1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2018-09-21
Facebook Twitter Youtube

TـRKMENLER VE IRAK’TAKİ HAKLARININ ANAYASAL GـVENCE ALTINA ALINMASI

Ziyat Köprülü

GİRİŞ :

Bu çalışmamla sevgili Irakımız’da sivil toplum oluşturma ve demokrasiyi kurma eylemine de büyük bir katkı sağlayacağına inandığım, dikkat edilmesi gereken bazı ِnemli notları ileriki günlerde Irak’ın yeni anayasasını hazırlayacakların gِzü ِnüne sermek istedim. Özellikle Irak’ta yeni bir siyasal rejim beklentisinin doğduğu ve yeni rejimin ilk geçiş dِneminin yaşanacağı bu aşamada ve büyük olasılıkla günümüzün sosyal ve siyasal hastalıklarının etkisi altında kalacak olan bu durumda dikkatli olmamız ve buna bugünden hazırlanmamız gerekmektedir.

Irak’taki yِnetimin temelinde, baskı, sindirme, anayasal ilkeleri çiğneme, halkla ilişkilerde insane haklarını ihlal vardır. Ayrıca, demokratik eyleme alışık olmayan halk da, kargaşa ve vurdumduymazlığın içine itilmiştir. O nedenle, değişim sonrası kurulacak yeni rejimin ilk dِnemlerinde, halkın daha disiplinli hareket edeceğini, demokrasiyi ve genel ِzgürlükleri eyleme geçirirken daha düzenli bir davranış sergileyeceğini kestirmek ve garantilemek de zordur. Ayrıca, bireyler, siyasal partiler ve gruplar olarak tüm vatandaşların toplumsal barışa bağlı kalmaları şarttır. Toplumsal barışı gerçekleştirmek için devlet organlarının da fiilen harekete geçmeleri gerekmektedir. Çünkü bu barış, siyasal ve sosyal hastalıklardan etkilenen durumun ebediyen ortadan kalkması, temel ِzgürlüklerde meydana gelen ihlallerin son bulması, siyasal – sosyal ilişkilere egemen olan intikamcı yِntemlerin giderilmesi ve bunların yerine, tüm anlaşmazlıklarda hukuk ve yargının egemen kılınması için bir zorunluluktur. Aksi takdirde ne demokrasinin ne de demokratik kurumların
gerçekleştirilmesi mümkün olabilir.

GEÇMİŞE BAKIŞ :

Geçmişin “ Mümbit Hilal “ toprağı ve “ Mezopotamya “ ülkesi olan Irak, bir çok eski uygarlığa da beşiklik etmiştir. Halkların bir çoğu burayı yurt edinmiş, ulusların bir çoğu da buradan geçmiştir. Bِylece Irak, Sümer, Akat, Babil, Asur ve İslam uygarlık larının merkezi haline gelmiştir. Bunun yanı sıra Irak, Roma, Yunan, Sasan, Med ve Osmanlı uygarlıklarına da sahne olmuştur. Irak’tan gelip geçen bütün bu halklar, aradan geçen bu zaman süreci içinde birbirleriyle uyum sağlayan bir renkli bir tablo sergilemiştir.

Bin yılı aşkın bir süredir bu topraklarda yerleşik halkların sevincine de tasasına da ortak olan Türkmenler, Arap ve Kürtlerden sonra Irak’ta üçüncü milliyeti oluşturmuştur. Buna karşın Türkmen ismine, 1925 tarihli Irak anayasası ile onu izleyen diğer anayasalarda, ayrıca 1970 tarihli geçici anayasa ile bu anayasanın 1973, 1974 ve 1977 tarihli tadilatlarında ve son olarak 1990 anayasasında ِzellikle yer verilmediği gِrülmüştür. Oysa ki uluslararası hukuk, bir milletin oluşumunu, belirli bir toprak parçasında, yani coğrafi bِlgede yerleşik bir insan grubunun varlığına ve bunları bir araya getiren dil, din, ırk birliği ile ortak tarih ve bir arada yaşama arzusu gibi ِğelere bağlamaktadır. Türkmenlerde ise, bir milleti meydana getiren bu ِğelerin hepsi mevcuttur. Dolayısıyla bu ülkede layık oldukları yer, azınlıklar arasında anılmak değil, üçüncü çoğunluk olarak kabul gِrmektir.

Irak’ın yukarıda andığımız anayasalarındaki hükümler siyasi realitelerle karşılaştırıldığında, sِz konusu hükümlerin uygulanabilirlikten tamamen uzak olduğu gِrülecektir. اünkü anayasalarda yer alan hükümlerin tamamı, Kraliyet dِneminde kralların, Cumhuriyet dِneminde de cumhurbaşkanlarının iradesine bağlı olmuştur. O nedenle de anayasalar, bir kağıt parçasından farksız gِrülmüş, hükümleri de yِneticilerin kendi arzu ve planları doğrultusunda yer yer saptırılabilmiştir. Bunun bir ِrneği de, 1925 tarihli Irak anayasasının 6. maddesidir. Bu madde, “ Milliyetleri, dilleri, dinleri ayrı olsa da, Iraklıların kanun karşısında haklar açısından eşit olduklarını “ ِngِrmektedir. 16. maddede ise, “ Yasa ile belirlenecek genel programlara uygun olmak suretiyle, çeşitli toplulukların okul açma, kendi bireylerini dilleriyle ِğrenime tabi tutup dillerini koruma hakları vardır “ hükmü getirilmektedir. 17. maddeye gelince, “Özel yasa ile ِngِrülecekler dışında, Arapça’nın resmi dil olduğu “ hükmü yer almaktadır. 1931 yıl ve 74 sayılı yasa uyarınca da, Kuzey Bِlgesi’nin bazı yِrelerinde Türkçe ile Kürtçe resmi dil haline getirilmektedir. Bu durum, Milletler Cemiyeti’nin Özel Komisyonu tarafından hazırlanan iki notadan birincisinde ayrıntılı biçimde yer almış, 1. Nota genel ve ِzel güvenceleri içerirken, 2. Notada yabancılar konusu ve onlara tanınacak bazı ayrıcalıklar üzerinde durulmuştur. 1. Notanın 9. maddesinin ِngِrdüğü hususlar ise şunlardır :

“1. Irak Hükümeti, Musul, Erbil, Kerkük ve Süleymaniye illerine bağlı olup, Kürt nüfusun yoğun olduğu ilçelerde, Arapça’nın yanı sıra Kürtçe’nin de resmi dil olmasını kabul eder. Kerkük iline bağlı, nüfusunun büyük bir kısmını Türkmenlerin oluşturduğu Kifri ile Kerkük ilçelerinde ise, Arapça’nın yanı sıra Kürtçe ile Türkçe de resmi dil olarak kullanılır.

2. Irak Hükümeti, sِz konusu ilçelerde gِrev yapacak memurların, ikna edici bir sebep olmadıkça, duruma gِre Kürtçe veya Türkçe dillerinden birini bilmeleri gerektiğini kabul eder.

3. Adı geçen ilçelere memur atamanın ِlçütü, Irak’ın her tarafında olduğu gibi, yeterlilik ve dil bilgisidir. O nedenle Hükümet, şimdiye kadarki uygulamanın sürdürülmesini ve memurların mümkün olduğunca anılan ilçelere mensup Iraklı yurttaşlar arasından atanmasını kabul eder.” Yukarıda yer verilen hususların tümü yerel diller yasasında da yer aldığı için Irak Hükümeti, bu anlamda hazırladığı bir taslağı, onaylanmak üzere Irak Parlamentosu’na gِndermiş ve 5 Mayıs 1932 tarihli birleşiminde Parlamento, bu konudaki açıklamayı Milletler Cemiyeti Konseyi’ne gِndermek kaydıyla, hükümetçe kendisine sunulan taslağı onaylamıştır. Açıklama, 19 Mayıs tarihinde anılan Konseye gِnderilmiş, 3 Ekim 1932 tarihinde ise Irak, oybirliğiyle Milletler Cemiyeti’nin üyesi olmuştur.

14 Temmuz 1958 ihtilalinin ardından, 27 Temmuz 1958 tarihinde yeni bir Irak anayasası yayımlanmıştır. Başlangıç bِlümünde yeni anayasa yapmanın gerekçeleri açıklanmış ve bunun “ Halk egemenliğini gerçekleştirmek, bu egemenliğin gasp edilmemesini sağlamak ve vatandaşların haklarını güvence altına alarak korumak “ olduğu belirtilmiş, gِrmezden gelinen Türkmenler ise, Irak halkını oluşturan ِğelerden biri sayılmamıştır. Zira sِz konusu anayasanın 3. maddesinde, ( Irak devletinin temelinin, haklarına saygı duyulan, ِzgürlükleri korunan vatandaşlar arasındaki işbirliğine dayandığı, Araplarla Kürtlerin bu vatanın birer ortağı kabul edildiği ve Irak’ın birliği çerçevesinde bu anayasada onların ulusal haklarının tanındığı ) belirtilmiştir.

Bu anayasanın ardından gelen diğer anayasalar da aynı yolu izlemiş ve Irak’ta yaşayan diğer milliyetleri anmamıştır. 16 Temmuz 1970 tarihli anayasada ise, diğer milliyet ve azınlıkların haklarına saygılı olunduğu ifade edilmiş, ancak sِz konusu anayasanın 5. maddesinin B paragrafı, aşağıdaki hususu ِngِrmüştür :

(Irak halkını, Araplar ve Kürtlerden ibaret iki milliyet oluşturmaktadır. Bu anayasa, Irak’ın bütünlüğü içinde Kürt halkının ulusal hakları ile diğer tüm azınlıkların yasal haklarını onaylamaktadır).

Anayasanın 7. maddesinde ise şu hususa yer verilmiştir :

“A. Resmi dil Arapça’dır. B. Kürt bِlgesinde, Arapça’nın yanı sıra Kürtçe de resmi dil olacaktır ”.

Irak Devrim Komuta Konseyi, daha sonra aldığı kararlarla Türkmenlerle Asurilere de kültürel haklar tanımış, ama çıkışından bir yıl sonra sِz konusu kararın daraltılıp sınırlandığı izlenmiştir. Halbuki anayasa, vatandaşların kanun karşısında tam bir eşitliğe sahip olduğunu ِngِrmüş ve sebebi ne olursa olsun ayırım yapılmayacağı belirtilmiştir. Nitekim, anayasanın 19. maddesinin 1. paragrafı, “Vatandaşların kanun karşısında eşitliğini, cinsiyet, ırk, dil, toplumsal kِken ve din nedeniyle ayırım yapılamayacağını “ ِngِrmektedir.

1973, 1974 ve 1977 yıllarında üç kez tadilata uğramasına karşın geçici anayasa, Irak’taki Türkmenlerin yararına yeni bir şey getirmemiştir.

Irak’ı oluşturan milliyetleri bir kez daha gِrmezlikten gelen 1990 anayasasının 6. maddesinde ise, şu hususlara yer verilmiştir: “ Irak halkı, Araplar ve Kürtlerden meydana gelmektedir. Anayasa, Irak’ın ülke, devlet ve toplum birliği çerçevesinde, Kürtlerin ulusal haklarını onaylamakta, diğer Iraklıların haklarını da güvence altına almaktadır.” Bu madde, Türkmenlerle diğer azınlıkların mağduriyetine neden olmuş ve Irak’ta sanki adı geçen iki milliyetten başkası yokmuş gibi bir durum yaratmıştır.

TـRKMENLERİN SORUNU VE HAKLARININ GـVENCE ALTINA ALINMASI :

Irak’ta Türkmenlerin esas sorunu, ulusal kimliklerinin, sivil ve siyasal haklarının anayasada tanınmamış olmasıdır. Anayasada Türkmenlere yer verilmemesinin tek amacı da, Araplardan ve Kürtlerden sonra milli ve tarihi bir gerçek olarak ortada duran Türkmen kimlik ve varlığını ortadan kaldırmaktır. Irak halkını oluşturan milliyetlerin haklarını, ِzellikle de bunların en ِnemlisi olan Türkmenlerin hakkını gِrmezden gelen tüm Irak anayasalarını süratle gِzden geçirmemiz, kurulduğundan bugüne Irak tarihinde insane haklarının açıkça ihlal edildiğini ortaya koymakta ve bu ihlallerin şimdi artık doruğuna ulaştığını gِstermektedir. Halbuki bu anayasaların hemen hepsi, vatandaşların kanun karşısında tam eşitliğini ve sebebi ne olursa olsun vatandaşlar arasında ayırım yapılamayacağını ِngِrmüştür.

Bütün bunlardan çıkarılacak olan sonuç, gelecektekiIrak’ın anayasası, insan hakları ilkeleri ile uluslararası hukuk kurallarına ilişkin hükümler içerse bile, bu hakların ihlali konusunda yaptırım ِngِrmedikçe, insan haklarının güvence altına alınamayacağıdır.

İnsan haklarının korunup muhafaza edilmesi için en etkin araçları ise, iki ayırabiliriz :

1. Yasal ve hukuksal nitelik taşıyan araçlar. Bunlarla, uluslar arası hukuk ve yerel yasaları kastedilmektedir.

2. İnsan haklarına ilişkin bilgileri yayımlayarak bu konuda bilinç yaratmak, vatandaşı, bu hakları anlayacak ve saygı duyacak şekilde eğitmek, kamuoyunun bu haklar üzerinde kontrolünü sağlamak gibi yasalarla ve hukukla ilgili olmayan diğer araçlar.

Uluslararası hukukun veya uluslararası ِrgütlerin bu hakları ne kadar koruyabilecekleri konusuna gelince, bağımsız ve egemen ülkelerin kendi vatandaşlarına karşı arzu ettikleri davranışta bulunma hakkına sahip oldukları bilinmektedir. Ancak bu ülkeler aynı zamanda uluslararası hukuku gِzetmekle de yükümlü bulunmakta, ِzellikle de vatandaşlarına karşı nasıl davranacaklarına ilişkin temel insan haklarını ِngِren hükümlere riayet etmeleri gerekmektedir. Yani uluslararası hukuk, tüm ülkeleri vatandaşlarının temel haklarını korumakla yükümlü kılmaktadır. Bunu yerine getirmeyen ülkeler ise, uluslararası hukuk kurallarını ihlal etmek gibi bir duruma düşmektedir. Bِylece, bu duruma düşen bir ülkenin içişlerine diğer devletlerin müdahale hakkı doğabilmektedir. Bu müdahale insancıl nedenlerle ve sِz konusu ülkenin vatandaşlarını ve bu vatandaşların temel haklarını korumak amacıyla yapılmaktadır. Çünkü uluslararası hukuk, insan hakları konusunu herhangi bir ülkenin içişi olarak gِrmemekte, tüm insanlığı ilgilendirdiği düşüncesini benimsemektedir. O nedenle, herhangi bir ülkenin vatandaşlarına baskı yapması ve insanlık vicdanını sızlatacak barbarca eylemlerde bulunması halinde, insanlık adına müdahaleye de yasal açıdan müsaade edilmektedir. Vatandaşlarına karşı muamelesinde insani ِlçüleri ve adalet sınırlarını aştığı saptanan ülkelere karşı, anılan vatandaşları korumak amacıyla, Güvenlik Konseyi’nin kuvvet kullanmasına izin çıkabilmektedir.

Ancak insanlık adına müdahale ilkesi, büyük devletlerin diğer ülkelerin iç işlerine karışmaları için bir gerekçe teşkil etmemelidir. Bu konuda yapılması gereken, durumun, Uluslararası Adalet Divanı gibi bağımsız bir yargı organına intikal ettirilmesidir. Zira bir müdahaleyi zorunlu kılacak insan hakları ihlali olup olmadığına ancak Adalet Divanı gibi bir yargı organı karar verebilir.

1948 tarihli Evrensel İnsan Hakları Bildirgesi’nin, uluslararası hukukun ayrılmaz bir parçası olduğu bilinmektedir. Bu Bildirge metninin ihlali, uluslararası hukukun da ihlali sayılmaktadır. Ayrıca, Evrensel İnsan Hakları Bildirgesi’nin büyük bir bِlümüne yasal etkinlik kazandırıp hayata geçiren uluslararası anlaşmalar da bulunmaktadır. BM Genel Kurulu tarafından 21 Aralık 1965 tarihinde Kabul edilen, Irk Ayrımının Her Çeşidinin Ortadan Kaldırılmasına ilişkin Uluslararası Anlaşma, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Anlaşma, 16 Aralık 1966’da Kabul edilen Sivil ve Siyasal Haklara İlişkin Anlaşma, bunların birer ِrneğini teşkil etmektedir. Bütün bu uluslararası anlaşmalar, medeni hakları düzenlemek, azınlıkları korumak, ırk, din, dil ve cinsiyet nedeniyle insanlar arasında ayırımı ِnlemek amacıyla yapılmış, ayrıca insan hak ve ِzgürlüklerini ilgilendiren diğer bazı konuları da ele alan düzenlemelere gidilmiştir.

BM’ye bağlı birçok ِrgütün olduğunu, bunların arasında insan haklarından sorumlu Ekonomik ve Sosyal Konsey’in bulunduğunu hepimiz bilmekteyiz. Ayrıca insan hakları ve ِzgürlüklerinin şekillendirilmesine katkı sağlayabilecek en ِnemli organlardan biri de, Güvenlik Konseyi’dir. BM Sِzleşmesi’nin 7. Bِlümü uyarınca Konsey, herhangi bir durumun dünya barışını tehdit edip etmediğine, gerçek bir tehdit oluşturup oluşturmadığına veya bir saldırı içerip içermediğine karar verebilmektedir. Yukarıda sِzü edilen durumu düzeltebilmek için Konsey, askeri müdahaleye yol açabilecek ِnlemleri içeren tavsiyelerde bulunmak hakkına da sahiptir.

İnsan haklarını korumada kullanılması gereken iç araçlar da şِyle belirlenebilir :

1. İnsan hakları konusu, her şeyden ِnce anayasada güvence altına alınmalıdır.

2. İnsan haklarını koruyup kollayacak, anayasaya yorum ve açıklık getirebilecek bağımsız bir yargı organı oluşturulmalıdır. Yargı organının bağımsızlığı da bazı temel koşulların varlığını gerekli kılmaktadır. Bunlardan biri de, yargıcın siyasal mülahazalarla atanmamış olması, yargıcın azli veya cezalandırılmasının siyasi organlarca yapılmamasıdır. Yargı bağımsızlığını tamamlayan bir diğer koşul ise, üyeleri gِrev ve haklarının tam bilincinde olan, yasaları ve mesleğin geleneklerini yeterince bilen güçlü bir avukatlar barosunun varlığıdır.


IRAK’TA SİYASİ REJİM :

İnsan ِzgürlüğü, üretim ve kalkınma için kesin bir güvence oluşturan anayasal, demokratik, parlamenter rejim, hukuk egemenliği ile sosyal adaletin sağlanması, yِnetim ile yurttaş arasında sağlam ilişkilerin kurulması için de bir güvencedir. O nedenle biz, Irak’taki siyasi reformun üzerine oturması gereken tabanın, anayasal, demokratik kurumlar tabanı olması gerektiğine tam bir inanç besliyoruz. Bu da ancak, vatandaşın temel ِzgürlüklerini sağlayan, vatandaşlar arasında dil, din, mezhep, ırk ve cinsiyet farkı gِzetmeyen, ülkede serbest ekonomik faaliyetlere imkan tanıyan, parayı kapsamlı bir kalkınma için yِnlendiren, devleti vatandaşın sosyal yaşamını garanti edecek bir konuma getiren, daimi bir anayasaya dayalı parlamenter bir rejimle mümkün olabilir.

Irak Hükümeti’nin bir hedefi de, Irak’ı oluşturan toplulukları sadık vatandaşlar haline getirmek ve insanların dinleri ve milliyetlerine bağlı kalmalarını ِzendirmek olmalıdır. Zaten bir Türkmen’i, Kürdü veya başka bir milliyete mensup herhangi bir vatandaşı, Arapça kullanmaya veya Arap geleneklerini edinmeye zorlayarak, Irak’a sadık bir yurtsever haline getirmek mümkün değildir. Aynı şekilde bunun aksi de doğrudur. Dolayısıyla, devlette kaçınılmaz olan birliğin sağlanması, devletin ileriye doğru atılımlar gerçekleştirmesi için, çeşitli gruplara zemin hazırlanmalı, bu grupların gelenek ve gِreneklerine bağlı kalmaları, onları korumaları ِzendirilmeli, bütün bunlar da hukuk ve yasaların güvencesi altında olmalıdır.

SONUÇ :

Son olarak, Irak’ta gelecekte kurulacak rejimin, eşit şekilde tüm vatandaşların haklarını koruyup kollamasını, Çin filozofu Mançyus’un aşağıda yer verdiğim sِzlerine uygun şekilde arzu edilen adaleti temin etmesini temenni ediyorum:

“Ben hayatı da adaleti de seviyor ve arzuluyorum. Ancak, hayat ve adaleti birlikte satın almam gibi bir dayatma ile karşı karşıya gelirsem, o zaman hayatı bırakır, adalete tutunurum.”



Ziyat Köprülü Yazarn dier yazlar (35)...

Bize Göre: Bu da bizim Manifestomuz!

Hits: 87

Her toplumsal hareket veya inancın yol haritası ve olmazsa olmazlarını gösteren manifestolar ol…

Devam...

Barzani ve Talabani'den Kerkük planı

Hits: 80

Türkmen Cephesi Kerkük Teşkilat Sorumlusu Mehmet Seman Ağaoğlu, ABD-Peşmerge ortaklığıyla y…

Devam...

Kardaslik 79

Hits: 3

Devam...

TÜRKMENLERİN ÇÖZÜM BEKLEYEN SORUNLARI

Hits: 79

Türkiye’de yaşayan Türkmenler arasında birliği, sosyal ve siyasal dayanışmayı pekiştirmek…

Devam...

"Kerkük konusunda hiç kimse ile pazarlığa oturmayacağız"

Hits: 91

Birleşmiş Milletler Bağdat Temsilcisi Yan Kobiş ile bir araya gelen Irak Türkmen Cephesi Genel …

Devam...

Türkmenlerden Basra'ya 108 ton içme suyu yardımı

Hits: 57

Kerkük'te Irak Türkmen Cephesi tarafından başlatılan yardım kampanyası kapsamında, içme suy…

Devam...

Kurtulus dergisi 143

Hits: 27

Devam...

Türkmen İstişare Toplantısı Yapıldı.

Hits: 164

Ankara’da faaliyet gösteren Türkmen Sivil Toplum Kuruluşları 2 Eylül 2018 tarihinde bölgedek…

Devam...

Türkmenler küçük ordu kurdu

Hits: 116

Kerkük’ün Haşdi Şabi destekli Irak ordusu tarafından Kürtlerden alınması sonrasında, kent…

Devam...

Irak Meclis'inde "Türkmen Grubu" kuruldu

Hits: 140

Irak Türkmen Cephesi (ITC) Genel Başkanı Erşat Salihi'nin Meclis binasında yaptığı basın to…

Devam...

Yazarn ok okunan

BـYـKLERE MASAL-10

Hits: 36530

Kِylerden bir kِyde çobanın biri her gün koyun sürüsünü alıp yaylamaya gidermiş ve orada …

Devam...

Anayasal Açıdan Kerkük Sorunu

Hits: 25701

Irak Bِlgesel Kürt Yِnetimi bayrağının resmi kurum ve kuruluşlarda çekilmesi hususunda İl M…

Devam...

Sayın Cumhurbaşkanıma Açık Mektup

Hits: 5730

Zatı-âlilerinizin malumları olduğu üzere Irak Türkleri, uzun yıllardan beri çeşitli haksız…

Devam...

Davutoğlu'nun Kerkük ziyareti ve düşündürdükleri...

Hits: 3457

Irak Devleti’nin Bağımsızlığını kazandığı 1932 yılından beri Kerkük’e muhtelif ü…

Devam...

SADDAM… TـRKMENLER… VE DـNYA BARIŞ ELÇİSİ'NİN İNSAFI

Hits: 1898

Yeni yıl 2007'nin ilk günlerinde, Saddam Hüseyin'in idamının haklı olup olmadığı hakkında …

Devam...