1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2017-04-29
Facebook Twitter Youtube

ERBÝL TOPLANTISI’NIN ANALÝZÝ VE TÜRKMENLER

site Bakimda

DR. CÜNEYT MENGÜ

stanbul


Irak’ta 2010 Mart ayýndaki genel seçimlerden bu yana geçen 8 aydan fazla bir süre hükümetin kurulamamasýnýn yarattýðý kriz, ülkedeki siyasi ihtilaflarýn daha da derinleþmesine yol açmýþtýr. Seçimlerden çýkan sonuçlara bakýldýðýnda; kâðýt üzerinde deðiþik hükümet alternatifleri bulunmakta, ancak Irak’taki mevcut þartlar, dengeler, iç çatýþmalar dahil yaratýlan senaryolar, bölgesel dinamikler ve elbette en önemlisi de ABD baþta olmak üzere uluslar arasý oyuncular, hükümetin kurulmasýna izin vermemiþtir. Krizin aþýlmasý için Irak’taki siyasi kitle liderleri ve yardýmcýlarý 8 Kasým 2010 tarihinde Kuzey Irak Bölgesel Yönetim Baþkaný Mesut Barzani tarafýndan Erbil’e davet edilmiþtir. Toplantýya siyasi kitle temsilcilerinin protokol konuþmalarýnýn Baðdat’ta üzerinde görüþülen konularda anlaþma saðlanmýþtýr. Bu son cümleden yola çýkarak Erbil Toplantýsý’nýn hazýrlýklarý KDP temsilcisi Nuri Alsavis’in Baðdat’taki evinde ve söz konusu Erbil Toplantýsýnýn devamý ise Barzani’nin Baðdat’taki evinde yapýlmýþ ve anlaþmanýn saðlandýðý Barzani tarafýndan medyaya bildirilmiþtir. Barzani basýna yaptýðý açýklamada; Talabani’nin Cumhurbaþkaný, Maliki’nin Baþbakan, Al Irakiya’dan bir adayýn Meclis Baþkaný ve Allawi’nin Stratejik Kurul Baþkaný olarak atandýklarýný basýna açýklamýþtýr.

Erbil’deki toplantýya Irak’ta 3. etnik unsuru teþkil eden Türkmen temsilcileri dýþýnda, tam teþekküllü Þii Gruplarý, tamamýna yakýn Sünniler ve eksiksiz Kürt Partilerinin temsilcileri katýlmýþlardýr. Erbil toplantýsýndaki görüntüler ve protokol mahiyetindeki konuþmalarýn satýr aralýklarý incelendiðinde;

1- Erbil Toplantýsý’na her ne kadar genel seçime katýlan kitle listeleri baþkanlarý ve yardýmcýlarý baz alýndý ise de ancak Irak’ta 3. etnik unsuru teþkil eden Türkmen temsilcileri göz ardý edilmemeli idi.

2- Irak’ta siyasi durum aynen devam edecekse her daim hükümet anahtarý Kürtlerin elinde olacaktýr.

3- Irak halkýnýn Arap ve Kürt olmak üzere iki ana unsurdan oluþtuðuna dair açýklamalar, bir Türkmen gazeteci dýþýnda katýlýmcýlar tarafýndan itiraz görmemiþtir.

4- Ulusal ortaklýk ve etniksel haklarýn kriterleri belirlenmeden Kürt’lerin bu hakký elde etmeleri saðlanmýþtýr.

5- 15 Madde’ den oluþan ve ancak toplantý sonrasýnda 11 Madde olarak basýna daðýtýlan sonuç bildirisinde; Kerkük meselesi, ihtilaflý bölgeler ve petrol anlaþmalarýnýn ucu açýk kaldýðý anlaþýlmaktadýr.



Aslýnda Kürtlerin anahtar pozisyonu ve arabulucu rolü yeni deðildir. Irak’lý muhalifler döneminde ve Saddam sonrasý bu görevi sürekli olarak Talabani üstlenmiþ idi. Þimdi ise, Talabani‘nin saðlýk problemleri, en önemlisi ise kendisinin Cumhurbaþkanlýðýna aday olmasý ve ayrýca ABD’nin bu yöndeki tutumu nedeniyle bu görevi Barzani üstlenmiþtir.Dikkat edilirse bu görevin Kürtler tarafýndan üstlenilmesi; öncelikle ABD ile güçlü bir iþbirliði içinde olmalarý, kendi aralarýnda hemen hemen asgari müþterekte birleþmeleri, diðer yandan ise Þii, Sünni ve diðer kesimlerin birçok parçalara bölünmeleri ve özellikle Arap yöneticilerinin örgütsel yetersizlikleri, dar görüþlü olmalarý, ayrýca büyük bir çoðunluðunun makam ve liderlik peþinde olmalarýndan kaynaklanmýþtýr. Bu gerçek Irak Muhalefetinin kuruluþundan bugüne kadar da devam etmektedir.

Bu arada yukarýda izah ettiklerimi, yani birlikten kuvvet doðar tezini vurgulayacak bir anýmý anlatmadan geçemeyeceðim. 2002 yýlýnýn sonlarýnda Irak Muhalefeti tarafýndan seçilen eþgüdüm ve koordinasyon kurulunun son toplantýsý Þubat 2003 tarihinde ERBÝL ‘in Selahattin kentinde yapýlmýþ ve Þii ve Sünni Arap Gruplarýnýn birlikte hareket edememeleri nedeniyle Talabani bu toplantýya baþkanlýk etmiþtir. Türkmen (ITC) temsilcisi sýfatýyla kurulun üyesi olarak Talabani ile gerek evinde gerekse muhtelif toplantýlarda görüþmelerime dayanarak bir ara kendisine Irak’ýn Cumhurbaþkaný siz olacaksýnýz diye söylediðimde mutlu olduðunu belli etmeden, Baðdatlýlarýn tabiri ile “benimle düþmanlýðýnýz mý var?” demiþtir. Ve gerçekten ilk dönem fazla itiraz edilmeden Talabani Cumhurbaþkaný olmuþtur. Bu arada bir hususa da deðinmek istiyorum. O da Saddam sonrasý yönetim ve otorite, yukarýda sözü edilen kurulun önde gelenleri arasýndaki paylaþýmý devam etmekte ve ayrýca konsensüs prensibi de halen yürürlüktedir.

Türkmen meselesine gelince ERBÝL toplantýsýna Türkmen temsilcilerinin dâhil edilmemesi bir ilki teþkil etmekle birlikte, önce Türkmenler ve ayný zamanda Irak için bir kýrýlma noktasýdýr ve bundan büyük dersler alýnmalýdýr. Geçmiþi özetleyecek olursak Türkmenler 1991’de baþlayan Irak muhalefet sürecindeki toplantýlarýnda yer almýþ, Irak Muhalefetinin (INC) düzenlediði 1992 Selahattin toplantýsýnda 9 kiþiden oluþan Yürütme Kurulunda bir Türkmen temsilci yer almýþtýr. Yine Irak Muhalefetinin 1999 New York Toplantýsýnda Kurumlarýn daðýtýmýnda Meclis Baþkanlýðý Türkmenlere tahsis edilmiþtir. Gecikmeli olsa da ABD Kongresince onaylanan 1999 Irak’ý Kurtarma Yasasý’na, Irak Türkmen Cephesi daha sonra dahil edilmiþtir. Irak Muhalefeti’nin Londra Toplantýsýnda seçilen 65 kiþilik Eþgüdüm ve Koordinasyon kurulunda Türkmenleri 6 kiþinin temsil etme imkaný saðlanmýþtýr. 2003 yýlý Ocak ayýnda yapýlan Davos Toplantýsýna davet edilen Iraklý 7 üst düzey parti yöneticilerinden biri Irak Türkmen Cephesini temsil eden bir kiþi olmuþtur. Görüleceði üzere bu oluþumlarda Türkmenler % 6 – 10 arasý temsil edilmiþlerdir. Saddam sonrasý döneme gelince; ABD ile yaþanan sýkýntýlara raðmen (aþaðýdaki bölümlerde kýsaca açýklamaya çalýþacaðým) Türkmenler Irak’ýn genel durumu ile ilgili toplantýlarda yer almýþ, ancak resmi oluþumlarda kendi gerçek temsilcileri dýþýndaki kiþiler de Türkmenler adýna yer almýþlardýr.

Erbil toplantýsýnda Türkmen temsilcilerinin davet edilmeyeceði hususu toplantý gününden 3 gün önce belli olmuþtur. Toplantýya çaðýrýlan bazý katýlýmcýlarýn belki çok az kiþiyi temsil ettiði, bazýlarýnýn seçimlerden aldýðý oy sayýsýnýn Türkmenlerin oy sayýsýnýn yarýsýna bile ulaþmadýðý dikkate alýndýðýnda, yalnýz Irakiye listesine 120.000 oydan fazla katkýsý olan Türkmenlerin temsil edilmemesine Ayad Allawi’nin neden herhangi bir giriþimde bulunmadýðýnýn veya sessiz kaldýðýnýn sorgulanmasý gerekmez mi?


Diðer Þii partilerinde çok çaba harcayan Türkmen aydýnlarýnýn baþarýlý çalýþmalarý da bu partilerin yöneticilerince anlayamadýðýmýz þekilde yine cevapsýz kalmýþtýr. Bu konunun sorgulamasý yapýldýðýnda kanýmca Erbil Toplantýsý’na katýlanlarýn çoðu veya özellikle bazýlarýnýn Cumhurbaþkanlýðý veya yardýmcýlýðýna, Baþbakanlýk veya yardýmcýlýðý makamýna talip olmalarý, diðerlerinin ise birbirlerini yenme peþinde olmalarý nedeniyle ne Irak ‘ýn geleceði, ne Kerkük meselesi, ne de 3.etnik unsur olan Türkmenlere yapýlan haksýzlýklar çok umurlarýnda olmadýðý anlaþýlmaktadýr.

Diðer taraftan Davutoðlu, Erbil Toplantýsý’nýn yapýlmasýna bir gün kala Erbil’i ziyaret ederek Barzani ile görüþmüþ, ayný gün Baðdat’ta Þii ve Sünni Arap yetkililer ile temaslarda bulunmuþ ve ne Erbil ne de Baðdat’ta hiçbir Türkmen yetkilisi ile görüþmemiþtir. Bu itibarla Türkmenler ile görüþme yapýlmadýðýna göre ne Barzani’ye ne de Allawi’ye Türkmenlerin toplantýlara neden dahil edilmediðinin sorgulanmasýnda zorluk çekilecektir. Ancak Türkiye’nin dýþ münasebetlerle ilgili sýfýr politikasýnda, Türkmenlerin yerinin olup olmadýðýný sorgulamalýyýz. Bu arada Türkiye’nin Türkmenlerin de dahil edildiði kýrmýzý çizgileri býrakarak, þu anda yan tarafta durmasý karþýsýnda ne elde ettiðini bilemiyorum! Ancak burada bir hususu anlatmakta yarar var; baþlangýçta Kürtlerin Türkmenlere bölgede ortaklýk önerileri, daha sonra Brüksel Modeline kadar teklifler olmuþ ve nihayet aþaðýda açýklanacaðý üzere ABD Temsilcisinin önerisi gündeme gelmiþtir.

Erbil Toplantýsý’nýn yine hem Irak hem de Türkmenler açýsýndan perde arkasýnda saklý tutulan Kerkük meselesi, ihtilaflý topraklar, 140. madde uygulanmasý gibi konular Barzani tarafýndan deðiþik bir þekilde dile getirilerek Irak halkýnýn Arap ve Kürt olmak üzere iki ana unsurdan oluþtuðunu ifade etmiþ ve maalesef hiçbir katýlýmcýdan tepki gelmemiþtir. Aslýnda bu konu yalnýz Türkmenler açýsýndan deðil, bir defa Irak’ýn bütünlüðünün saðlanmasý ve diðer yandan insan haklarý açýsýndan da sorgulanmasý gerekmektedir. Irak’ta sayýsý ne olursa olsun Türkmenlerin 3. etnik unsur olduðu Irak’taki tüm siyasi kitleler tarafýndan göz ardý edilmemelidir.

Erbil Toplantýsý öncesi ve sonrasý Irak’ta ulusal ortaklýk ve etniksel haktan sýkça söz edilmektedir. Bazýlarý bu ortaklýðý ekonomik yönden ele alarak milli servetin matematiksel veya etniksel oranlar açýsýndan paylaþýlmasýný, diðerleri ise detaylarý açýklýða kavuþmadan oldu bittiye getirilmekle hükümette de söz sahibi olmak istemektedirler. Þimdi Irak’lý düþünürler, yazarlar, sivil toplum örgütlerinin; bu hususun kriterlerinin açýk bir þekilde Irak Parlamentosunda ele alýnmasý ve tespitinin saðlanmasý için çaba göstermeleri gerekmektedir. Bir etnik unsurun Cumhurbaþkanlýðý veya Baþbakanlýk makamýný hak ediyor ise, diðer unsurlarýn da bu paylaþýmlarýn içinde neden yer alamasýn? Ayrýca milli servetin tüm Iraklýlara ait olmasý gerekirken neden farklý kriterler ele alýnmaktadýr?

Irak’ýn siyasi sürecinde tablo karmaþýk görünse de baþta Ýran ve Türkiye olmak üzere komþu ülkelerin ve en önemlisi ABD’nin etkisi çok büyüktür. Irak’ta iþgal halen devam etmektedir. Hatta ABD askerlerinin hepsini veya önemli ölçüdeki kýsmýný çekiyor olsa da iþgal güç olarak varlýðýný koruyacaktýr, bundan kimsenin þüphesi olmasýn. ABD’ de bulunan düþünce kuruluþlarýnýn raporlarý bazen senaryodan öteye gidememekte, bazen de gerçekçi analizler içermektedir. Geçtiðimiz günlerde ABD’ de Leigh Üniversitesi Öðretim Üyesi Barkley’ in “Kürdistan’da çatýþmayý önlemek” baþlýðýyla yayýmlanan raporu dikkatimi çekmiþtir. Raporda Kerkük meselesinin deðerlendirildiði, Kürt Bölgesel yönetiminin etki alaný ve Kerkük baþlýðý altýndaki bölümde, Irak’ tan çekilmeye hazýrlanan ABD’nin “Kürtlerin rahatsýzlýðý üzerine merkezi Irak hükümetine ait 12. Tümen’ in Kerkük yakýnlarýndaki kasabalara kaydýrýlan birliklerinin hareketlerini durdurduðu ve ABD’nin de Kerkük’teki kuvvetlerini takviye ettiði” hususu yer almaktadýr. Anlaþýlacaðý üzere bugün Kerkük’te bulunan asayiþ milisleri problem teþkil etmekte, varlýðýný ABD’den aldýðý güçle devam ettirmekte ve bunun da merkezi hükümet tarafýndan çözülmesi gerekmektedir. Aslýnda ana sorunun Saddam sonrasý süreçte Türkmenlerin Irak siyasi denklemi dýþýnda kalmasýdýr. Nedenlerine gelince;ileride de tartýþma konusu olmaya devam edecek olan 1 Mart 2003 Tezkeresi ile Irak dosyasý sorumlusu ve ABD Baþkaný temsilcisi Halil Zilmayzad’ýn 2003 Mart ayýndaki Ankara Toplantýsý bitiminde ITC temsilcisi olarak, zamanýn eþgüdüm ve koordinasyon kurul üyesi ile yapmýþ olduðu ikili görüþmeden sonra ITC Yönetiminin olumsuz kararýndan kaynaklanmýþtýr.

Yine Erbil Toplantýsý ile ilgili bir hususu dile getirmekte fayda vardýr.Bilindiði üzere Cumhurbaþkanlýðý ve Baþbakanlýk makamý Erbil Toplantýsýnýn ana konusunu teþkil etmekte idi. Bu sorun ile ilgili olarak ister Irak’ta ister Türkiye’de ABD yanlýsý bazý tanýnmýþ yazarlar hedef þaþýrtmak maksadýyla; ABD’nin Erbil toplantýsýnda söz geçiremediðini, Türkiye’nin yanlýþ ata oynadýðýný (Türk yetkilileri tarafýndan sürekli yalanlanmasýna raðmen), Maliki yerine Adil Mehdi’nin desteklenmesi gerektiðini, Talabani’nin dýþýnda baþka bir Arap Sünni’nin Cumhurbaþkanlýðýna getirilmesini, bu süreçten Ýranlýlarýn galip geldiðini yazmaktadýrlar. Ýþin gerçeðine bakýldýðýnda bu makamlara seçilen veya konsensüs prensipleri esasýna göre tayin edilen kiþiler ve muhalifleri, hem ABD’ye ve ayný zamanda Ýran’a ve hem de Türkiye’ye çok ufak farklýlýklara raðmen yakýn mesafededirler. Örneðin ABD için Maliki ile Adil Mehdi arasýnda fark olmadýðý kanaatindeyim.

Sonuç itibariyle, Iraklýlarýn ve özellikle Türkmenlerin Erbil Toplantýsý’ndan çýkan sonuçlarý etüt ederek alýnmasý gereken dersler üzerinde çalýþmalar yapmalarý, Irak Türkmen Cephesi’nin devamlýlýðý, ancak yeniden yapýlandýrýlmasýnýn zaruret haline geldiði ve Türkmenlerin tek vücut halinde olmalarýnýn zorunluluk arz etmesinin yaný sýra;

1- Irak Parlamentosunda mevcut 10 Türkmen Milletvekilinin asgari müþterekte anlaþarak bir grup oluþturmasý,
2- Etniksel hak ve seçim hakkýndan yararlanarak Cumhurbaþkanlýðý veya Baþbakanlýk Yardýmcýlýðýna ve ayrýca bir bakanlýk makamýnýn Türkmenlere tahsis edilmesi,
3- Irak Parlamentosu tarafýndan onaylanan 23. Maddenin yürürlüðe girmesi,
4- Kerkük’teki asayiþ kuvvetlerinin çekilmesi ve emniyetin merkezi hükümete baðlý güçler tarafýndan saðlanmasý,
5- Ýster Baðdat’ta ister Ýstanbul’da baðýmsýz bir þekilde Türkmenlerin de katýlýmýyla bir istiþare toplantýsý yapýlmasý

yararlý olacaktýr.



DR. CÜNEYT MENGÜ Yazarn dier yazlar (107)...

site Bakimda

Hits: 25

Devam...

Baþbakan Ýbadi'den Kerkük açýklamasý

Hits: 37

Irak Baþbakan? Haydar el-Ýbadi Kerkük'te yerel seçimlerin yapýlmasýný desteklediðini ancak m…

Devam...

Kerkük'te Terör Örgütü PKK Yandaþlarýndan Gösteri

Hits: 40

Irak'ýn Kerkük kentinde terör örgütü PKK yandaþý bir grup, Türk Silahlý Kuvvetleri'nin (TS…

Devam...

Salihi-Türkmen Öðrencilerin mezuniyet törenine katýldý-

Hits: 40

Irak Türkmen Cephesi Baþkaný Erþet Salihi,Türkmeneli Öðrenci ve Gençler Birliði tarafýndan…

Devam...

Ali Kerküklü Kimdir?

Hits: 36

Ali Kerküklünün yayýmlanan 4 kitabý: "Ýstihbarat Oyunlarý, Petrol ve Kerkük", "Oyun Ýçinde…

Devam...

KERKÜK'Ü ÝÞGAL ADIMLARI

Hits: 40

Yüzlerce yýllýk bir Türkmen þehri olan Kerkük'ün demografik yapýsý deðiþtirilerek iþgale…

Devam...

KERKÜK’ÜN GELECEÐÝ TEHLÝKEDE

Hits: 40

Kerkük’ün Kürt Valisi kentteki kamu dairelerinde Kürt bayraðý asýlmasý ve Kürtçenin zoru…

Devam...

Türkiye, Kerkük’teki bütün Türkmenlerle diyalog geliþtirmeli

Hits: 299

Kamu kurumlarýnda Irak bayraðýnýn yanýnda IKBY bayraðýnýn da asýlmasýyla tansiyonun yükse…

Devam...

Türkmeneli gazetesi 1359

Hits: 15

Devam...

Irak Türkmen Cephesi'nin 22. yýldönümü Kerkük'te kutlandý.

Hits: 38

Kutlamada konuþan Irak Türkmen Cephesi Baþkaný ve Kerkük Milletvekili Erþet Salihi, Tüm Türk…

Devam...

Yazarn ok okunan

LOZAN VE MUSUL OPERASYONU

Hits: 13719

Yaklaþýk bir yýldan fazladýr sözü edilen ve Irak’ýn içinde ve dýþýnda pazarlýðý yap…

Devam...

BÖLÜNME TARTIÞMALARI

Hits: 13395

1991’de BM kararýyla Güvenli Bölge adý altýnda Irak’ýn kuzeyinde kurulan Irak Kürt Bölge…

Devam...

100. YILINDA SYKES PICOT

Hits: 12784

Birinci Dünya Savaþý’nýn baþlamasýyla batýlý güçler tarafýndan hasta adam olarak adland…

Devam...

FIRAT KALKANI

Hits: 12249

Suriye’de Esad rejimine karþý 2011’de baþlayan ayaklanmayla ilgili olarak Türkiye’nin eþ …

Devam...

MART TEZKERESÝNÝN PERDE ARKASI

Hits: 11060

Yýllardýr hararetle tartýþma konusu olan ve önümüzdeki günler içerisinde 16. yýlýný do…

Devam...