1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2018-05-22
Facebook Twitter Youtube

IRAK’TA SEÇİMLER VE DEĞİŞKENLER

Kerkük

Habib Hürmüzlü

Irak üç aydan beri seçim havasına girmiş bulunmaktadır. Bilindiği üzere Irak Anayasasının (2005) 56. Maddesinde parlamento süresinin dört yıl olduğu kararlaştırılmıştır. Şimdiki meclis 2014 yılında göreve başlamıştır; dolayısıyla da bu yıl içinde seçimlerin yapılması anayasa gereğidir. Her ne kadar göçmenlerin henüz yerlerine dönmediklerini gerekçe gösterip seçimlerin ertelenmesini talep edenler olduysa da Başbakan İbadi seçimlerin 12 Mayıs 2018 tarihinde yapılacağını ilan etmiştir. 12 Mayıs 2018 tarihinde yapılması planlanan bu seçim, Irak’ın tarihinde yeni bir döneme girileceğinin habercisi olmanın yanı sıra, meclis seçimiyle il meclis üyelerinin seçiminin de birlikte yapılacağı ilan edilmiştir.
2018 seçimlerinden önceki tüm seçimler (dört parlamento seçimi ve üç yerel seçim) mezhepsel (Şii, Sünni) veya etnik (Arap, Kürt, Türkmen, Kildan, Asuri) esaslar üzerin inşa edilmiştir. IŞİD’in yenilgiye uğramasından sonra Irak’taki dengeler de değişmeye uğramış ve Şii, Sünni ve Kürt ittifakları kendi içlerinde parçalanmalar yaşamıştır. Her seçim arifesinde olduğu gibi, Irak’ın siyasi arenasında değişiklikler, yeni ittifaklar ve yeni kırgınlık ve kopmalar meydana gelmeye başlamıştır. Ancak, ilginçtir ki Irak’ta siyasi yönden en zayıf oluşum olan Türkmenler parçalanmak yerine aralarında birleşmişlerdir.
Bilindiği üzere, Irak 2006 yılından beri Şii kökenli “El-Dava” partisi tarafından, önce İbrahim El-Caferi, sonra Nuri El-Maliki hükümetleriyle yönetilmiş, şu anda da Haydar El-İbadi’nin hükümeti tarafından yönetilmektedir. 2018’de ise bu durum biraz değişeceğe benziyor.
Başbakan Haydar El-İbadi, hem parlamento, hem de il meclisleri seçiminin birlikte 12 Mayıs tarihinde yapılacağını ilan etmiş; mezhepçilikten uzaklaşıp, Dava partisinden ve El-Maliki’den ayrı olarak (Nasr El-Irak İttifakı) adı altında bir ittifak kurduğunu duyurmuştur. Tüm siyasi partileri bu ad altında seçime girmek üzere bu listede birleşmeye davet etmiştir.
Millet Meclisi eski Başkanı Usame El- Nuceyfi, Hamis el-Hancer ve Ahmed El-Mesari gibi siyasetçilerle birlikte seçimlere katılmak için 11 partiden oluşan “Irak Kararı” isminde bir koalisyon kurulmuştur.
Bedr Örgütü genel sekreteri başkanlığında olan ve seçime katılacak Haşd Şabi gruplarını içeren “El- Fetih” Koalisyonu Başbakan Haydar El-İbadi başkanlığındaki Nasr El-Irak koalisyonundan ayrıldığını bildirmiştir. Şii lider Muktada El-Sadr Bedr örgütünün El-İbadi listesine katılmasını “Nefret edilecek siyasi anlaşma” olarak nitelendirmişti.
Nuri El-Maliki ile yolları ayrılan Başbakan El-İbadi seçim arifesinde iki ilke üzerinde ısrarla durmuştur: seçimlerin ertelenmeden ve anayasanın belirlemiş olduğu sürede yapılması ve seçime katılacak parti ve siyasi oluşumların askeri kanadının olmaması. Sünni oluşumları ise, göçmenlerin hala yerlerine dönememesini mazeret göstererek seçimlerin en az altı ay ertelenmesi için uğraşmışlardır. Seçimlerin ertelenebileceği konusu Federal Mahkemenin ve Millet Meclisi’nin kararlarından önce Irak’ın siyasi mahfillerinde kuvvetle konuşulmakta idi.
Aslında anayasanın 56. maddesi seçimlerin icra edilmesi konusunda gayet açıktır. Maddenin birinci fıkrası şu şekildedir: “Millet Meclisi’nin süresi, ilk oturumundan başlamak üzere, dördüncü yılın sonunda bitecek olan dört takvim (Miladi) yılıdır”. Anılan maddenin ikinci fıkrası da, meclisin bir önceki seçim döneminin sona ermesi tarihinden 45 gün önce yapılmasını hükme bağlamıştır. Bu açık hüküm karşısında seçimlerin ertelenmesi, anayasanın ihlali anlamına geleceği, tehlikeli bir sabıka oluşturacağı ve Irak’ta demokrasinin gelişmesine darbe vuracağını söylemek mümkündür. Başbakan El-İbadi bu konuda çok sert bir tutum sergilemiş, seçimlerin ertelenmesinin anayasaya aykırı olduğunu vurgulamış ve mutlaka tespit edilen tarihte yapılacağını açıklamıştır.
Millet Meclisi seçimlerinin ve hükümetin süresinin altı ay uzatılmasına ve bu sürede olağanüstü hâl ilan edilmesine imkân veren bir yasa tasarısı hazırlamış olduğu ve bu tasarı oylamaya sunulacağı söylentileri yayılmaya başlamıştır. Hükümet kanadı ise bu söylentileri yalanlamıştır. Meclisteki bazı siyasi oluşumlar seçimin ertelenmesi konusunu parlamentoya taşımıştır. Uzun tartışmalardan sonra seçimleri erteleme konusunun oylamasına geçilmiştir. Ulusal ittifak seçimlerin zamanında yapılmasından yana iken, Irak Güçleri İttifakı ile Kürdistan İttifakı seçimlerin bir yıl veya en az altı ay ertelenmesini talep etmekteydi. Erteleme gerekçesi Işid zulmünden kaçıp göç edenlerin yerlerine dönmelerine fırsat tanımak ve göç bölgelerine istikrarın dönmesini beklemek idi. Oylamaya 320 milletvekilinden 144 milletvekili katılmış ve oylama sırasında ulusal ittifak ve Kürt milletvekilleri toplantıyı terk edince nisap bozulmuş ve oylama başarısız olmuştur.
Parlamento başkanlığı seçimin ertelenmesi konusunun siyasi yönden tehlikeli bir boyut alması üzerine 20 Ocak 2018 tarihinde Yüksek Federal Mahkemeden seçimlerin zamanında yapılması hakkında açıklayıcı bir karar vermesi talebinde bulunmuştur. Birleşmiş Milletler Heyeti de seçimlerin ertelenmesinin Irak’ta demokrasiye büyük zarar vereceği uyarısında bulunmuş olduğunu özellikle vurgulamak gerekir.
Federal Mahkeme’nin Kararı
Federal mahkeme 21 Ocak tarihinde oy birliğiyle almış olduğu 8/2018 No.lu kararında anayasanın 56/2 No.lu maddesinde tespit edilen süreye bağlı kalınmanın gerektiğini ve bu sürenin değiştirilmesinin mümkün olmadığını vurgulamıştır. Bilindiği üzere Federal Mahkeme’nin kararları anayasanın 94. Maddesi uyarınca kesin ve hükümet, parlamento, federal bölgeler ve herhangi bir otorite için bağlayıcıdır.
Meclisin Kararı Ve Seçim Yasasında Değişiklikler
Federal mahkemenin seçimlerin ertelenmesinin mümkün olmadığına dair kararı, tartışmaları ve yapılan itirazları sona erdirmiş ve parlamento 22 Ocak tarihindeki oturumunda seçimlerin 12 Mayıs 2018 tarihinde yapılmasına dair karar vermiştir. Karardan birkaç saat sonra da seçimlerin 12 Mayıs tarihinde yapılacağına dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi açıklanmıştır.
Meclis öte yandan 2013 yılında yürürlüğe giren 45 no.lu Millet Meclisi Seçim Kanunu’na değişiklik getiren bir yasayı onaylamıştır. Bu yasanın 1. Maddesinde dördüncü dönem seçimlerinin 12 Mayıs 2018 tarihinde yapılmasının gerektiğini hükme bağlamış ve yürütme erkine seçim konusunda yükümlülükler getirmiştir.
Bu yükümlülükler şu şekildedir: Seçimlerin güvenli ortamda icra edilmesi, oylamanın tüm bölgelerde elektronik ortamda yapılması, göçmenlerin kendi bölgelerine dönmelerinin temini, seçime giren siyasi partilerin silahlı kanatlarının olmaması, silahın sadece Savunma ve İçişleri Bakanlığına bağlı güvenlik güçlerinin elinde olması, seçimlerin dürüst ve şeffaf şekilde yapılmasını temin etmek için yerel ve uluslararası gözlemcilerin sayısının arttırılması ve tüm vatandaşların seçime katılmalarını gerçekleştirmek üzere göçmen seçmenler için bulundukları yerlerde seçim sandıklarının kurulması. Yeni yasa ayrıca milletvekili adaylarının en az lisans diplomasına sahip olmaları ve oyların değiştirilmiş “Sainte Lagui” sistemiyle (1 - 3 - 5 - 7 - 9) sayılması şartlarını getirmiştir.
Seçim Yaklaşırken Durum
Seçim tarihi yaklaştıkça yeni partilerin ve partiler arasında yeni ittifakların kurulmasına başlanmıştır. Yüksek Seçim Komiserliği 143 partinin ve bu partiler arasında seçime girecek 27 ittifakın (koalisyon) kurulduğunu resmen ilan etmiştir.
Seçimler 18 seçim bölgesinde yapılacağı, 34 milyon olan Irak nüfusundan 24 milyon kişinin seçime katılma hakkı olduğu, her seçim bölgesinden 7 ile 34 milletvekili seçileceği ve 9 sandalye azınlık kotaları olarak tahsis edildiği bildirilmiştir. Kota yoluyla seçilecekler şöyledir: 5 Hiristiyan, 1 Sabii, 1 Ezidi, 1 Şebek, 1 Feyli Kürt.
Seçimlere Katılacak Siyasi Oluşumlar
2018 seçimlerine katılacak oluşumların en güçlüsü şu anda Başbakan El-İbadi’nin oluşturmuş olduğu “İtilaf El-Nasr-Zafer İttıfakı” isimli ittifak görünmektedir. Bu ittifaka girenler arasında başta Ammar El-Hakim başkanlığındaki El- Hikme Akımı olmuştur. El-İbadi ayrıca, Hadi El- Amiri başkanlığındaki Haşd Şabi teşkilatıyla seçim konusunda anlaşmış, ancak çok geçmeden Haşd Şabi bu ittifaktan çekildiğini ilan etmiştir.
El-İbadi’nin “İtilaf El-Nasr” isimli seçim listesine şu ana kadar aşağıdaki parti ve siyasi oluşumlar katılmıştır:
- Bedir Örgütü
- Yüksek İslami Meclis
- El-Fazile
- El-Mustekıllun (Bağımsızlar)
- El-İslah (Reform)
- Irak Türkmenleri İslami Birliği
- Irak Türkmen Oluşumu
- Nuri El-Maliki (Eski Başbakan ve şu anda cumhurbaşkanı yardımcısı)
- El-Sadr
- El-Haşd El- Şabi
Kürt cephesinde Mesut Barzani’nin bağımsızlık referandumunu ısrarla uygulamış olması Kürt siyasi teşkilatlarını, zaten parçalanmaya yüz çeviren bu oluşumları karşı karşıya getirmiş ve seçimde de parçalanmalarına yol açmıştır.
Kürtler, Kürdistan ittifakı adı altında üç partiden oluşan bir siyasi oluşumla seçimlere gireceklerini ilan etmişlerdir. Bu partiler şunlardır:
- Kürdistan Demokratik Partisi (KDP)
- Kürdistan Yurt Sevenler Partisi (KYP)
- Kürdistan Komünist Partisi.
Kürt Siyasi Oluşumlar
Kürdistan Barış Listesi: Bu listeye katılan Kürt partileri şunlardır:
- Kürdistan Demokrasi Partisi (KDP)
- Kürdistan Yurt Sevenler Birliği (KYB)
- Kürdistan Komünist Partisi (Kava Mohammed)
KDP (Barzani’nin partisi), federal bölge dâhilinde Değişim partisi (Goran) ve İslami Cemaat’la seçim ittifakı oluşturmuş; çekişmeli bölgelerde ise, (Barışçıl Yaşam İçin Kürdistan Barışı) isimli bir listeyle seçimlere gireceğini ilan etmiştir. Bu liste: KDP, İslami Parti ve bazı küçük partilerden oluşmaktadır.
Kerkük’te Durum
Kerkük’te Türkmenler, Kürtler ve Araplar ayrı ayrı listelerle seçime katılacaklarını ilan etmişlerdir:
1- Kerkük Türkmen Cephesi listesi (Erşat Salihi başkanlığında)
2- Kerkük’te Kürt Güçleri (Yusuf Mohammed başkanlığında)
3- Kerkük Arap İttifakı (Erkan Sait El- Cuburi başkanlığında)
Kerkük Türkmenleri Cephesi Listesi
Türkmenler, özellikle Kerkük’te bir araya gelmeyi başarmışlardır. Irak Türkmen Cephesi, Erşat Salihi başkanlığında “Kerkük Türkmen Cephesi” adı altında bir seçim ittifakını Bağımsız Seçim Komiserliği nezdinde tescil ettirdiğini ilan etmiştir. Bu listede yaklaşık Türkmenlerin tüm parti ve siyasi oluşumları bir araya gelmiştir. Sözü edilen bu parti, siyasi oluşumlar ve başkanları şunlardır:
- Irak Türkmen Cephesi (Erşat Salihi)
- Türkmeneli Partisi (Riyaz Sarıkahya)
- Türkmen Adalet Partisi (Enver Bayraktar)
- Türkmen İslami Birliği (Casım Cafer)
- Bedir Örgütü (Hadi El- Amiri)
- Türkmen Karar Partisi (Abdulkerim Kadir)
- Türkmen Milliyetçi Hareketi (Hüsamettin Türkmen)
Türkmenler bunun yanı sıra, seçimlere Bağdat’ta El-İbadi başkanlığındaki “Nasr İttifakı” listesi içinde gireceklerini açıklamışlardır.
Türkmen İslami Birliği, Bedir Örgütü ve Vefa Partisi Kerkük Türkmenleri cephesi listesinde sonradan isimleri görülmemekle birlikte, Kerkük’te adaylarının ya da ayrı bir listelerinin olmadığı görülmüştür. Söz konusu partilerin yanı sıra Bedir Örgütüne bağlı Türkmen adaylar ile bazı bağımsız adayların da Türkmen koalisyonunda yer alacağı belirtilmiştir.
Türkmen oluşumunun Sabit Mohammed Başşar (Telafer) başkanlığında Türkmenleri Kurtarma Cephesi partisi seçimlere üç ayrı liste dahilinde gireceğini ilan edildi (etti):
- Musul’da: Haşim El-Cemmasi başkanlığında “Nineva Kimliğimizdir” listesi.
- Bağdat’ta: Hamit Casım Mohammed başkanlığında “Bağdat ittifakı” listesi.
- Salahattin’de Şalan El- Kerim başkanlığında “Salahattin Kimliğimizdir” listesi.
Türkmen partilerinden Dr. Turan Müftü başkanlığındaki Türkmen Sivil Parti, Başbakan El- İbadi’nin Nasr listesine katıldığını ilan etmiştir.
Kerkük’te Kürtlerin Seçim Listeleri
KDP (Barzani), “Çekişmeli bölgelerin askeri işgal altında olması ve oralarda istikrarsızlığın hâkim olması” iddiasıyla işgalcilere meşruiyet kazandırmamak için Kerkük dahil çekişmeli bölgelerde seçime katılmayacağını ilan etmiştir.
Kerkük’te Kürt gruplarının seçimlere iki ayrı listeyle girecekleri ilan edilmiştir:
Kürdistan Barış Listesi (Halit Şuvani Başkanlığında):
1- Kürdistan Yurt Sevenler Birliği (KYB)
2- Kürdistan Demokratik Parti (KDP).
3- Kürdistan Komünist Partisi (Kave Mohammed).
Kerkük’te Kürt Güçleri (Yusuf Mohammd Başkanlığında):
1- Demokrasi ve Adalet için İttifak (Berhem Salih)
2- Kürdistan İslami Cemaati
3- Değişim Hareketi (Goran)
Kerkük’te Arapların Seçim Listesi
Kerkük’te Araplar vekâleten Kerkük Valisi Rakan l- Cuburi başkanlığında ilan edilen Kerkük Arap İttifakı adı altında bir listeyle seçime katılacakları ilan edildi. Bu listede 6 parti veya siyasi oluşum vardır:
1- Irak İçin Birleşenler (Usame El- Nuceyfi)
2- Ulusal Hak Partisi (Ahmed El- Mesari)
3- El-Hal Partisi (Mahammed El- Kerbuli)
4- Ulusal Güçler Birliği (Mohammed El- Halbusi)
5- Ulusal Topluluk (Ahmed Abdullah El- Cuburi)
6- Irak’ta Arap Projesi (Hamis El- Hancer)
Seçimin önemli aşamalarından biri olan partiler ve siyasi oluşumlar arasında koalisyonların (ittifakların) yapılması 2015 tarihli 36 No.lu Partiler Kanunu’nun 29. Maddesi gereğince 11 Ocak tarihinde sona ermiş ve Bağımsız Seçim Komiserliği tüm partileri ve siyasi oluşumlarını aday listelerini 4 Ocak 2018 ile 10 Şubat 2018 tarihleri arasında sunmaya davet etmiştir.
Seçim için yapılan koalisyonlar, siyasi görüş esasına ve belirli bir yol haritası ve programa göre değil, mezhepsel ve etnik bazda ve sırf mecliste daha fazla sandalye kazanmak uğruna yapıldığı açıktır. Durum böyle iken seçimlerden sonra ve hükümetin kurulması aşamasında bu dengelerin değişeceği bir gerçektir. Buna rağmen, ABD’nin 2003 yılında temelini kurmuş olduğu üst düzey görevlerin dağılımı değişmeyebilir, yani yine de cumhurbaşkanlığı Kürtlerden, millet meclisi başkanlığı Sünnilerden ve başbakanlık Şiilerden birine verilmesi kuvvetle muhtemeldir.

Habib Hürmüzlü Yazarn dier yazlar (7)...

Kerkük'te seçim gerilimi

Hits: 19

Seçimler sonrası Kerkük'te gerilim yüksek. Türkmenler ve Araplar, seçimlerde hile yapıldığ…

Devam...

Irak Türkmen Cephesi Başkanı Erşat Salihi Aydınlık’a konuştu: ABD bunu bilsin!

Hits: 15

Irak Türkmen Cephesi Başkanı Erşat Salihi, bayrak krizi ve gayrimeşru referandum sürecinde ya…

Devam...

TÜRKMEN GENÇLERİNİN ARTIK UYANIŞ ANI GELDİ

Hits: 159

Ey Türkmen genci bugün bizim bölge çok zorlu ve meneşekkat günler geçiriyor bizi 1959 katliam…

Devam...

Kerkük Türkmen kızının Feryadı Türkiye ve Türk Dünyasına

Hits: 396

Rahman ve rahim olan Allahın adı ile Türkmen kızı Türkmeneli kerkükten sesleniyorum bizim ana…

Devam...

Kerkük'te seçim gerilimi

Hits: 41

Seçimler sonrası Kerkük'te gerilim yüksek. Türkmenler ve Araplar, seçimlerde hile yapıldığ…

Devam...

Kerkük Valisi'nden 'seçim sonuçlarını reddediyoruz'

Hits: 24

Kerkük kentindeki Araplar, genel seçimlere şaibe karıştırıldığı iddiasıyla seçim sonuçl…

Devam...

DEMOKRATİK SEÇİMLER ve MAVİ BAYRAK DİRENİŞİ

Hits: 38

Irak'ta, 12 Mayıs 2018 tarihinde parlamento seçimleri gerçekleşti. Adaylar, koalisyonlarla seçi…

Devam...

Türkmenler, Irak Seçim Komiserliği aleyhine imza kampanyası başlattı

Hits: 18

Kerkük kentinde genel seçimlere şaibe karıştırıldığı iddiasıyla protestolar düzenleyen T…

Devam...

IRAK SEÇİM SONUÇLARI

Hits: 73

12 Mayıs’ta Irak’ta yapılan genel seçimlerin kesin olmayan şaşırtıcı sonuçları ile ilg…

Devam...

Danimarka'da Türkmenlerden seçim protestosu

Hits: 35

Danimarka'da yaşayan Türkmenler, Irak'ta seçimlere hile karıştırıldığı iddialarına tepki …

Devam...

Yazarn ok okunan

Irak’ta Türkçe Eğitimin Tarihçesi ve Hukuki Boyutu

Hits: 37295

Osmanlı Devleti’nin bugünkü Irak topraklarında hâkim olduğu süre içerisinde eğitim, baş…

Devam...

KERKـK’TE BAYRAK KRİZİ

Hits: 25889

Kerkük Valisi Necmettin Kerim, Kerkük İl Meclisine 14 Mart 2017 tarihinde resmî bir yazı gِnde…

Devam...

Hukuki Boyutuyla Kerkük Krizi

Hits: 19860

Kerkük Valisi, Kerkük il meclisine 14 Mart 2017 tarihli bir yazı yِnelterek Kerkük’teki resm…

Devam...

Irak Dil Kurumu Yasası ve Türkmenler

Hits: 6125

Irak Parlamentosu kısa bir süre ِnce “Irak Dil Kurumu” yasa taslağını kabul ederek yasala…

Devam...

Kerkük ـniversitesi Rektِrü Olayı ve Kerkük’teki Dengeler

Hits: 5021

4 Mayıs 2015 sabahı Kerkük ـniversitesi Rektِrü Prof. Dr. Abbas Taki rektِrlük binasının s…

Devam...