1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2018-10-19
Facebook Twitter Youtube
Yeniler

Kerkük’te Denge Yeniden Kuruluyor

Bilgay Duman

ORSAM Ortadoğu Uzmanı

Artık klişe haline gelen sِylemle Irak’ın denge noktası Kerkük’te yeni bir dِnüşüm yaşanıyor. ABD’nin 2003’te Irak’a girişinin ardından Kerkük’e yِnelik Kürt gruplar tarafından yapılan haksız müdahaleler ve sonrasında ABD yِnetiminin Kerkük’teki yِnetim dengesini Kürt grupların lehine oluşturması, Kerkük’teki anlaşmazlıkların odak noktası haline gelmiştir. Saddam sonrası dِnemde il yِnetimlerinin belirlenmesi amacıyla her vilayette olduğu gibi ve bu çerçevede Kerkük’te de seçimler yapılmıştır. Ancak seçim, ABD’nin yanlı tavırları sonucunda sıkıntılı geçmiştir. Seçim için kentteki Türkmen, Arap, Kürt ve Asurî grupların her birinden 39, toplam 156 temsilci il meclisinin 24 üyesini, ABD'nin “bağımsız” delege olarak Kerküklü işadamları ve aşiret liderleri arasından seçtiği 144 temsilci ise ABD güçlerinin onayına sunulacak 12 kişilik “bağımsız” listeyi belirlemek için sandığa gitmiştir. Her grubu temsilen altışar kişi seçilerek il meclisinin 24 üyesi belirlenmiştir. Bağımsız olarak seçilen 12 adaydan da dِnemin ABD güçlerinin komutanı General Reymond Odierno, il yِnetimindeki 6 kişilik bağımsız adayı tespit etmiştir. Ancak Türkmenler ve Araplar, ABD'nin bağımsız delegeleri belirleme tarzı, seçilen 144 delegenin büyük çoğunluğunun Kürt olması ve belirlenen 6 bağımsız temsilcinin de 5’inin Kürt olmasına itiraz etmiştir.(1) İtirazlara rağmen Odierno kararı onaylamış ve ardından belirlenen il yِnetiminde vali, vali yardımcıları ve konsey başkanı seçilmiştir. Oluşturulan 30 kişilik il yِnetim heyeti Kürt asıllı Aburrahman Mustafa’yı vali olarak seçmiştir. Ayrıca meclis başkanı olarak da Mehmet Tahsin Kâhya, iki vali yardımcılığının birinin Arap diğerinin ise Türkmen olması kararlaştırılmıştır.(2) Ancak bu durumu Türkmenler ve Araplar protesto etmiş ve bu haklarını kullanmamıştır. 30 Ocak 2005’te yapılan ilk yerel seçimlerde Kürt gruplar 41 üyeli il meclisinde 26, Türkmenler 9, Araplar ise 6 sandalyeye sahip olmuştur. Kürt grupların Kerkük yِnetimindeki ağırlığı elde etmeleri nedeniyle, hem vali hem de vilayet meclisi başkanı Kürt gruplar tarafından belirlenmiştir. Türkmen ve Arap üyeler Kürt grupların Kerkük’teki haksız uygulamalarını gerekçe gِstererek, vilayet yِnetimini çok kez protesto ederek, yِnetimden çekilmiştir.

2005’te kabul edilen anayasada Kerkük’e ِzel bir durum atfedilerek, 140. Maddeyle Kerkük için 2007’nin sonuna kadar bir yol haritası çizilmiştir. Buna gِre Kerkük’te demografik haksızlıkların giderilerek bir nüfus sayımı yapılması ve ardından Kerkük’ün statüsünü belirleyecek bir referandum yapılması ِngِrülmüştür. Kerkük’teki ِzellikle mülkiyet anlaşmalarının çِzülmesi ve demografik haksızlıkların giderilmesi amacıyla 2011’e kadar dِrt ayrı komisyon kurulsa da Kerkük’teki sorunlar çِzülmemiştir. Kerkük’teki sorunların giderilmemesi nedeniyle 2007’nin sonunda yapılamayan referandum Kerkük’teki süreci belirsizliğe itmiştir. Özellikle Kerkük’teki mülk anlaşmazlıklarının çِzülememesi ve halen 36 bine yakın davadan sadece 5 bine yakınının sonuçlanması, Kerkük’teki sorunun çِzülmesinin uzun yıllar alacağını akıllara getirmektedir. Kerkük Mülk Anlaşmazlıkları Komisyonuna gِre 2011 yılına kadar sadece 2006’daki davalar bitirilebilmiştir. Yani 2011 yılına kadar beş yıllık dava dosyaları bulunmaktadır ve her geçen gün dava sayısı artmaktadır.

Öte yandan 2009 Irak’ta yapılan yerel seçimlerden ِnce 2008 Temmuz’un da çıkan yerel seçim yasasında Kerkük için yeni bir yol haritası daha ortaya konmuştur. Buna gِre Kerkük’teki yِnetimden Kürt, Türkmen ve Araplar’a yüzde 32, Hıristiyanlara ise yüzde 4 pay verilmesi ve Kerkük Vilayet Meclisi Başkanı’nın Türkmen olması ِngِrülmüştür. Ayrıca Kerkük’te bir nüfus sayımı yapılarak, haksızlıkların giderilmesi ve buna gِre seçmen listelerinin oluşturularak, Kerkük’te yerel seçimlerin yapılması planlanmıştır. Ancak yine Kerkük’te süreç uygulanamayınca Kerkük’te yerel seçimler yapılamamış ve yِnetim aynı şekilde devam etmiştir.

Kerkük’teki yِnetimdeki dengesizlik, mülkiyet sorunların, Kerkük’teki sosyal, siyasi ve ekonomik sorunlar Kerkük’teki kırılma noktalarını genişletmiştir. Son dِnemde Türkmenler, Araplar ve Kürtler arasında yaşanan olaylar Kerkük’teki tansiyonu daha da arttırmıştır. Kerkük’te son 5 aylık dِnemde hem şiddetin artması hem de milis güçlerin Kerkük’e yِnelik müdahale çabaları da kentteki ipleri gerilmesine yol açmıştır. Tunus ve Mısır olaylarının etkisinin Irak’ta da hissedilmesi ve Irak’taki hükümet ve yerel yِnetimlere yِnelik protesto gِsterilerinin Kerkük’te de yapılmasının ardından, silahlı Arap güçlerin şehre girmeye çalışmasına karşılık, Kürt Bِlgesel Yِnetimi’nin 5 bin kişi olduğu sِylenen peşmerge birliklerini Kerkük’e gِndermesiyle Kerkük yine Irak’taki gündemin üst sıralarına oturmuştur.

Kerkük’teki gerginlikle birlikte Irak Cumhurbaşkanı Celal Talabani’nin, KDP lideri Mesut Barzani ile yaptığı gِrüşme sonrasında klasik sِylemini kullanarak yeniden “Kerkük Kürtlerin Kudüs’üdür” açıklamasını yapması, Irak iç siyasetinde Kerkük yoğun şekilde tartışılmaya başlamış ve hatta Irak parlamentosundaki bazı milletvekilleri Celal Talabani’ye bu açıklamayla ilgili soru ِnergesi vermiştir. Öte yandan Kerkük siyasi gündeminin yanında, şehirdeki gِsterilerin devam etmesi ve valinin istifasına yِnelik baskılar Kerkük Valisi Abdurrahman Mustafa ve Kerkük Vilayet Meclisi Başkanı Rizgar Ali istifa etmiştir.

Yaşanan bu gelişmeler hem Kerkük hem de gruplar arasındaki siyasette yeni dengeleri beraberinde getirmektedir. Zira Kerkük İl Meclisi Başkanlığına Türkmen üyelerden Hasan Turan’ın getirilmesi gündemdedir. Kerkük’te 6 yıl sonra yaşanacak bu değişim Türkmenlerin 2010 seçimleriyle Irak siyasetindeki yükselişinin devamı niteliğindedir. Bu noktada Türkiye’nin Irak politikasındaki ve Kerkük konusundaki tutumunun da etkili olduğu düşünülmektedir. Öte yandan Kerkük Valiliğinin de değişecek olması, Kürt gruplar arasındaki siyasi dengeyi de etkileyecektir. Zira istifa eden Kerkük Valisi Abdurrahman Mustafa, KDP’lidir. Ancak Abdurrahman Mustafa’nın yerine getirilmesi düşünülen Necmettin Kerim, KYB üyesidir. Bu iki parti arasındaki dengeyi değiştirecektir. Her ne kadar Irak’ın kuzeyinde KDP ve KYB arasında ortak bir yِnetim olsa da KDP ve KYB’nin yِnetimsel anlamda halen bir mücadele içerisinde oldukları bilinmektedir. Kerkük’teki Kürtler arasında KYB’nin büyük ağırlının bulunmasına rağmen daha ِnceki valinin KDP’li olmasının, KYB’de rahatsızlık yarattığı bilinmektedir. Bu nedenle KYB’li bir politikacının Kerkük Valisi olması, KYB’nin KDP karşısındaki kazancı olarak gِrülebilir.

Ancak Kerkük’te asıl sorun Arapların şehirdeki yِnetimsel dِnüşüme nasıl tepki vereceğidir. İlk izlenimlere gِre, Arap gruplar Kerkük’teki dِnüşümü, “Kürt-Türkmen anlaşmasına” bağlamaktadır. Bundan ِnceki süreçte Kerkük’teki siyasette Türkmen ve Arapların birlikte hareket ettiği gِrülmüştür. Araplar grupların bu algılamasının çapı genişlerse, Kürtlerle Araplarla arasında yaşanan gerginlikler, Türkmenler ve Araplar arasında da yaşanabilir. Bu gerginliklerin kıvılcımları son 2-3 ayda Kerkük’te yaşanan olaylarda gِrülmüştür. Buna en iyi ِrnek Kerkük’ün Tazehurmatu ilçesine bağlı Beşir Kِyünde Türkmenler ve Araplar arasında yaşanan çatışmadır. Bu nedenle Kerkük’te atılacak adımların uzlaşma araçlarını kullanarak şehirde yaşayan bütün grupların içerisinde yer aldığı bir süreç dahilinde atılmasının Kerkük’teki en iyi çِzüm yolu olduğu düşünülmektedir. Daha ِnce Kürt grupların bazı uygulamalarında gِrüldüğü gibi tek taraflı çِzüm çabalarının Kerkük’ü içerisinden çıkılmaz bir sorunlar yumağına dِnüştürmesi muhtemeldir.

Kaynaklar

(1) Radikal Gazetesi, “Kerkük’te Seçim Kavgası”, 25 Mayıs 2003.

(2) Radikal Gazetesi, “ABD’nin Dediği Oldu”, 29 Mayıs 2007.

Bilgay Duman Yazarn dier yazlar (13)...

Başbakan İbadi'den Kerkük açıklaması

Hits: 38

Irak Başbakanı İbadi, Kerkük'ün kontrol altına alınmasının yıl dönümüne ilişkin, “16…

Devam...

Irak Türkleri Konyaaltı Uluslararası Festivali'ne renk kattı!

Hits: 46

12 ülkenin katıldığı Konyaaltı Uluslararası Kültür ve Sanat Festivali'ne, birbirinden renkl…

Devam...

1 Ekim’de Irak Medya Ağı ( İMN ) tarafından ( Kerkük Sabahı) haftalık gazetesinin ilk sayısı yayımlandı.

Hits: 41

Türkmen okuyucunun ellerinde bulunan Kerkük Sabahı’nın sözü var. Irak Medya Ağı tarafında…

Devam...

Kerkük sabahi 3

Hits: 8

Devam...

Kerkük sabahi 2

Hits: 8

Devam...

Kerkük Sabahi 1

Hits: 8

Devam...

Kerkük'teki bombalı saldırıların failleri yakalandı

Hits: 31

Irak Terörle Mücadele Polis Güçleri 2. Tümen Komutanı Maan es-Saadi: - 'Kerkük'te düzenlenen…

Devam...

TÜRKMEN MECLİSİ MUAMMASI

Hits: 46

Uzun yıllardan beri atıl durumda olan ve misyonunu kaybeden Irak Türkmen Meclisi’nin yeniden ya…

Devam...

Kardeslik 345

Hits: 15

Devam...

Terör örgütü DEAŞ Kerkük'te 14 köyü susuz bıraktı

Hits: 79

Irak'ın Kerkük kentinde su tesislerine yönelik DEAŞ saldırıları nedeniyle 1 kasaba ve 14 köy…

Devam...

Yazarn ok okunan

Irak Türkmen Cephesi Başkanı Erşat Salihi’nin Türkiye Ziyareti

Hits: 3497

Irak Türkmen Cephesi (ITC) Başkanı ve Kerkük Milletvekili Erşat Salihi, geçtiğimiz hafta Tür…

Devam...

Türkiye-Irak İlişkileri: Krizden Geleceğe

Hits: 3486

Türkiye-Irak ilişkilerini incelerken artık iki boyutlu düşünmek gerekmektedir. Türkiye’ni…

Devam...

Yeniden Irak Türkmen Meclisi

Hits: 3389

Irak’taki Türkmenlerin merkez şehri Kerkük’te 13 Nisan 2013 Cumartesi günü “Milli Kimliğ…

Devam...

IŞİD´in Kerkük Saldırısı Ne Anlatıyor?

Hits: 2821

Irak Şam İslam Devleti´nin (IŞİD) Kerkük´e yِnelik olarak 29 Ocak 2015 günü gecesinde ba…

Devam...

Suriye Olaylarının Irak’a Sıçraması: Felaket Senaryosu

Hits: 2803

Mart ayının ilk haftasında Suriye ve Irak cephesinde yaşananlar Ortadoğu için bir felaket se…

Devam...