1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2017-04-29
Facebook Twitter Youtube

kerkük'ten geldim -4: TÜRK YURDU ERBÝL

site Bakimda

Güngör YAVUZASLAN

<P style="MARGIN: 0cm 0cm 10pt" class=MsoNormal>Irak Bölgesel Kürt Yönetiminin kontrolünde olan Erbil adeta küçük Ýstanbul.2003 yýlýndan itibaren hýzla geliþen kentin nüfusu 1.5 milyona dayanmýþ. Erbýil kalesinin her yanýnda Türk izleri var.kalenin hemen yanýnda Kayseri Pazarý  etrafý yeni inþaatlarla çevrili Türk mezarlýðý var.Tahmini kentte 600 bin Türkmen yaþýyor.Bölgesel Yönetimin merkezi olan kentte Türkmenler var olma mücadelesi veriyor.


 


Erbil bölgenin alýþveriþ ve ekonomi merkezi. Örneðin Ramazan bayramý boyunca Irak’ýn diðer bölgelerinden kenti 105 bin kiþi ziyaret etmiþ. Erbil’de bugün 1050’e yakýn Türk firmasý var. Yine 250 civarýnda Iraklýlarla ortak açýlan firma faaliyet gösteriyor. Türk firmalarý ticari yapýnýn geneline hakimler. Irak’ýn en güvenli kentti. Özellikle 2005 yýlýndan sonra yaþam normalleþmiþ durumda. Erbil’de 13 Türkmen Okulu Türkçe eðitim veriyor. Bu okullar Bölgesel yönetimin eðitimine baðlý. Iþýk Üniversitesi, Bilkent Koleji, Iþýk Koleji Erbil’de eðitim veriyor. Yine Selahattin Üniversitesinde Türkçe Bölümü var. Kentte sadece 1 tane Türkmen anaokulu var.


 


ITC genel merkezi 2005 yýlýna kadar Erbil’de bulunuyordu. ITC’nin merkezi Kerkük’e taþýndýktan sonra Türkmenler Erbil’de siyasi olarak zayýflamýþ durumdalar. Kentte bölgesel anayasa geçerli Bölge meclisinde 5 Türkmen vekil bulunuyor ve 1 Türkmen Bakan var. Bölgesel yönetimde KYB; KDP;Goran,Ýslami Birlik,Ýslami Haraket,Ýslami Cemiyet,Aþuri Demokrat Partisi ve PKK’nýn Demokratik Çözüm partisi faaliyet gösteriyor.Yine Barzani tarafýndan kurdurulan ITC dýþýnda 10 yakýn Türkmen Partisi bulunuyor. Türkiye’nin Erbil’de Baþkonsolosluðu bulunuyor. Bölgede 30 bin ikametli Türk vatandaþý bulunuyor. Türkiye ve Irak arasýndaki ticaret yýllýk 8 milyar dolarý geçmiþ durumda.


 ERBÝL’ÝN HAFIZASI’MAHMUT ÇELEBÝ’’


Erbil Türklerinin önde gelen isimlerinden Mahmut Çelebi bize Irak Coðrafyasýnda Türkmen varlýðýnýn belgeleri ile anlatýyor. Baþta Erbil ve  Türkmeneli üzerine ciddi araþtýrmalarý olan Çelebi özel arþivini bize açtý.Erbil tarihiyle ilgili en ciddi belgelerin baþýnda gelen kitap tarihçi Taha El Haþimi’ye ait.Çelebi haritalar ve belgelerle Erbil’in bir Türk yurdu olduðunu birkez daha hatýrlattý. Irak Coðrafiyasý  Kitabý Irak Eðitim Bakanlýðý tarafýndan 1927 yýlýnda okul kitabý olarak liselerde okutulan kitaptýr.Yazarý ise dönemin  Irak Eðitim bakaný General Taha El-Haþimi’dir.Yine 1936 yýlýnda hazýrlanan  Irak’ta Kýral 1.Gazi monarþi yönetimi zamanýnda Mýsýr’da bastýrýlan Irak Rehberi’nin 723.sayfasýnda Irak Halklarý bölümü’’


Irak Halký  üç ana unsurdan meydana gelmektedir, Arab, Kürt ve Türkmenler, bunlarýn yaný sýra baþka milletlerde yaþar.Bu kavimlerin bazýlarý çok eski zamandan beri Iraký vatan seçip yaþamaktadýralr bazlar yakýn tarihte Irak göç edip Iraklý olmuþlardýr bunlardan  Süryaniler, Kildaniler ve Asurilerdir. Bu unsurlar ve Irakýn asýl kavimleri ile birlikte bir vatan çemberi içersinde eriyip Iraklý olmuþlardýr.... Bunlar hepsi en büyük Milletleri ve en küçük milletleri hepsi ister Misliman ister Hiristiyan veya Yahudi, Yezidiler ve Saibeler ve çok azda olsa Bahailer, bu mozaik Irakýn  Anayasýsý tarafýndan korunmaktadýr ve Irakýn sosyal hukuku ile teminat altýna alýnmýþtýr.Iraklýlar bu gerçekleri  eski tarihten bugüne kadar bu yapýya saygý göstermiþtir. Cami yanýnda Kilse, Hvra, Ezan sesi Kilse çaný  ve havra ayin sesleri hepsi bir arada güzel bir naðme olarak birbirlerine karýþarak sloganlarý ise Din Allahýn Vatan herkesindir.Bir Müslimanýn bir Hiristiyan veya bir yahudi aralarýnda sima olarak ve þekil olarak herhangi bir deðiþikli olmadýðý gibi hepi bir vatýnýn birer parçasý olmuþlardýr.Irak  lisanlarýn sayýsý çoktur, bunlardan  Arabca, Kürtçe, Kildanice, Ýbranice, Türkçe, Ermenice bununlada beraber  Arapca Irak halkarýnýn esas lisanýdýr,  ve bütün kavimleri bu lisaný öðrenmektedirler, Arapça Büyük vatanýn lisaný ve Siyaset ile ticaretinde lisanýdýr. Bununlada birlikte Irakýn Kuzey bölgesinde Ýki milletin Kürtçe ve Türkmence lisanlarýna saygý duyar ve her iki lisaný  Kuzey bölgesinde  okullarda ve mahkemelerde resmi lisan olarak kabul eder. Küçük etnik yapýdaki lisanlar ise bazý yerlede mabedlerde ve bazý okularda  görümektedir’’denilmeketedir.Araþtýrmacý Mahmut Çelebi arþivlerini bize açtý.


Irak Coðrafiyasý  Kitabý Irak Eðitim Bakanlýðý tarafýndan 1927 yýlýnda okul kitabý olarak liselerde okutulan kitaptýr.Yazarý ise dönemin  Irak Eðitim bakaný General Taha El-Haþimi’dir.Sayfa 242  (son paragraf)’’Kerkük livasý ( Vilayeti )Bu vilayet Irakýn Kuzey bölgesindedir, 


Kifri ve çamçamal kazlarýnda  kilometre baþýna 4-8 kiþi düþer.Kerkük Nahiyesi ise her kilometreye 16-32 kiþi düþer.1920 yýlýnda yapýlan nufus sayýmýna göre vilayetin nufusu 92000 kiþi olrak tespit edilmiþtir. Bu nufusun çoðunluðu Türktür Türklerden sonrada Kürtler ve Araplar gelir’’denilmektedir.Ayný kitapta’’ KERKÜK.


 


Livanýn ( Vilayetin ) Ýdari bölümler.


Liva  idari olarak Merkez liva, ve kazalardan oluþmaktadýr.


Kazalarý:  Çamçmal, Kifri ve Kil .... Çamçamal Kazasý Livanýn Doðu tarafýndadýr Kifri ise, Günyendedir.


 


1-Merkez Liva.... Kerkükün nahiyeleri, Davuk ( Tavuk veya Dakuk ), Altunköprü, Karahasan, Þuvn ve milha.


2-Çamçamal Kazasý.Merkezi Çamçamal... Nahiyesi Çamçamal,


3-Kifri Kazasý. (Salahiye )Merkezi Kifri Nahiyeleri. Kifri..Tuzhurmatý, Karatepe,Kaleþirvane ve Þebiçe.


4- Kil Kazasý.merkezi Kil nahiyleri Kil, Sinkav,


 


Liva ( Vilayet ) Merkezi  Ve kaza merkezleri..


.


1- Kerkük þehri .  Düz arazi üzerinde inþa edilmiþ bir þehirdir  Doðu tarafýnda Karahasn Daðý bulunuyor  Þehirin ortasýndan  Hassa Çay geçer ve þehiri ikiye böler.


Çay vadinsinin doðu tarafýnda büyük bir tepe üzerinde inþa edilmiþ eseri kale var, Kaleye  Kale mahallesi derler.


Þehrin doðu tarafýna Kale tarafý denir Güney tarafýna ise Korya denir , Korya da  büyük ölçüde baðlar bulunur. Þehirin kuzeyinde Þaturlu mahallesi var oradada baðlar var.


Þehirde 4000 konut bulunur, Konutlar genelde Taþ ve çamurdan yapýlan binalardýr.


En son sayýma göre * Kerkük þehrinin nufusu 32191 kiþi olarak tespit edilmiþtir Halkýn ekseriyet Türktür.1920 Ýngiliz iþgal güçleri tarafýndan ilk olarak Irakta nufus sayýmý yapýlmýþtýr... Bu sayýmda o zamanýn adet ve örflerine göre  Kadýn ve kýzlar dahil edilmemiþtir... Büyük ölçüdede reþit olmyan erkek çocuklarda sayýma dahil edilmemiþtir. Yine ayný kitaptan Erbil bilgilerine bakarsak,Irak Coðrafyasý Sayfa 236 Erbil Livasýý ( Vilayeti ) Irakýn Kuzey bölgesindedir....Vilayette Kürtler, Türkler ve az miktarda  Araplar yaþarlar.  Vilayett kilometre  baþýna 8-ile 16 kiþi düþer.


Koysancak, Güyer ve Kaledize nahiyelerinde ise Kilometre baþýna 16-36 kiþi düþer......1920 Yýlýnda yapýlan nüfus sayýmýna dayanarak vilayetin nufusu 106000 kiþi olrak tespit edilmiþtir.* Vilyetin ahalisi genelde Buðday,Pirinç,Tütün ve hayvancýlýk yaparlar.......1-Erbil Kasabasý Düz arazi üzerinde inþa edilmiþtir Doðu trafýnda Sefin ve Pirman Daðlarý var.... Erbil arazilerini Kehrizler** aracý ile sular.... Erbil Þehri üç mahleden meydana gelir...Kürttek, Hanegah ve Kale mahalesi. Halký Türktür, Kürtçeyide bilirler.


Enson nufus syýmýnd ise Erbil þehrinin nufusu 21300 kiþi olrak tespit edilmiþtir***.


ÝNGÝLÝZLER 1920’DE ERBÝL TÜRK DEDÝLER


Osmanlý sonrasý Erbil’de  görev yapan Ýngiliz siyasi hakimi Paul Rich Irak’ta geçirdiði 2 yýlýný anlatan kitabýnda ‘’erbilliler Kürtçe konuþabilirler,Evdeki lisanlarý Türkçe’dir.Kin Kale’de 5 bin kiþi yaþar ve en temiz Türk ýrkýný görebilirsiniz’’diyerek kentteki Türk varlýðýný kabul etmiþtir.


 

Güngör YAVUZASLAN Yazarn dier yazlar (37)...

site Bakimda

Hits: 18

Devam...

Baþbakan Ýbadi'den Kerkük açýklamasý

Hits: 33

Irak Baþbakan? Haydar el-Ýbadi Kerkük'te yerel seçimlerin yapýlmasýný desteklediðini ancak m…

Devam...

Kerkük'te Terör Örgütü PKK Yandaþlarýndan Gösteri

Hits: 36

Irak'ýn Kerkük kentinde terör örgütü PKK yandaþý bir grup, Türk Silahlý Kuvvetleri'nin (TS…

Devam...

Salihi-Türkmen Öðrencilerin mezuniyet törenine katýldý-

Hits: 38

Irak Türkmen Cephesi Baþkaný Erþet Salihi,Türkmeneli Öðrenci ve Gençler Birliði tarafýndan…

Devam...

Ali Kerküklü Kimdir?

Hits: 35

Ali Kerküklünün yayýmlanan 4 kitabý: "Ýstihbarat Oyunlarý, Petrol ve Kerkük", "Oyun Ýçinde…

Devam...

KERKÜK'Ü ÝÞGAL ADIMLARI

Hits: 35

Yüzlerce yýllýk bir Türkmen þehri olan Kerkük'ün demografik yapýsý deðiþtirilerek iþgale…

Devam...

KERKÜK’ÜN GELECEÐÝ TEHLÝKEDE

Hits: 37

Kerkük’ün Kürt Valisi kentteki kamu dairelerinde Kürt bayraðý asýlmasý ve Kürtçenin zoru…

Devam...

Türkiye, Kerkük’teki bütün Türkmenlerle diyalog geliþtirmeli

Hits: 297

Kamu kurumlarýnda Irak bayraðýnýn yanýnda IKBY bayraðýnýn da asýlmasýyla tansiyonun yükse…

Devam...

Türkmeneli gazetesi 1359

Hits: 15

Devam...

Irak Türkmen Cephesi'nin 22. yýldönümü Kerkük'te kutlandý.

Hits: 36

Kutlamada konuþan Irak Türkmen Cephesi Baþkaný ve Kerkük Milletvekili Erþet Salihi, Tüm Türk…

Devam...

Yazarn ok okunan

ZOR GÜNLER

Hits: 12805

1915 tarihimizde en zorlu yýllardan biridir.1. Dünya Savaþý daðýlan Osmanlý ve yedi düvelle …

Devam...

BU BAYRAM

Hits: 9380

Adým neden önemli olsun ki kaderlerimiz bir olduktan sonra. Ben Pakistanlý Ömer, Gazzeli Fatýma…

Devam...

Kerkük’te PKK pazarlýðý

Hits: 9270

Artýk Türkmeneli coðrafyasýnýn hem batýsýnda hem doðusunda bir terörizme dayalý bir Kürt …

Devam...

Musul´u Konuþurken Türkmenleri Unutmak

Hits: 8604

Bizde herkes Ortadoðu uzmanýdýr. Irak’ta Musul’u kurtarma harekatý öncesi anlatýlanlara ba…

Devam...

HALEP ORDAYSA ARÞIN BURADA

Hits: 8177

Palavracýnýn biri baþýna topladýðý üç beþ cahile karþý övünüp duruyormuþ : - Ýþte …

Devam...