1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2018-05-24
Facebook Twitter Youtube

kerkük'ten geldim -4: TـRK YURDU ERBİL

Türkmenlerin "tamam" deme tehlikesi yok mu

Güngör YAVUZASLAN

<P style="MARGIN: 0cm 0cm 10pt" class=MsoNormal>Irak Bِlgesel Kürt Yِnetiminin kontrolünde olan Erbil adeta küçük İstanbul.2003 yılından itibaren hızla gelişen kentin nüfusu 1.5 milyona dayanmış. Erbıil kalesinin her yanında Türk izleri var.kalenin hemen yanında Kayseri Pazarı  etrafı yeni inşaatlarla çevrili Türk mezarlığı var.Tahmini kentte 600 bin Türkmen yaşıyor.Bِlgesel Yِnetimin merkezi olan kentte Türkmenler var olma mücadelesi veriyor.


 


Erbil bِlgenin alışveriş ve ekonomi merkezi. Örneğin Ramazan bayramı boyunca Irak’ın diğer bِlgelerinden kenti 105 bin kişi ziyaret etmiş. Erbil’de bugün 1050’e yakın Türk firması var. Yine 250 civarında Iraklılarla ortak açılan firma faaliyet gِsteriyor. Türk firmaları ticari yapının geneline hakimler. Irak’ın en güvenli kentti. Özellikle 2005 yılından sonra yaşam normalleşmiş durumda. Erbil’de 13 Türkmen Okulu Türkçe eğitim veriyor. Bu okullar Bِlgesel yِnetimin eğitimine bağlı. Işık ـniversitesi, Bilkent Koleji, Işık Koleji Erbil’de eğitim veriyor. Yine Selahattin ـniversitesinde Türkçe Bِlümü var. Kentte sadece 1 tane Türkmen anaokulu var.


 


ITC genel merkezi 2005 yılına kadar Erbil’de bulunuyordu. ITC’nin merkezi Kerkük’e taşındıktan sonra Türkmenler Erbil’de siyasi olarak zayıflamış durumdalar. Kentte bِlgesel anayasa geçerli Bِlge meclisinde 5 Türkmen vekil bulunuyor ve 1 Türkmen Bakan var. Bِlgesel yِnetimde KYB; KDP;Goran,İslami Birlik,İslami Haraket,İslami Cemiyet,Aşuri Demokrat Partisi ve PKK’nın Demokratik Çِzüm partisi faaliyet gِsteriyor.Yine Barzani tarafından kurdurulan ITC dışında 10 yakın Türkmen Partisi bulunuyor. Türkiye’nin Erbil’de Başkonsolosluğu bulunuyor. Bِlgede 30 bin ikametli Türk vatandaşı bulunuyor. Türkiye ve Irak arasındaki ticaret yıllık 8 milyar doları geçmiş durumda.


 ERBİL’İN HAFIZASI’MAHMUT ÇELEBİ’’


Erbil Türklerinin ِnde gelen isimlerinden Mahmut Çelebi bize Irak Coğrafyasında Türkmen varlığının belgeleri ile anlatıyor. Başta Erbil ve  Türkmeneli üzerine ciddi araştırmaları olan Çelebi ِzel arşivini bize açtı.Erbil tarihiyle ilgili en ciddi belgelerin başında gelen kitap tarihçi Taha El Haşimi’ye ait.Çelebi haritalar ve belgelerle Erbil’in bir Türk yurdu olduğunu birkez daha hatırlattı. Irak Coğrafiyası  Kitabı Irak Eğitim Bakanlığı tarafından 1927 yılında okul kitabı olarak liselerde okutulan kitaptır.Yazarı ise dِnemin  Irak Eğitim bakanı General Taha El-Haşimi’dir.Yine 1936 yılında hazırlanan  Irak’ta Kıral 1.Gazi monarşi yِnetimi zamanında Mısır’da bastırılan Irak Rehberi’nin 723.sayfasında Irak Halkları bِlümü’’


Irak Halkı  üç ana unsurdan meydana gelmektedir, Arab, Kürt ve Türkmenler, bunların yanı sıra başka milletlerde yaşar.Bu kavimlerin bazıları çok eski zamandan beri Irakı vatan seçip yaşamaktadıralr bazlar yakın tarihte Irak gِç edip Iraklı olmuşlardır bunlardan  Süryaniler, Kildaniler ve Asurilerdir. Bu unsurlar ve Irakın asıl kavimleri ile birlikte bir vatan çemberi içersinde eriyip Iraklı olmuşlardır.... Bunlar hepsi en büyük Milletleri ve en küçük milletleri hepsi ister Misliman ister Hiristiyan veya Yahudi, Yezidiler ve Saibeler ve çok azda olsa Bahailer, bu mozaik Irakın  Anayasısı tarafından korunmaktadır ve Irakın sosyal hukuku ile teminat altına alınmıştır.Iraklılar bu gerçekleri  eski tarihten bugüne kadar bu yapıya saygı gِstermiştir. Cami yanında Kilse, Hvra, Ezan sesi Kilse çanı  ve havra ayin sesleri hepsi bir arada güzel bir nağme olarak birbirlerine karışarak sloganları ise Din Allahın Vatan herkesindir.Bir Müslimanın bir Hiristiyan veya bir yahudi aralarında sima olarak ve şekil olarak herhangi bir değişikli olmadığı gibi hepi bir vatının birer parçası olmuşlardır.Irak  lisanların sayısı çoktur, bunlardan  Arabca, Kürtçe, Kildanice, İbranice, Türkçe, Ermenice bununlada beraber  Arapca Irak halkarının esas lisanıdır,  ve bütün kavimleri bu lisanı ِğrenmektedirler, Arapça Büyük vatanın lisanı ve Siyaset ile ticaretinde lisanıdır. Bununlada birlikte Irakın Kuzey bِlgesinde İki milletin Kürtçe ve Türkmence lisanlarına saygı duyar ve her iki lisanı  Kuzey bِlgesinde  okullarda ve mahkemelerde resmi lisan olarak kabul eder. Küçük etnik yapıdaki lisanlar ise bazı yerlede mabedlerde ve bazı okularda  gِrümektedir’’denilmeketedir.Araştırmacı Mahmut Çelebi arşivlerini bize açtı.


Irak Coğrafiyası  Kitabı Irak Eğitim Bakanlığı tarafından 1927 yılında okul kitabı olarak liselerde okutulan kitaptır.Yazarı ise dِnemin  Irak Eğitim bakanı General Taha El-Haşimi’dir.Sayfa 242  (son paragraf)’’Kerkük livası ( Vilayeti )Bu vilayet Irakın Kuzey bِlgesindedir, 


Kifri ve çamçamal kazlarında  kilometre başına 4-8 kişi düşer.Kerkük Nahiyesi ise her kilometreye 16-32 kişi düşer.1920 yılında yapılan nufus sayımına gِre vilayetin nufusu 92000 kişi olrak tespit edilmiştir. Bu nufusun çoğunluğu Türktür Türklerden sonrada Kürtler ve Araplar gelir’’denilmektedir.Aynı kitapta’’ KERKـK.


 


Livanın ( Vilayetin ) İdari bِlümler.


Liva  idari olarak Merkez liva, ve kazalardan oluşmaktadır.


Kazaları:  Çamçmal, Kifri ve Kil .... Çamçamal Kazası Livanın Doğu tarafındadır Kifri ise, Günyendedir.


 


1-Merkez Liva.... Kerkükün nahiyeleri, Davuk ( Tavuk veya Dakuk ), Altunkِprü, Karahasan, Şuvn ve milha.


2-Çamçamal Kazası.Merkezi Çamçamal... Nahiyesi Çamçamal,


3-Kifri Kazası. (Salahiye )Merkezi Kifri Nahiyeleri. Kifri..Tuzhurmatı, Karatepe,Kaleşirvane ve Şebiçe.


4- Kil Kazası.merkezi Kil nahiyleri Kil, Sinkav,


 


Liva ( Vilayet ) Merkezi  Ve kaza merkezleri..


.


1- Kerkük şehri .  Düz arazi üzerinde inşa edilmiş bir şehirdir  Doğu tarafında Karahasn Dağı bulunuyor  Şehirin ortasından  Hassa Çay geçer ve şehiri ikiye bِler.


Çay vadinsinin doğu tarafında büyük bir tepe üzerinde inşa edilmiş eseri kale var, Kaleye  Kale mahallesi derler.


Şehrin doğu tarafına Kale tarafı denir Güney tarafına ise Korya denir , Korya da  büyük ِlçüde bağlar bulunur. Şehirin kuzeyinde Şaturlu mahallesi var oradada bağlar var.


Şehirde 4000 konut bulunur, Konutlar genelde Taş ve çamurdan yapılan binalardır.


En son sayıma gِre * Kerkük şehrinin nufusu 32191 kişi olarak tespit edilmiştir Halkın ekseriyet Türktür.1920 İngiliz işgal güçleri tarafından ilk olarak Irakta nufus sayımı yapılmıştır... Bu sayımda o zamanın adet ve ِrflerine gِre  Kadın ve kızlar dahil edilmemiştir... Büyük ِlçüdede reşit olmyan erkek çocuklarda sayıma dahil edilmemiştir. Yine aynı kitaptan Erbil bilgilerine bakarsak,Irak Coğrafyası Sayfa 236 Erbil Livasıı ( Vilayeti ) Irakın Kuzey bِlgesindedir....Vilayette Kürtler, Türkler ve az miktarda  Araplar yaşarlar.  Vilayett kilometre  başına 8-ile 16 kişi düşer.


Koysancak, Güyer ve Kaledize nahiyelerinde ise Kilometre başına 16-36 kişi düşer......1920 Yılında yapılan nüfus sayımına dayanarak vilayetin nufusu 106000 kişi olrak tespit edilmiştir.* Vilyetin ahalisi genelde Buğday,Pirinç,Tütün ve hayvancılık yaparlar.......1-Erbil Kasabası Düz arazi üzerinde inşa edilmiştir Doğu trafında Sefin ve Pirman Dağları var.... Erbil arazilerini Kehrizler** aracı ile sular.... Erbil Şehri üç mahleden meydana gelir...Kürttek, Hanegah ve Kale mahalesi. Halkı Türktür, Kürtçeyide bilirler.


Enson nufus syımınd ise Erbil şehrinin nufusu 21300 kişi olrak tespit edilmiştir***.


İNGİLİZLER 1920’DE ERBİL TـRK DEDİLER


Osmanlı sonrası Erbil’de  gِrev yapan İngiliz siyasi hakimi Paul Rich Irak’ta geçirdiği 2 yılını anlatan kitabında ‘’erbilliler Kürtçe konuşabilirler,Evdeki lisanları Türkçe’dir.Kin Kale’de 5 bin kişi yaşar ve en temiz Türk ırkını gِrebilirsiniz’’diyerek kentteki Türk varlığını kabul etmiştir.


 

Güngör YAVUZASLAN Yazarn dier yazlar (40)...

Erşat Salihi, Fatih Yıldız'la görüştü

Hits: 10

Irak Türkmen Cephesi lideri Türkiye'nin Bağdat Büyükelçisi Fatih Yıldız'la görüştü.…

Devam...

Erşat Salihi'den sert uyarı: "Demokrasi nöbetimiz başka bir şeye dönüşebilir"

Hits: 8

Irak Türkmen Cephesi (ITC) Genel Başkanı Erşat Salihi, Irak seçimlerine dair CNN Türk'e öneml…

Devam...

Türkmenlerin "tamam" deme tehlikesi yok mu

Hits: 39

Irak'ta seçim sonrası kaos devam ediyor... Kerkük, Süleymaniye ve Erbil'de  yapılan seçim hil…

Devam...

Kerkük'te seçim gerilimi

Hits: 24

Seçimler sonrası Kerkük'te gerilim yüksek. Türkmenler ve Araplar, seçimlerde hile yapıldığ…

Devam...

Irak Türkmen Cephesi Başkanı Erşat Salihi Aydınlık’a konuştu: ABD bunu bilsin!

Hits: 22

Irak Türkmen Cephesi Başkanı Erşat Salihi, bayrak krizi ve gayrimeşru referandum sürecinde ya…

Devam...

TÜRKMEN GENÇLERİNİN ARTIK UYANIŞ ANI GELDİ

Hits: 245

Ey Türkmen genci bugün bizim bölge çok zorlu ve meneşekkat günler geçiriyor bizi 1959 katliam…

Devam...

Kerkük Türkmen kızının Feryadı Türkiye ve Türk Dünyasına

Hits: 437

Rahman ve rahim olan Allahın adı ile Türkmen kızı Türkmeneli kerkükten sesleniyorum bizim ana…

Devam...

Kerkük'te seçim gerilimi

Hits: 46

Seçimler sonrası Kerkük'te gerilim yüksek. Türkmenler ve Araplar, seçimlerde hile yapıldığ…

Devam...

Kerkük Valisi'nden 'seçim sonuçlarını reddediyoruz'

Hits: 25

Kerkük kentindeki Araplar, genel seçimlere şaibe karıştırıldığı iddiasıyla seçim sonuçl…

Devam...

DEMOKRATİK SEÇİMLER ve MAVİ BAYRAK DİRENİŞİ

Hits: 40

Irak'ta, 12 Mayıs 2018 tarihinde parlamento seçimleri gerçekleşti. Adaylar, koalisyonlarla seçi…

Devam...

Yazarn ok okunan

Kerkük'ü unutmak, unutturmak

Hits: 28259

Türkiye'de milliyetçi damarı olan çevrelerde bir Kerkük ve Türkmen hassasiyeti vardır. Sِyle…

Devam...

ZOR GـNLER

Hits: 21565

1915 tarihimizde en zorlu yıllardan biridir.1. Dünya Savaşı dağılan Osmanlı ve yedi düvelle …

Devam...

KERKـK ELE DـŞTـ

Hits: 18297

Suriye gündeminde Al Bab, Menbiç, Rakka hattında gelişmeler varkan Türkiye’de Hollanda krizi …

Devam...

Musul´u Konuşurken Türkmenleri Unutmak

Hits: 16531

Bizde herkes Ortadoğu uzmanıdır. Irak’ta Musul’u kurtarma harekatı ِncesi anlatılanlara ba…

Devam...

KERKـK SADECE KERKـK DEĞİLDİR?

Hits: 13437

Türkiye olarak etrafımızda yaşanan olaylara ‘’alan gerçekleri ‘’ile bakmaktan çok uza…

Devam...