1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gŘncelleme: 2018-10-16
Facebook Twitter Youtube

Irak Bir Hukuk Devleti Olabilir mi?

Suphi Saat├ži

IrakÔÇÖta karanl─▒k dikta rejimi Nisan 2003ÔÇÖte ABDÔÇÖnin i┼čgali ile sona erdirildikten g├╝n├╝m├╝ze 15 y─▒l ge├žmi┼č bulunuyor. 15 y─▒l milletlerin hayat─▒nda k─▒sa say─▒lacak bir s├╝re olmakla beraber, insan hayat─▒ i├žin ├žok da k─▒sa bir zaman dilimi de─čildir. 2003 y─▒l─▒nda do─čan ├žocuklar─▒n, 15 ya┼č─▒nda delikanl─▒l─▒k ├ža─č─▒na ad─▒m att─▒klar─▒ zamana denk gelmi┼č bulunuyor. 5 y─▒l daha geriye gidersek, yani 2003 y─▒l─▒nda 5 ya┼č─▒nda bulunan bir ├žocuk, g├╝n├╝m├╝zde 20 ya┼č─▒nda ├╝niversite ├ža─č─▒nda bulunan bir gen├ž demektir.

├ťlkenin yeniden yap─▒lanmas─▒ i├žin nezih, adil, ┼čeffaf ve Irak halk─▒n─▒n y─▒llard─▒r ├žekti─či ac─▒n─▒n, zulm├╝n ve haks─▒zl─▒klar─▒n giderilmesi yolunda ad─▒m atan cidd├« bir y├Ânetimin i┼č ba┼č─▒na gelmesi bekleniyordu. Alt yap─▒s─▒, ekonomisi, e─čitimi, sa─čl─▒─č─▒ gibi bir├žok alanda ├ž├Âken ├╝lkenin yeniden aya─ča kald─▒r─▒lmas─▒ i├žin, her ┼čeyden ├Ânce a┼č─▒lmas─▒ gereken sorunlar─▒n ele al─▒nmas─▒ gerekiyordu.

Ancak i┼č ba┼č─▒na gelenler bunun yerine etnik, din├« ve siyas├« kavgalara tutu┼čarak, ├╝lke y├Ânetimini ele ge├žirme─če ├žal─▒┼čmaya ba┼člad─▒lar. ├ľncelikle vatan topra─č─▒n─▒ ve ard─▒ndan ├╝lkenin servetini b├Âl├╝┼čme projeleri ile i┼če ba┼član─▒nca, dikta y├Ânetiminde dahi g├Âr├╝lmeyen b├╝y├╝k kavgalara, ├žeki┼čmelere ve kanl─▒ ├žat─▒┼čmalara d├╝┼čt├╝ler. ├ťlkede g├╝ya demokratik bir y├Ânetim i├žin ├ža─čda┼č (!) bir anayasay─▒ halka direttiler. ├çat─▒┼čma ve ├žeki┼čmeleri daha da derinle┼čtiren bu anayasa ile hareket edenler, ├Âncelikle kendileri anayasay─▒ tan─▒mayan uygulamalara yol verdiler.

├ťlkenin en b├╝y├╝k gelir kayna─č─▒ olan petrol ├╝r├╝nlerini ├žalma─ča ba┼člad─▒lar. H─▒rs─▒zl─▒k yapanlar─▒ durduracak devlet otoritesi olmad─▒─č─▒ i├žin de h─▒rs─▒zl─▒k yapanlar─▒n say─▒lar─▒ giderek artma─ča ba┼člad─▒. Kurulan h├╝k├╝metler, perde arkas─▒nda yap─▒lan pazarl─▒klar sonucunda olu┼čtu─ču i├žin, kimin kime ne kadar g├╝venece─či anla┼č─▒lm─▒yor. Y├Ânetim ┼čeffaf ve alen├« olmad─▒─č─▒ i├žin yap─▒lan pazarl─▒klar ge├žersiz olmaktad─▒r. Aleniyet olmayan yerde haliyle me┼čruiyet de olmaz. Bu y├╝zden halk─▒n hi├žbir y├Ânetime g├╝veni kalmam─▒┼čt─▒r.

Siyas├« y├Âneticilerin ├╝lkenin kasas─▒n─▒ bo┼čaltmak yolunda birbirileriyle yar─▒┼č etmelerinden dolay─▒, uluslararas─▒ karanl─▒k g├╝├žler, Irak y├Ânetimini y├Ânlendirmeye ├žal─▒┼čm─▒┼č ve ter├Âr ├Ârg├╝tlerinin cirit att─▒─č─▒ ├╝lkede gayri me┼čru silahl─▒ ├Ârg├╝tler, huzur ve istikrar─▒n sa─članmas─▒na f─▒rsat vermemi┼čtir. Her nedense ├╝lkenin kasas─▒ndan ├žal─▒nan paralar geri al─▒namam─▒┼č ve su├žlular─▒n yarg─▒ ├Ân├╝nde hesap vermeden ka├žmalar─▒na g├Âz yumulmu┼čtur.

Yolsuzlu─čun ├ľn├╝ Al─▒nm─▒yor
Ba┼čtaki y├Âneticilerin her i┼če fesat ve yolsuzluk kar─▒┼čt─▒rmalar─▒, devletin alt kademelerinde g├Ârev yapan memurlara da sirayet etmi┼č ve bu y├╝zden r├╝┼čvet verilmeden herhangi bir vatanda┼č─▒n muamelesi ve i┼či g├Âr├╝lmemektedir. Almanya'n─▒n ba┼čkenti Berlin merkezli Uluslararas─▒ ┼×effafl─▒k ├ľrg├╝t├╝n├╝n verilerine g├Âre Irak, yolsuzlu─čun meydana geldi─či 180 ├╝lke i├žinde 12'nci s─▒rada yer al─▒yor. ├ľrg├╝te g├Âre, h├╝k├╝met hemen hemen t├╝m sekt├Ârlerde yayg─▒n bir yolsuzluk bata─č─▒n─▒n i├žinde. Bu y├╝zden temel hizmetlerde dahi ciddi aksakl─▒klar ya┼čan─▒yor. Bu durum ├╝lke g├╝venli─čini de ciddi bir ┼čekilde tehdit ediyor. D├╝nya Bankas─▒n─▒n raporuna g├Âre, 2008-2012 y─▒llar─▒ aras─▒nda ekonomisi geli┼čme kaydetmesine ra─čmen Irak'ta ┼ču an her 5 ki┼čiden biri a├žl─▒k s─▒n─▒r─▒nda ya┼č─▒yor.
25 May─▒s 2018 tarihinde yap─▒lan genel parlamento se├žimlerinin ├╝zerinden 4 ay ge├žmesine ra─čmen h├ól├ó h├╝k├╝met kurulamam─▒┼čt─▒r. Se├žimlere hile ve fesat kar─▒┼čt─▒─č─▒ iddialar─▒ do─črulanm─▒┼č olmas─▒na ra─čmen, devlet y├Ânetimi bu konuda herhangi bir karar almaktan aciz durumdad─▒r. ├ťlkenin icra ve y├╝r├╝tme organlar─▒ sanki uluslararas─▒ gizli eller taraf─▒ndan idare ediliyor. Halk─▒n morali s─▒f─▒ra indi─či i├žin herkes gelece─če endi┼če ile bakmaktad─▒r.

Mal─▒n─▒ m├╝lk├╝n├╝ satarak ├╝lkeyi terk etmek isteyenlerin say─▒s─▒ her ge├žen g├╝n artmakta, her kesimden ailelerin ├╝lke d─▒┼č─▒na ├ž─▒karak ba┼č─▒n─▒ sokaca─č─▒ bir gayrimenkul alma haz─▒rl─▒─č─▒ yapt─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir. Bu g├Â├ž dalgas─▒n─▒n b├╝t├╝n Irak halk─▒ aras─▒nda yayg─▒nla┼čt─▒─č─▒n─▒, ├╝lke d─▒┼č─▒na ├ž─▒kanlar─▒n yar─▒m milyon dolay─▒nda oldu─ču, bunlar─▒n da en ├žok T├╝rkiyeÔÇÖye gelmek istediklerini belirtmek yerinde olur. G├Â├ž dalgas─▒n─▒n IrakÔÇÖ─▒n Basra kentinden kuzeydeki Musul, Erbil ve S├╝leymaniyeÔÇÖde ya┼čayan b├╝t├╝n vatanda┼člar aras─▒nda yay─▒ld─▒─č─▒n─▒ unutmayal─▒m.

├ťlke Bor├ž Bata─č─▒nda
IrakÔÇÖ─▒n petrol geliri ve fert ba┼č─▒na d├╝┼čen mill├« geliri, asl─▒nda kom┼ču ├╝lkelere k─▒yasla k├Ât├╝ durumda de─čildir. ├ťlkede zaman zaman ┼čiddetlenen g├╝venlik olaylar─▒na ra─čmen, petrol ├╝retimi 2003 y─▒l─▒na k─▒yasla ├╝├že katlanm─▒┼čt─▒r. Irak'─▒n ├╝yesi oldu─ču Petrol ─░hra├ž Eden ├ťlkeler ├ľrg├╝t├╝n├╝n (OPEC) verilerine g├Âre, n├╝fusu 35 milyonun ├╝zerine ├ž─▒kan ├╝lkede, petrol├╝n yan─▒ s─▒ra 4 milyar metrek├╝pe yak─▒n do─čalgaz rezervi de bulunuyor.
Petrol rezervi bak─▒m─▒ndan d├╝nya ├╝lkeleri aras─▒nda Irak, 150 milyar varil ile 4'├╝nc├╝ s─▒rada yer al─▒yor. Irak devleti ve IMF'nin yay─▒mlad─▒─č─▒ raporlara g├Âre, ├╝lkenin gayrisafi yurt i├ži has─▒las─▒ (GSY─░H) 2013 y─▒l─▒nda yakla┼č─▒k 234 milyar dolard─▒. DEA┼×'─▒n sald─▒r─▒lar─▒ ve petrol fiyatlar─▒ndaki d├╝┼č├╝┼č nedeniyle GSY─░H, 2017 y─▒l─▒na kadar 192 milyar dolara geriledi. ├ťlkede 2013'te 7 bin dolar olan ki┼či ba┼č─▒na d├╝┼čen milli gelir de 2018'e kadar yakla┼č─▒k 5 bin dolara d├╝┼čt├╝.

Petrol ihracat─▒ndan elde edilen gelirlerin yakla┼č─▒k y├╝zde 80'i, a─č─▒rl─▒kl─▒ olarak maa┼člar i├žin harcan─▒yor. Petrol ihra├ž eden ├╝lkelere k─▒yasla, Irak'ta sa─čl─▒k, e─čitim ve s─▒k s─▒k kesintilerin ya┼čand─▒─č─▒ elektrik gibi temel hizmetlerin kalitesi giderek d├╝┼č├╝yor. D├╝nya Bankas─▒n─▒n daha ├Ânce yay─▒mlad─▒─č─▒ yat─▒r─▒m atmosferi tahmin raporuna g├Âre, Irak'taki elektrik s─▒k─▒nt─▒s─▒, siyasi istikrars─▒zl─▒k, yolsuzluk ve mali kaynaklara ula┼čmada ya┼čanan s─▒k─▒nt─▒lar, ├╝lkenin geli┼čimi ├Ân├╝ndeki en b├╝y├╝k engeller say─▒l─▒yor.

IMF'nin ge├žen y─▒l─▒n sonunda yay─▒mlad─▒─č─▒ 140 sayfal─▒k Irak mali raporunda, ├╝lkenin toplam i├ž ve d─▒┼č borcunun 122 milyar dolar civar─▒nda oldu─ču belirtildi. Raporda borcun, 2018 sonunda ise 132 milyar dolar─▒ a┼čabilece─či tahminine yer verildi. Rapora g├Âre, sava┼č ve ter├Âr belas─▒ndan kurtulamayan Irak'─▒n yakla┼č─▒k 74 milyar dolar d─▒┼č borcu var.
ABD'nin i┼čgali ile ba┼člayan i├ž sava┼ča ra─čmen Irak, bir m├╝ddet k─▒smen de olsa refah─▒ yakalam─▒┼čt─▒. Ancak 2014'te ├╝lke iki k├Ât├╝ durumla daha kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kald─▒. Birincisi k├╝resel piyasada varil ba┼č─▒na petrol fiyat─▒n─▒n 102 dolardan yakla┼č─▒k 45 dolara d├╝┼čmesi, ikincisi ise ter├Âr ├Ârg├╝t├╝ DEA┼×'─▒n ortaya ├ž─▒kmas─▒yla Irak ekonomisinin 2014 y─▒l─▒nda ciddi bir k├╝├ž├╝lme s├╝recine girmesidir. Bu geli┼čmelerden ├Ânce 2013'te Irak'─▒n toplam i├ž ve d─▒┼č borcu faizleriyle 74 milyar dolarken, 2017 sonunda yakla┼č─▒k 122 milyar dolara yakla┼čt─▒. Birle┼čmi┼č Milletlerin verilerine g├Âre, DEA┼×'─▒n sald─▒r─▒lar─▒ nedeniyle yakla┼č─▒k 5 milyon Irakl─▒, 2014'ten sonra i├ž g├Â├žmen stat├╝s├╝ne d├╝┼čerken, ├╝lkede yard─▒ma muhta├ž insanlar─▒n say─▒s─▒ da 11 milyona y├╝kseldi. Irak'─▒n borcu DEA┼× ile neredeyse ikiye katland─▒.

Irak Yeniden ─░n┼ča Edilebilir mi?

IrakÔÇÖta b├╝t├╝n halklar─▒n sosyal, k├╝lt├╝rel ve ekonomik y├Ânden ezildi─či ve hatta yozla┼čt─▒─č─▒ g├Âr├╝lmektedir. ├ľzellikle ├╝lkenin en dinamik kesimi olan gen├žlerin IrakÔÇÖta gelece─če y├Ânelik hayallerinin t├╝kendi─čini, her bak─▒mdan umutlar─▒n─▒n k─▒r─▒ld─▒─č─▒n─▒ s├Âylemek m├╝mk├╝n. ├çareyi daha meden├« ortamlara, ├Âzellikle Avrupa ├╝lkelerine ka├žmak ve geleceklerini orada in┼ča etmek istiyorlar. Ya┼člar─▒ 20 ile 30 aras─▒nda de─či┼čen bu gen├ž ku┼ča─č─▒n say─▒s─▒ 5 milyondan az de─čildir. Bir ├╝lkenin en dinamik ve gelece─či in┼ča etmede en sa─čl─▒kl─▒ ku┼čak olan bu kesimin giderek ├╝lkelerini terk etmek istemeleri, belki de ├╝lkenin en dramatik sorunu say─▒l─▒r. Bu gen├žlik ne vatan haini ne de herhangi bir su├žtan dolay─▒ ├╝lkesinden ka├žmak isteyen bir topluluktur. Ancak y├╝ksek tahsil yapmas─▒n─▒n yollar─▒ t─▒kanm─▒┼čsa, y├╝ksek tahsilini bitirmi┼č, hatta y├╝ksek lisans ve doktoras─▒n─▒ da tamamlam─▒┼čsa ve kendi ├╝lkesinde herhangi ├╝niversitede veya devlet dairesinde tayin olam─▒yorsa, bu gen├žten ne yapmas─▒n─▒ bekleyebiliriz.

Bir insan day─▒s─▒, torpili veya bir siyas├« otoritenin himayesi olmadan istikbalini kazanam─▒yorsa, donan─▒ml─▒, tahsili ve yetene─či oldu─ču halde, ba┼čkalar─▒ taraf─▒ndan ├Ân├╝ kesiliyorsa ve hi├žbir yerde i┼č bulam─▒yorsa, ├╝lke d─▒┼č─▒na ka├žma gerek├žesi kendili─činden olu┼čmu┼č demektir. ─░┼čin bir ba┼čka ac─▒ taraf─▒ daha vard─▒r. O da IrakÔÇÖta g├╝├žl├╝ siyas├« kanatlara mensup olanlar─▒n daha ┼čansl─▒ olmalar─▒d─▒r. A├ž─▒k├ža s├Âylemek gerekirse, Arap k├Âkenli veya K├╝rt k├Âkenli olanlar tayin olabiliyor, ancak T├╝rkmen k├Âkenli tayin olam─▒yorsa, burada durup d├╝┼č├╝nmek gerekir. T├╝rkmen siyas├« ├Ârg├╝tlerinin bu hususta g├╝├žleri yetmedi─či i├žin T├╝rkmenler IrakÔÇÖta daha bir ezilmi┼č durumda kal─▒yor. Tayinde liyakat, yetenek, tahsil ve ├╝st├╝n donan─▒m sahibi olmak i┼če yaram─▒yorsa, tabii ki isyan etmemek i├žin bir sebep kalmaz.

Buna ra─čmen Irak T├╝rkmen toplumunun yine de daha iyi durumda oldu─ču, di─čer topluluklara g├Âre daha az ├ž├Âkt├╝─č├╝n├╝ s├Âyleyebiliriz. ├ľzellikle sahip oldu─ču gelenekler, toplumsal dayan─▒┼čma g├╝c├╝, k├╝lt├╝rel ve sosyal b├╝nyenin sa─člaml─▒─č─▒ sayesinde T├╝rkmen toplumu yozla┼čmaya kar┼č─▒ direni┼č g├Âstermi┼čtir. Bu bak─▒mdan Irak i├žin bulunacak ├ž─▒k─▒┼č yolunda, T├╝rkmenlerin ├╝lkenin kalk─▒nmas─▒nda ├Ânemli rol ├╝stlenecekleri ve buna katk─▒ sa─člayacaklar─▒ unutulmamal─▒d─▒r.

IrakÔÇÖ─▒n derinle┼čen sorunlar─▒n─▒ ├ž├Âzecek ve ├╝lkeyi d├╝ze ├ž─▒karacak me┼čru bir otoritenin ortaya ├ž─▒kmas─▒, bug├╝nk├╝ ko┼čullara g├Âre mucize say─▒l─▒r. ├ťlkenin bu olumsuz tablosu kar┼č─▒s─▒nda Irakl─▒ siyaset├žilerin bug├╝nk├╝ ├žaplar─▒na bak─▒nca insan daha bir ├╝mitsiz duruma d├╝┼č├╝yor. Siyasetin bu denli yozla┼čt─▒─č─▒ bir ortamda, ├╝lkeyi aya─ča kald─▒racak, d─▒┼č ve i├ž bask─▒lara direnerek m├╝cadele verecek bir siyasi kadronun i┼č ba┼č─▒na gelmesi, ger├žekten ├žok zor g├Âr├╝lmekle beraber, bunun imk├óns─▒z olmad─▒─č─▒n─▒ da d├╝┼č├╝nmek m├╝mk├╝nd├╝r. Bu hususta kom┼ču ├╝lkelerin de IrakÔÇÖa destek ve yard─▒mc─▒ olmalar─▒ gerekir. Aksi takdirde i┼č merhamet-i MevlaÔÇÖya kalm─▒┼čt─▒r diyebiliriz.

Ne diyelim AllahÔÇÖtan ├╝mit kesilmez.


Suphi Saat├ži Yazarřn di­er yazřlarř (35)...

1 EkimÔÇÖde Irak Medya A─č─▒ ( ─░MN ) taraf─▒ndan ( Kerk├╝k Sabah─▒) haftal─▒k gazetesinin ilk say─▒s─▒ yay─▒mland─▒.

Hits: 8

T├╝rkmen okuyucunun ellerinde bulunan Kerk├╝k Sabah─▒ÔÇÖn─▒n s├Âz├╝ var. Irak Medya A─č─▒ taraf─▒nda…

Devamř...

Kerk├╝k sabahi 3

Hits: 0

Devamř...

Kerk├╝k sabahi 2

Hits: 0

Devamř...

Kerk├╝k Sabahi 1

Hits: 0

Devamř...

Kerk├╝k'teki bombal─▒ sald─▒r─▒lar─▒n failleri yakaland─▒

Hits: 15

Irak Ter├Ârle M├╝cadele Polis G├╝├žleri 2. T├╝men Komutan─▒ Maan es-Saadi: - 'Kerk├╝k'te d├╝zenlenen…

Devamř...

T├ťRKMEN MECL─░S─░ MUAMMASI

Hits: 16

Uzun y─▒llardan beri at─▒l durumda olan ve misyonunu kaybeden Irak T├╝rkmen MeclisiÔÇÖnin yeniden ya…

Devamř...

Kardeslik 345

Hits: 12

Devamř...

Ter├Âr ├Ârg├╝t├╝ DEA┼× Kerk├╝k'te 14 k├Ây├╝ susuz b─▒rakt─▒

Hits: 62

Irak'─▒n Kerk├╝k kentinde su tesislerine y├Ânelik DEA┼× sald─▒r─▒lar─▒ nedeniyle 1 kasaba ve 14 k├Ây…

Devamř...

KERK├ťK ├ťZER─░NDEK─░ OYUNLAR

Hits: 90

Bir T├╝rkmen ┼čehri olan Kerk├╝k, jeo-ekonomik ├Âzelliklerinden dolay─▒ 20. Y├╝zy─▒l─▒n her d├Ânemin…

Devamř...

IrakÔÇÖta T├╝rkmenler yine g├Ârmezden geliniyor

Hits: 42

T├╝rkmeneli Lideri Er┼čat Salihi, T├╝rk D├╝nyas─▒ ve T├╝rkmen halk─▒na IrakÔÇÖta cereyan eden son ge…

Devamř...

Yazarřn šok okunanř

Irak ve SuriyeÔÇÖde ─░stikrar Sa─članmad─▒k├žaÔÇŽ

Hits: 28307

G├╝ney kom┼čumuz Irak, 2003 y─▒l─▒ i┼čgalinden sonra, ne yaz─▒k ki h├ól├ó istikrar ve bar─▒┼č ortam─…

Devamř...

Kerkük Katliamı ve Türkmenlerin Bitmeyen Çilesi

Hits: 27575

Bug├╝nk├╝ Irak topraklar─▒ Osmanl─▒ d┘Éneminde Ba─čdat, Basra ve Musul adlar─▒ ile tan─▒nan ├╝├ž eya…

Devamř...

Kerk├╝kÔÇÖte Bayrak Zorbal─▒─č─▒

Hits: 26182

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin idar├« taksimat─▒nda Irak ├╝├ž eyaletten olu┼čuyordu: Ba─čdat, Basra ve Musul…

Devamř...

Erbilli Sanat├ž─▒ Yunus Hattat Demirci

Hits: 4963

T├╝rkmen k├╝lt├╝r├╝ ve sanat─▒n─▒n IrakÔÇÖtaki ┘Énemli merkezlerinden biri olan Erbil, tarih boyunca…

Devamř...

T├╝rkmen Da─čarc─▒─č─▒: Kerk├╝kÔÇÖ├╝n Alt─▒n Gerdanl─▒─č─▒ - Ta┼čk┘Épr├╝

Hits: 4256

┼×ehirlerin kimlikleri de t─▒pk─▒ insanlar gibidir. ─░nsanlar g┘Ér├╝n├╝┼čleri, ses tonlar─▒ gibi ┘…

Devamř...