1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2018-07-19
Facebook Twitter Youtube

YİĞİT VE KAHRAMANLARIN DİYARI TELAFER

IRAK’TA OTORİTE KRİZİ

Ali Kerküklü

<P style="MARGIN: 0cm 0cm 10pt" class=MsoNormal>Ali Kerküklü (Irak’a Özgürlük Operasyonu ve Kerkük Kitabının Yazarı)




Telafer ki; tüm dokusu, havası, ِzüyle ve sِzüyle Musul iline bağlı bir Türkmen kentidir. 1917 yılına kadar Sincar ilçesine bağlı olan Telafer nahiyesi, 1917 yılının sonlarında ilçe olmuştur. Telafer, dünyanın en büyük ilçesi niteliğini taşıyor. Saddam Hüseyin bu kenti Türkmen yapısından dolayı il yapmamıştır. Musul’un 70 km kadar Kuzeybatısında yer alır. Telafer, Türkiye sınırına 85 kilometre, Suriye sınırına 70 kilometre uzaklıktadır. Telafer merkez (350 bin) ve çevresinin (100 bin) nüfusu, toplam 450 bin civarındadır. Yani, Telafer'e bağlı Zammar, Rabia ve İyaziye nahiyeleri ve bağlı 100 kِyde bu nüfusun 100 bini yaşamaktadır. 11. yüzyıldan bu yana bir Türkmen kenti olan Telafer nüfusunun tamamı Türkmenlerden oluşmaktadır. Bِlgelerin, mahallelerin, ailelerin isimleri hep Türkçe`dir. Bu kentin en büyük mahalleleri olan Hasankِy, Saray, Kale, Çelebler, Çolak, Su, Kurt Ali, Kanberdere, küçük mahalleler ise Derekِy ve Kırıntı adları ile bilinir. Telafer’in tam ortasında tarihi Kalesi yer alır. Kentin ilk yerleşim alanının kale olduğu biliniyor. Telafer M.Ö. 6000 yıllarında kurulmuş bir yerleşim yeridir. Telafer'de Türk hakimiyeti Tuğrul Bey ile 1055'te başlamıştır. Daha sonra bِlgede Selçuklu beylerinden Bedrettin hakim olmuştur. Daha sonra Telafer İlhanlı Devletinin bir parçası haline gelmiştir. 1328'de Şeyh Hasan Celairi ِnderliğinde Irak'ta Türkmen Celairiye Devleti kurulmuş ve Telafer'de bu devletin parçası olmuştur. 1411'de Telafer, Emir


Muhammed Kara Yusuf dِneminde Karakoyunlu Devleti’ne, 1469'da Telafer, Uzun Hasan dِneminde Akkoyunlu Devleti’ne, 1508'de ise Safavi Türk Devleti’ne ve 1534'te Telafer Osmanlı Devleti’ne bağlanmıştır. Telafer'in Osmanlı Vilayeti Salnamesinde şِyle ifade edilmektedir: "H. 1330 tarihli Osmanlı Salnamesinde Telafer’in yaklaşık 1500 haneden ve 9 mahalleden oluştuğu, kalesinin içinde ِnemli bir hükümet konağı ile 4-5 kadar ahalinin evinin bulunduğu, kasabaya yetecek kadar kuzeyden güneye doğru akan bir suyunun var olduğu, halkının yerleşik ve ziraat ve hayvancılığa fazlasıyla yatkın olduğu, bu halkın hiçbir millet ile mukayese edilemeyecek derecede cesur ve yiğit olduğu, komşu aşiretlerle birlik ve beraberlik içinde olduğu ve Çağatayca’ya yakın bir Türkçe’yle konuştuğu anlatılmaktadır. Aynı Salname’de, kasaba ahalisinin tamamen Türk olduğu anlatılmaktadır.” (Osmanlı Vilayeti Salnamelerinde Musul, Global Strateji Enstitüsü Yayınları, Ankara, 2005, s. 163.)


 


 




İngiltere'nin Musul Konsolos yardımcısı Wikie Young 5 Nisan 1910 tarihli raporunda ise Telaferliler için, "ِzgür yaşamak isteyen kavgacı insanlardır" demektedir.


 


Iraklı yazar Razzuk İsa da Telafer’in bir Türkmen şehri olduğunu belirterek şِyle demektedir: “ Telafer halkı Türkmen’dir ve Doğu Türk dili olan Çağatayca’ya benzeyen bir şiveyle konuşur”. (Rezzuk İsa,Irak Coğrafyası Özeti, Bağdat, 1922, s. 258.)


 


Telafer aşiret bağlarını güçlü olarak yaşatan bir ilçedir. Büyük Ölçüde Akkoyunlu ve Karakoyunlu Türkmenlerinin soyundan gelenlerdir. Telafer Türkmenleri sosyal doku açısından Anadolu Türkmenleri ile büyük bir benzerlik gِstermektedirler. Telafer Türkçesi, Anadolu Türkçe’sine Kerkük Türkçe’sinden daha yakındır. Telaferliler kendilerini Yِrük olarak tanımlamaktadırlar.


 


Irak’ta İngiliz işgaline karşı ayaklanmayı Araplardan ِnce Türkmenler başlatmıştır. İngiliz ordusuna ve otoritesine karşı Telafer’de başlayan direniş hareketi bu şekilde Irak halkının yabancı işgaline karşı ayaklanmasında ِncü olmuştur. Burada başlatılan ayaklanma kısa süre içinde Irak’ın tüm şehirlerine dağılmıştır. Ayaklanma Iraklıların İngiliz işgaline karşı koyma iradesini ortaya koymuş ve “Sevret El- İşrin” denilen 1920 yılında gerçekleşen büyük ayaklanmanın ِnemli bir ِncüsü olmuştur. İngiliz kuvvetlerine karşı yürütülen mücadelede birlik ve beraberliğini gِsteren Telafer’deki Türkmen halkı, Telafer dışındaki Arap aşiretlerle birlikte, İngiliz ordusu ile mücadele etmiş, İngiliz ordusunun Telafer’e saldırması nedeniyle, Telafer halkı 3 aya yakın bir süre dağlarda yaşamış ve mücadele etmiştir. Irak tarihine “Kaça Kaç Destanı” olarak giren bu hareketlenme, Irak’ın en ِnemli tarihi olayları arasında yer almaktadır.


Irak, Suriye ve Türkiye arasında bir kِprü işlevi gِrmesi ve Akdeniz’den Orta Asya’ya bir çıkış koridoru olarak açılan bir coğrafyaya sahip olması Telafer’in stratejik ِnemini artırmaktadır.


                 Irak'ın kuzeybatısında yer alan Telafer jeostratejik ِneminden dolayı son yılların odak noktası haline geldi. Telafer’in Türkiye ve Suriye sınırlarına yakınlığı, Irak Kürtleri ve Suriye Kürtleri bِlgesi arasında yer alan bu Türkmen şehri Telafer, ABD'nin desteğini arkasına alan Iraklı Kürtlerin açıkça ileri sürdükleri sِzde "Büyük Kürdistan" oluşumunun ِnündeki en büyük ve tek engel olma niteliği taşıyor. Telafer sadece büyük hayalin ortasında yer alan bir Türkmen adası değil aynı zamanda Irak-Suriye arasında geçiş koridoru oluşturan Rabia Kapısını şehir sınırları içerisinde bulundurması nedeniyle eritilmesi gereken bir nevi dağ. Ekonomik ve stratejik ِnemi bakımından Habur Sınır Kapısına benzeyen Rabia Sınır Kapısının kontrol edilmesi, büyük ekonomik kaynak elde edilmesi anlamına geliyor. Buna ilave olarak, Telafer'in kuzeyinde yer alan Ayin Zale Bِlgesi, yüksek kapasiteli petrol sahalarını içermesinden dolayı, bahse konu olan Türkmen şehrinin ِnemini daha da artırıyor. Ayrıca, Kerkük-Yumurtalık Boru Hattı'nın yine Telafer'den geçiyor oluşu bu kente olan ilgiyi doruk noktasına çıkarıyor. Bu arada, ABD'nin işgali ile birlikte Irak'taki meşru iktidarı teşkil eden devlet otoritesinin (Merkezi Hükümetin) yok olmasına rağmen, Telafer homojen yapısından dolayı istikrarlı bir kent olma gِrünümünü koruduğunu belirtmek gerekiyor. Ancak, Kerkük'ten sonra Telafer'e yِnelik de "demografik yapının değiştirilmesi politikası" çerçevesinde düşünülen planların uygulanabilir hale gelmesini sağlayan faktِrlerin yaratılması, bu Türkmen şehrini de istikrarsız bir kent haline dِnüştürdü.


1 Mart Tezkeresi reddi ile Iraklı Kürtler, Irak konusunda ABD'nin sonsuz desteğini kazandılar. Bu destekten meydana gelen etkiyi, Irak Türkmenlerine yِnelik baskı unsuru olarak kullanmayı başardılar. Sonuç olarak Tezkerenin reddi, Türkmenlere ağır bedeller ِdetti. Türkiye’nin “Stratejik MüttefikiABD petrol zengini Musul ve Kerkük’ü Kürtlere altın tepside sundu. Türk Silahlı Kuvvetleri Eski Genelkurmay Başkanı İlker Başbuğ “Terِr Örgütlerinin Sonu” adlı kitabında "1 Mart Tezkeresi'nin reddi hata idi" sِylüyor, Önceki Genelkurmay Başkanı Hilmi  Özkِk aynı gِrüşü savunuyor. Bu gelişmelere dayanarak, Kürtler, bir taraftan Türkmen ağırlıklı olan ve gerek jeostratejik gerekse jeoekonomik bakımdan ِnem arz eden Kerkük ve Telafer'e yِnelik Kürtleştirme politikasının başarıya ulaşması için her türlü yolu denediler.


Kürtler, Telaferi kendileri için potansiyel bir tehdit olarak gِrerek, bu kenti Amerikan desteği ile etnik bir temizliğe tabi tutarak, kente peşmerge yerleşimi gerçekleştirme planını uygulamaya soktu. Amerikan desteği olmadan Kürtlerin bِyle bir temizliği tek başlarına yapmaları mümkün müdür? Tabi ki Kürtlerin çok iyi dostu İsrail’i de unutmamak gerekir.  

          
ABD'nin Irak'ı işgalinin hemen ardından peşmergeler Kerkük'e girdikleri gibi Telafer'e de girmek istemişlerdi. Hatta, KDP'li peşmergeler Telafer'de bir büro açmışlardı. Ancak, Telafer Türkmenleri, hiç olay dahi çıkarmadan peşmergeleri Telafer'den kovdular. Telafer ile ilgili Amerikan-Kürt planı bundan sonra yürürlüğe girdi. İlk aşamada Telafer’a direnişçilere operasyonlar adı altında tank ve uçakla insanlık dışı saldırılar yapıldı. Bu saldıralar da masum insanları çoluk çocuk, kadın, erkek, genç ve yaşlı demeden katlettiler. Sonra Türkmenlerden boşaltılan bazı mahallelere peşmergeler yerleşti ve sonra ailelerini getirdi. İkinci aşamada Amerikan-peşmerge ittifakı, ustaca hazırlanmış çirkin, kirli bir komplo ile Türkmenler arasında Şii-Sünni (mezhep) gerilimi ve daha sonra çatışması yarattı. Şii ve Sünni Türkmenlere kurulan tuzakta bozuldu, yani bu mezhep oyunu da tutmadı.


         

Ali Kerküklü Yazarn dier yazlar (64)...

Kerkük'te 9 patlama: 17 kişi yaralandı

Hits: 21

Kerkük kentinde peş peşe 9 patlama gerçekleştiği öğrenildi. Yerel kaynaklardan alınan bilgi…

Devam...

Kerkük Havalimanı ağustos ayında açılacak

Hits: 72

Kerkük Valisi Rakan el-Cuburi, Kerkük Havalimanı'nın gelecek ağustos ayında uçuşlara açıla…

Devam...

IRAK’TA OTORİTE KRİZİ

Hits: 23

Iraklıların büyük bir çoğunluğu 12 Mayıs’ta yapılan genel seçimlere hile ve usulsüzlük…

Devam...

1959 KATLİAMI,NESİLLER BOYUNCA HAFIZADAN SİLİNMEYECEK

Hits: 55

Türkmenlerin maruz kaldığı 1959 Kerkük Katliamı’nın 59. Yıldönümü münasebeti nedeniyl…

Devam...

Salihi: Türkmen gencinin Türkiye Burslarına kabul edilmediğini biliyoruz

Hits: 118

Bugünlerde, Irak dahil pek çok ülkeden gencin Türkiye'de yüksek öğretimde eğitim alması ama…

Devam...

'Gaye bölgeyi Türkmen varlığından arındırmaktı, hesap tutmadı'

Hits: 257

Kerkük Vakfı Başkanı Erşat Hürmüzlü, "Gaye Türkmenleri yıldırmak, korkutmak ve Kerkük il…

Devam...

Kerkük'te oyları çalanları asla affetmeyiz

Hits: 38

Irak Başbakanı İbadi, "Kerkük'te elle sayım sonuçları ne olursa olsun oyları çalanları asl…

Devam...

Kerkük'te 8 ayda 22 Türkmen öldürüldü

Hits: 48

Irak'ın Kerkük kentinde son dönemde Türkmenlere yönelik suikastlar bitmek bilmiyor. Kerkük'te …

Devam...

Kerkük Havalimanı uçuşlara açılacak

Hits: 57

Irak Ulaştırma Bakanı Kazım Fincan el-Hamami, Kerkük Havalimanı'ndan önümüzdeki iki hafta i…

Devam...

Bir Asırdır Suriye ve Irak bir Türkmen Yurdu.!

Hits: 90

Irak ve Suriye’de devam eden etnik ve mezhepsel çatışma yıllarca sürse bile, sonunda siyasi c…

Devam...

Yazarn ok okunan

Türk Diyarı Kerkük Elden Gidiyor!

Hits: 32025

Türkmen şehri Kerkük resmi olarak Bağdat yِnetimine bağlı bir kenttir. Ancak peşmerge, 2014…

Devam...

Irak Türkmenleri petrol kurbanıdır!

Hits: 24057

18 Ekim 2016 tarihinde Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Musul'a yِnelik yaptığı a…

Devam...

Türkmen Şehri Kerkük’ün Güvenlik Dosyası Kimin Elinde?

Hits: 23723

Eski Irak Cumhurbaşkanı Celal Talabani liderliğinde KYB Genel Sekreter Yardımcısı ve Irak K…

Devam...

Türkmen Diyarı Kerkük’te Kürtlerin Oynadığı Oyun Herkesi Yakacak!

Hits: 23489

Türkmen şehri Kerkük resmi olarak Bağdat yِnetimine bağlı bulunuyor. Ancak peşmerge, 2014 y…

Devam...

Erbil’in Türk Kimliği ve Tarihi Gerçekler

Hits: 21337

Er­bil, Kerkük gibi bir Türk şeh­ridir. Türk­men­le­rin yoğun yer­le­şim mer­kez­le…

Devam...