olu┼čturdu─ču g├╝venli b├Âlgenin ortaya ├ž─▒kmas─▒ ile T├╝rkmen Meselesi, ba┼čta T├╝rkiye olmak ├╝zere uluslar aras─▒ arenada yer almaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.
1995 y─▒l─▒ndan itibaren Irak muhalefet grubunun ana unsurlar─▒ndan biri olan Irak T├╝rkmen Cephesi (ITC)ÔÇÖnin ABD ile olan ili┼čkileri, 18 Mart 2003 tarihinde Ankara toplant─▒s─▒n─▒n bitiminde ABD temsilcisi Zalmay KhalilzadÔÇÖ─▒n teklifinin ITC temsilcileri taraf─▒ndan cevaps─▒z b─▒rak─▒lmas─▒ sonucunda ITC ÔÇô ABD ili┼čkileri tamamen kesintiye u─čram─▒┼čt─▒r.
B├Âylece i┼čgal sonras─▒ IrakÔÇÖtaki siyasi denklemin y─▒llard─▒r d─▒┼č─▒nda tutulan ITC ve di─čer siyasi kurulu┼člar─▒n temsilcileri m├╝cadelelerini y─▒lmadan s├╝rd├╝rmeleri sonucunda, ge├žen y─▒l i├žerisinde ba┼člayan Ba─čdat ÔÇô Erbil hatt─▒ndaki krizin doruk noktas─▒nda, gerek Irak Parlamentosu gerekse Irak Bakanlar KuruluÔÇÖndan T├╝rkmenlerin gelece─čini ilgilendiren ├Ânemli ve tarihi kararlar─▒n al─▒nmas─▒na vesile oldular.
Bilindi─či gibi ihtilafl─▒ b├Âlgeler aras─▒nda yer alan Kerk├╝k Meselesi, KDPÔÇÖnin askeri g├╝c├╝ olan Pe┼čmergelerin maa┼člar─▒n─▒n Irak b├╝t├žesinden kar┼č─▒lanmas─▒ ve KuzeyÔÇÖdeki bilinen petrol sorunu, Merkezi H├╝k├╝met ile Kuzey Irak B├Âlgesel K├╝rt Y├Ânetimi aras─▒ndaki sorunlar─▒n ba┼č─▒nda yer almaktad─▒r.
K├╝rdistan Demokratik Partisi ( KDP ) ve K├╝rdistan Demokrat Yurtsever Partisi (KYDP) taraf─▒ndan 2003 i┼čgali sonras─▒ illegal n├╝fus kayd─▒rmalar─▒ gibi ├že┼čitli vesileler veya y├Ântemler kullan─▒larak Kerk├╝kÔÇÖ├╝ Kuzey Irak K├╝rdistan Y├ÂnetimiÔÇÖne ilhak etmek i├žin ├žal─▒┼čmalar ba┼člat─▒lm─▒┼č ve bu ├žal─▒┼čmalar halen de devam etmektedir. Bu ├žal─▒┼čmalar kapsam─▒nda 2005 y─▒l─▒nda ilan edilen yeni anayasaya konulan ancak ge├žerlili─čini kaybeden 140. Maddenin tekrar y├╝r├╝rl├╝─če girmesi yer almaktad─▒r. Di─čer sorunlar eklendi─činde Ba─čdat ÔÇô Erbil hatt─▒ndaki kriz ve hesapla┼čman─▒n iyice artt─▒─č─▒ ve T├╝rkmenlerin de bu sorunun ├ž├Âz├╝m├╝nde taraf olmalar─▒ istenmektedir.
T├╝rkiyeÔÇÖye gelince, 1992 y─▒l─▒nda hem Kuzey IrakÔÇÖta g├╝venli b├Âlgenin olu┼čturulmas─▒n─▒ kabul etti ve hem de ayn─▒ zamanda IrakÔÇÖ─▒n toprak b├╝t├╝nl├╝─č├╝n├╝ savundu. 13 seneden fazla devam eden bu ├želi┼čkili politikaya 1 Mart 2003 tezkeresi ├Âncesi ve sonras─▒ k─▒rm─▒z─▒├žizgiler de d├óhil edildi. Zaman i├žerisinde ├žizgiler pembele┼čmeye y├╝z ├ževirirken, s─▒f─▒r sorun politikas─▒ ile t├╝m topluluklara e┼čit mesafede duruldu. ┼×imdi ise yeni re├žete ile e┼čit mesafe de ortadan kalkm─▒┼č g├Âz├╝kmektedir. Ba─čdat ÔÇô Erbil hatt─▒ndaki krizde bizce tarafs─▒z olmas─▒ gerekirken T├╝rkiye siyasi ├ž─▒karlar─▒ a├ž─▒s─▒ndan taraf olmaya zorland─▒ ve b├Âlgesel K├╝rt Y├ÂnetimiÔÇÖnin yan─▒nda yer ald─▒. Ba─čdat ÔÇô Erbil aras─▒ndaki sorunun uzun s├╝re devam etmeyece─čini d├╝┼č├╝nmekteyiz. Aksi takdirde sorunun ├ž├Âz├╝mlenmeyece─či dikkate al─▒nd─▒─č─▒nda alt yap─▒s─▒ tamamlanm─▒┼č olan b├Âlgesel y├Ânetimin IrakÔÇÖtan ayr─▒lmas─▒na yol a├žar. Bu her iki olas─▒l─▒─č─▒n T├╝rkiye a├ž─▒s─▒ndan d├╝┼č├╝nd├╝r├╝c├╝ oldu─ču g├Âz ├Ân├╝ne al─▒nmal─▒d─▒r.
T├╝rkmenlere gelince; Ba─čdat - Erbil hatt─▒ndaki krizin yan─▒ s─▒ra Ankara-Ba─čdat aras─▒nda meydana gelen gerginlik ve bu iki soruna ilaveten Ankara-Erbil aras─▒ndaki yak─▒nla┼čma eklenmi┼čtir. Bunlar─▒n sonucunda da T├╝rkmenler taraf olmaya zorlanmakta ya da ehemmiyetsiz bir toplum olarak ya┼čamlar─▒n─▒ s├╝rd├╝rmeleri istenmektedir. T├╝rkmenlerin kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kald─▒klar─▒ belirsizlikler s├╝rerken, belki de ayn─▒ amaca hizmet eden belirsiz g├╝├žler taraf─▒ndan organize edilen ve ├Âzellikle 23 Ocak 2013 tarihinde TuzhurmatuÔÇÖda ne insaf ve ne de vicdan ile ba─čda┼čmayan canl─▒ bomba intihar sald─▒r─▒s─▒nda 30ÔÇÖa yak─▒n insan─▒n can─▒ndan olmas─▒ ve 100ÔÇÖe yak─▒n ki┼činin de yaralanmas─▒ bunun en trajik ├Ârne─čidir.
Bu ba─člamda, T├╝rkmenlerin silahl─▒ g├╝ce sahip olmamalar─▒ ve b├Âlgelerin illegal n├╝fus kayd─▒rmalar─▒ ile kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kalmalar─▒ dikkate al─▒nd─▒─č─▒nda T├╝rkmenler Ba─čdat ve Erbil aras─▒nda tarafs─▒z kalmal─▒d─▒r. Konu edilen tarafs─▒zl─▒k sa─članamad─▒─č─▒ takdirde daha farkl─▒ sorunlar─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒ ihtimal d├óhilindedir. Ayr─▒ca T├╝rkmenlerin ├žo─čunlukta olduklar─▒ b├Âlge yaln─▒z Kerk├╝kÔÇÖten ibaret de─čildir. T├╝rkmeneli b├Âlgesinin co─črafi yap─▒s─▒ dikkate al─▒narak Musul VilayetiÔÇÖne ba─čl─▒ 400.000 n├╝fuslu katk─▒s─▒z T├╝rkmen il├žesi Telafer ve civar─▒ndaki 70ÔÇÖe yak─▒n di─čer k├Âyleri, Selahattin VilayetiÔÇÖne ba─čl─▒ Tuzhurmatu ve di─čer k├Âylerinin yan─▒ s─▒ra, Diyala VilayetiÔÇÖne ba─čl─▒ k├Âyler de dikkate al─▒nd─▒─č─▒nda toplam T├╝rkmen n├╝fusunun yar─▒s─▒n─▒ olu┼čturan ┼×ii mezhebine ba─čl─▒ T├╝rkmenleri de dikkate almak mecburiyetindeyiz.
Zaman zaman T├╝rk d─▒┼č politikas─▒na yap─▒lan ele┼čtirilerin, baz─▒ istisnalar d─▒┼č─▒nda, b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝n├╝n amac─▒ kesinlikle T├╝rkiyeÔÇÖnin ve T├╝rkmenlerin y├╝ksek menfaatlerinin korunmas─▒ i├žindir. ├ľzellikle 2003 y─▒l─▒ndan sonra T├╝rkmen Meselesi ile ilgilenen baz─▒ T├╝rkmen Siyaset├žiler bu hususu anlamakta zorlanmaktad─▒rlar. Burada bilinmesi gereken husus, her ne kadar T├╝rkmen meselesi kesinlikle bir Irak meselesi olmas─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra T├╝rkiye olmadan da hi├žbir yere var─▒lamaz. Di─čer taraftan T├╝rkmen meselesi ile ilgili olarak de─čerli T├╝rkmen yazarlar─▒m─▒z taraf─▒ndan yap─▒c─▒ ele┼čtirisel ve ┼čik├óyet i├žeren ├žok faydal─▒ yaz─▒lar yaz─▒lmaktad─▒r. Ancak, maalesef bunlar─▒n baz─▒ istisnalar d─▒┼č─▒nda b├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝n├╝n ├ž├Âz├╝m ├Ânerisinden yoksun sadece ┼čik├óyetten ├Âteye gidemedi─čini m├╝┼čahede etmekteyiz.
┼×imdi T├╝rkmenlerin bundan sonra ne yapmalar─▒ gerekti─či hususuna gelince;
IrakÔÇÖta T├╝rkmenlerin yol haritas─▒ ├╝zerine ├Âneriler ile ilgili olarak ├že┼čitli internet sitelerinde yay─▒nlanan makalelerimde ve son yazm─▒┼č oldu─čum kitab─▒mda da belirtti─čim ├╝zere, vakit kaybetmeden b├╝t├╝n parti, sivil toplum ├Ârg├╝tlerinin temsilcileri ve T├╝rkmen ┼čahsiyetlerinin kat─▒l─▒mlar─▒yla acilen T├╝rkmen Meclisinin olu┼čmas─▒ sa─članmal─▒d─▒r. Bu mecliste ├Ânceli─či olan Kerk├╝kÔÇÖ├╝n gelece─či, b├Âlgenin g├╝venlik sorunu, e─čitim ve ekonomik kalk─▒nma sorunlar─▒ gibi konular derhal ele al─▒nmal─▒d─▒r.
Bunun yan─▒nda yine bu meclis taraf─▒ndan me┼čruiyeti sa─članan akredite heyetinin kurulmas─▒ ile birlikte a┼ča─č─▒daki ├Ânemli hususlar ├╝zerinde biran ├Ânce ├žal─▒┼čmalar ba┼člat─▒lmal─▒d─▒r. Bu hususlar ise;
´â╝ T├╝rkmenler; Arap, K├╝rt, Kildo A┼čuriÔÇÖlerin kurduklar─▒ t├╝m partilerle iyi ili┼čkiler i├žinde olmal─▒d─▒rlar.

´â╝ Kerk├╝k i├žin ├Âzel stat├╝n├╝n sa─članmas─▒ ve otoritenin Irak parlamentosu taraf─▒ndan tan─▒nan ├╝├ž etnik yap─▒ aras─▒nda e┼čit bir ┼čekilde payla┼č─▒lmas─▒ yolunda ├žal─▒┼čmalar yap─▒lmal─▒d─▒r.

´â╝ Son zamanlarda Irak Parlamentosu ve Bakanlar Kurulundan elde edilen kazan─▒mlar─▒n y├╝r├╝rl├╝─če girmesi i├žin ├žal─▒┼čmalar ba┼člat─▒p mutlaka bu kararlara sahip ├ž─▒k─▒lmal─▒d─▒r.

´â╝ ABD D─▒┼č ─░┼čleri Bakanl─▒─č─▒ÔÇÖn─▒n ─░nsan Haklar─▒ ve Emek Dairesi taraf─▒ndan yay─▒nlanan raporlarda halen IrakÔÇÖta T├╝rkmen varl─▒─č─▒ genel n├╝fus i├žerisinde % 0-5 Aral─▒─č─▒nda bir oranda g├Âsterilmektedir. Bu husus eldeki ger├žek belgelerle d├╝zeltilmelidir.

´â╝ Bat─▒ d├╝nyas─▒ ve Ortado─ču ├╝lkeleri y├Ânetimleri hakl─▒ davam─▒z konusunda bilgilendirilmelidir.


Dr. C├╝neyt Meng├╝

cuneyt.mengu@mercanonline.com

Dr. C├╝neyt Meng├╝ Yazarřn di­er yazřlarř (116)...

T├╝rkmeneli dergi 114

Hits: 3

Devamř...

Kerk├╝k'te K├╝rdistan bayra─č─▒ krizi derinle┼čiyor... Mahkeme karar─▒n─▒ uygulamayacaklar

Hits: 9

Ba─čdat ─░dare Mahkemesi'nin verdi─či 'K├╝rdistan bayra─č─▒' karar─▒ sonras─▒nda kriz s├╝r├╝yor. son…

Devamř...

REFERANDUM ENGELLEN─░R VEYA ERTELEN─░R M─░?

Hits: 10

Irak K├╝rdistan B├Âlgesi ile Kerk├╝k ba┼čta olmak ├╝zere ihtilafl─▒ topraklar─▒ i├žine alan b├Âlgede…

Devamř...

Irak T├╝rkmenleri: Referandumu reddediyoruz

Hits: 8

Irak T├╝rkmen Cephesi Ba┼čkan─▒ Salihi, Irak K├╝rt B├Âlgesel Y├Ânetimi'nin 25 Eyl├╝l'deki ba─č─▒ms─▒…

Devamř...

T├╝rkmenler Telafer'den g├╝venli b├Âlgelere ka├ž─▒yor

Hits: 41

Irak T├╝rkmen Cephesi Milletvekili Maruf, DEA┼×'─▒n elinde mahsur kalan Telafer'deki T├╝rkmenlerin…

Devamř...

T├╝rkmenlerden referandum tepkisi: Tek ba┼člar─▒na karar almamalar─▒ laz─▒m

Hits: 56

Irak T├╝rkmen Cephesi S├Âzc├╝s├╝ Ali Mehdi, Irak K├╝rt B├Âlgesel Y├ÂnetimiÔÇÖnde (IKBY) 25 Eyl├╝lÔÇÖ…

Devamř...

Barzani'nin "ba─č─▒ms─▒zl─▒k referandumu" karar─▒na tepkiler giderek art─▒yor

Hits: 33

Barzani'nin ba─č─▒ms─▒zl─▒k referandumu karar─▒na tepkiler giderek art─▒yor. Irak Ba┼čbakan─▒ Haydar…

Devamř...

T├ťRKMEN KENT─░ TELAFER ─░├ç─░N HAREKETE GE├ç─░LD─░

Hits: 30

Ter├Âr ├Ârg├╝t├╝ I┼×─░D'in elinde tuttu─ču T├╝rkmen kenti Telafer'deki hedeflerin, uluslararas─▒ k…

Devamř...

T├╝rkmen lider H├╝rriyetÔÇÖe konu┼čtu: ÔÇśBarzani son ana kadar ├ž─▒tay─▒ y├╝kseltecektirÔÇÖ

Hits: 64

IRAK T├╝rkmen Cephesi (ITC) lideri Er┼čad Salihi, Irak K├╝rt B├Âlgesel Y├Ânetim (IKBY) Ba┼čkan─▒ Mes…

Devamř...

T├╝rkmen ├çocuklar─▒n Y├╝z├╝n├╝ ├ťlk├╝c├╝ A─čabeyleri G├╝ld├╝rd├╝

Hits: 46

Eski┼čehir Yunus Emre ├ťlk├╝ Oca─č─▒ ├╝yeleri, 50 T├╝rkmen ├žocu─čuna g├╝zel bir g├╝n ya┼čatt─▒lar. …

Devamř...

Yazarřn šok okunanř

B├ľL├ťNME TARTI┼×MALARI

Hits: 24208

1991ÔÇÖde BM karar─▒yla G├╝venli B├Âlge ad─▒ alt─▒nda IrakÔÇÖ─▒n kuzeyinde kurulan Irak K├╝rt B├Âlge…

Devamř...

IRAK MUTABAKATI VE T├ťRKMENLER

Hits: 23578

1926ÔÇÖda T├╝rkiye, ─░ngiltere ve Irak h├╝k├╝metleri aras─▒nda Ankara Antla┼čmas─▒ÔÇÖn─▒n imzaland─▒…

Devamř...

T├ťRK─░YE DARBO─×AZDA

Hits: 22212

Irak ve SuriyeÔÇÖde t├╝m taraflar DEA┼×ÔÇÖ─▒n i┼čgal etti─či topraklar─▒n temizlenmesinin ard─▒ndan …

Devamř...

G├ťVENL─░ M─░ YOKSA ├ľZERK M─░ B├ľLGELER?

Hits: 19214

Tampon, G├╝venli ve ├ľzerk B├Âlge kavramlar─▒ aras─▒nda terminolojik, i├žerik ve ama├ž y├Ân├╝nden bi…

Devamř...

LOZAN VE MUSUL OPERASYONU

Hits: 18202

Yakla┼č─▒k bir y─▒ldan fazlad─▒r s├Âz├╝ edilen ve IrakÔÇÖ─▒n i├žinde ve d─▒┼č─▒nda pazarl─▒─č─▒ yap─…

Devamř...