1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2018-10-19
Facebook Twitter Youtube
Yeniler

KERKـK ve TـRKMENLER NE OLACAK?

Dr. Cüneyt MENGÜ

Bir Türkmen şehri olan Kerkük, jeoekonomik ِzelliğinden dolayı her dِnemde büyük devletlerin odak noktası olmuştur. Bu sebeple Irak hükümetinin Kerkük’e girmesinin nedeni sadece siyasi değildir. Barzani, Irak Anayasasının 2011 ve 2012. maddelerini dikkate almadan 2014’ten itibaren tüm petrol yataklarını hiç kimseye hesap vermeden istediği gibi kullanmıştır. Trilyon Dolarlık bir petrol rezervinin üstünde bulunan Kerkük’teki petrol yataklarından günde 600 bin varil ihraç ediliyor. Bu da tüm Irak topraklarından çıkan petrolün %40’ını, ihtilaflı bِlgelerin tamamı dikkate alındığında ise haritadan gِrüleceği üzere %50’sini teşkil etmektedir. Kerkük petrollerinin asıl cazip olmasının nedenleri ise kalitesinin çok yüksek olması ve yeryüzüne çok yakın olduğundan dolayı çıkarılmasının az maliyetli oluşudur.
Önemli toplantılar
Haritada gِrüldüğü gibi iki husus ِnem taşımaktadır. İlki ihtilaflı bِlgede sِzü edilen petrol yatakları ikincisiyse hali hazırda ِnü kesilmiş Kürdistan projesinin altyapısıdır.
Irak, Türkiye, İran ve Suriye referanduma karşı çıktılar ve birlikte hareket ettiler. Bundan dolayıdır ki ABD referandumu el altından desteklemesine rağmen şuanda sırası olmadığını ve ertelenmesi gerektiğini savundu. Aslına bakarsanız başta ABD olmak üzere emperyalist devletler kürtleri bِlgeyi şekillendirmek için bir enstrüman olarak kullanmaktadırlar.
Referandumdan ِnce Süleymaniye yakınlarında Dukan’da çok gizli ve çok ِnemli bir toplantı yapıldı. İranlı General Kasım Süleymani (1998’den beri İran Devrim Muhafızları Ordusu Kudüs Gücü Komutanı) ‘nin denetiminde gerçekleşen bu toplantıya vefat eden Irak eski Cumhurbaşkanı Talabani’nin eşi Hiro ve oğlu Baval Talabani ve Irak Cumhurbaşkanı Fuat Mahsum dahil Irak’lı üst düzey yetkililer katıldı.
Rusya’ya yanaştı ama
Bu ve diğer toplantıların ABD’nin bilgisi dahilinde yapıldığı ve imzalanan antlaşmanın içeriğini de bildiği kanaatindeyim. Zaten bu toplantının devamı ABD ve İngiltere temsilcilerinin katılımlarıyla İbadi ile Macron’un ve yine Talabani grubunun temsilcileriyle Paris’te yapılmıştır. Medyaya sızan haberlere gِre yapılan bu toplantıda Kuzey Irak’ın geleceği ve petrol paylaşımı üzerinde anlaşma sağlandığı ileri sürülmektedir.
Referandum yaklaştıkça ABD’nin kendisini sattığını düşünen Barzani, Rusya’nın desteğini kazanmak için Rusya’nın dev petrol şirketi Rosneft ile anlaşma imzaladı ama buradan Barzani’nin istediği şekilde bir kazanım çıkmadı. Yine referandumdan ِnce ABD’deki neoconların, STK’ların çoğunluğunu oluşturduğu ve senatِrlerin de katıldığı düşünce kuruluşlarının düzenlediği toplantılarda, ABD’nin referandum konusunda Barzani’yi desteklediğini beyan ettiler. Hatta Barzani’ye cesaret vermek için Türk hükümetinin de referandumu desteklediği deklare edildi.
Habur can damarı
Aynı konuyla ilgili son toplantı ise Irak ordusunun çıkarmasından 2 gün ِnce Kürtlerle Iraklılar arasında yine İranlı General Kasım Süleymani denetiminde Kerkük yakınlarındaki Türkmen Dakuk kasabasında yapıldı. Irak hükümeti referandumdan sonra Kerkük ve ihtilaflı bِlgeleri geri almak için başlattığı operasyonda Talabani’ye bağlı Peşmerge güçleri, Irak ordusu ile çatışmaya girmeden geri çekilmeleri sonucunda Barzani Kerkük’ü terk etti ve Talabani’yi ihanetle suçladı.
Irak ordusunun Kerkük zaferinden sonra iki ِnemli gelişmeye tanık olduk. İlki Irak hükümeti ile İngiliz BP şirketi arasında imzalanan petrol antlaşmasıdır. Diğeri Başbakan İbadi yapmış olduğu açıklamada “Ortak Yِnetim” ifadesini kullanmasıdır. Buradaki ortak yِnetim ifadesinden kastın Kerkük’ün Iraklılar ile kürtler arasında mı yoksa Iraklılar ile Türkmenler arasında mı ortak yِnetim istediğinin açıklaması gerekmektedir. Çünkü mevcut durumda Irak Anayasası’na gِre Irak, Arap-Kürt ortak yِnetimi şeklinde olduğu algılanmaktadır. Bu husus Ankara ve Türkmen siyasetçiler tarafından dikkatle takip edilmelidir.
Bِlgesel ittifaklar ِzellikle de İran, Türkiye ve Irak ittifakı çok ِnemlidir. Bu üç devlet birlikte hareket ettiği sürece bِlgede bağımsız bir kürt devleti kurulma ihtimali yoktur.
Buradaki bir diğer ِnemli konu Habur sınır kapısıdır. Türkiye Habur sınır kapısını kapatır ise Kuzey Irak’ın can damarlarından birini kesmiş olur. Habur sınır kapısı ile birlikte açılacak olan Ovakِy sınır kapısı Irak ve Türkiye’yi doğrudan birbirlerine bağlayacaktır. Ovakِy sınır kapısının açılması yeni olmayıp yıllardır gündemde olup bazen Irak, bazen IKBY ve bazen ABD ve hatta bazen Türkiye’de açılmasına karşı çıkmıştır.
Barazaniye istifa baskısı
Irak Başbakanı Ibadi Ankara ziyaretinin ardından Ovakِy’e vurgu yaparak Irak’la Türkiye sınırlarının doğrudan açık olmasının gerekli olduğunu belirtti. Bu konu da Türkiye açısından birçok sebepten dolayı ِnem arz etmektedir.
KYB’nin Süleymaniye haricinde yani Kerkük dahil ihtilaflı bِlgelerde eskisi gibi bir konumda olacağını sِylemek şuan için pek mümkün gِzükmüyor. Ancak ileride ne olacağını kestirmek zor. Barzani peşmergesinin toparlandığını sِylemek ise Barzani’nin yِnetimde kalıp kalmayacağı ile değerlendirilebilir. Nitekim şuanda Goran (Değişim) hareketi ve diğer KYB yetkilileri tarafından Barzani’nin istifası istenmektedir. Peşmergenin geleceği Barzani’den sonraki gelecek yِnetimin ABD ve Irak tarafından kabul edilip edilmeyeceği ile alakalıdır.
Federatif yapının devamı
Hali hazırda Kerkük’te ne Talabani ne de Barzani’nin Peşmerge güçleri bulunmamaktadır. Tabi burada diğer ِnemli husus da Irak hükümeti federatif yapıyı devam ettirmek ve güvenliği kendisi sağlamak istediği takdirde bu sebeple de peşmergenin maaşını kendisi vermek zorundadır. Aslında 2005’te onaylanan Irak Anayasası tekrar gِzden geçirilmelidir.
Diğer bir vurgulanması gereken hususta 2003 dِnemine gelecek olur isek 7-18 Mart 2003’te Ankara Ulus’taki Devlet Konukevi’ nde 2 ِnemli toplantı yapıldı. 7 Mart’taki ilk toplantıya Türk yetkilileri (genelkurmay başkanlığı yetkilileri ve dış işleri bakanlığı yetkilileri) dışında Iraklı muhalif gruplar ile Kürt ve Türkmen gruplar katıldı.
Sِzlerine sadık kalmadılar
18 Mart’taki ikinci toplantıya ise Türk yetkililer ile sadece kürt gruplar katıldılar. Toplantıların içeriği ABD müdahalesi ile ilgiliydi. 1 Mart tezkeresi meclisten geçmemesine rağmen; ABD’nin Irak operasyonunda, Türkiye’nin de yer alması istendi. Kürt gruplardan da ABD müdahalesi gerçekleştiğinde Kerkük’e girmeyeceklerine dair taahhütname alındı.
Buna rağmen TSK’nın koalisyona katılabileceği ِnerisi Barzani grubu tarafından reddedildi. Kürt grupları taahhütnameye sadık kalmayarak Kerkük’e girdiler. O tarihte %60’ı Türk olan 750 bin Kerkük nüfusu; zaman içerisinde kürt grupların illegal şekilde taşınması ile birlikte %25’i Türk olan 1 milyon 450 bin nüfuslu bir kent haline getirildi. Bu demografik yapıya gِre yapılacak olan referandum ve seçimlerin adil olmayacağı ortadadır ve bu konu da uluslararası mahfillerde gündeme getirilmelidir. Nitekim T.C. Cumhurbaşkanı Erdoğan da demografik yapının düzeltilmesi konusunda beyanat ve açıklamaları olmuştur.
Halihazırda KYB ile KDP Arasında yaşanan gerginlik aynen 90’lı yılları anımsatmakta ve 1996’da Ankara Mutabakatıyla sonuçlanan süreç aynen gündeme gelebilir. Bu satırların yazıldığı sırada Barzani güçlerinin Erbil’in güneyinden uzun menzilli silahlarla Türkmen kasabası Altınkِprü’yü bombalamaya devam ettiği ve Rabia’da kısmen de olsa direnişleri sürmektedir. ABD ِncülüğündeki koalisyonun baskı ve çabaları sonucu Irak, Türkiye ve Suriye üçgenindeki Fişabur noktasında devam eden çatışmaları durdurmak için Irak tarafından 24 saatlik ateşkes ilan edildi.
Fişhabur noktası üç ülkenin sınırlarının birleştiği konumda bulunduğundan hem Bağdat hem de Erbil ve Ankara açısından stratejik konumda yer alıyor. Bu bağlamda ABD hiçbir ilgisi olmayan DEAŞ’la mücadeleye odaklanmalarını talep etmektedir. Aslında Irak ordusu ve Haşdi Şabi’nin bu noktada tamamen varlığı ABD’nin PKK uzantısı SDG’ye Erbil üzerinden yaptığı yardımı engelleyecektir. Bu bağlamda Baval Talabani, 2014’de Musul Barzani ve İsrail iş birliğiyle DEAŞ’in eline geçtiğini iddia etmektedir.
Bağdat-Ankara kararlı
KYB’nin Kerkük’e tekrar girebilmesi için yeni planlar içerisinde olduğu ileri sürülmektedir. Barzani referandumdan sonra itibarını kaybetmesine rağmen dolaylı yollardan Bağdat’ta diyalog çağrısında bulunmaktadır. Nitekim ABD ve BM Güvenlik Konseyi de diyalog ortamının hazırlanması için taraflara mesaj gِndermektedir. Oyun içinde oyunun izleri gِrülmeye başlanmıştır.
Bağdat “referandumun tamamen iptal edilmesi ve Kürt gruplarının 2003’deki sınırlarına çekilmesi kaydıyla diyalog yapılacağını bildirmiştir. Ankara da aynı gِrüşü desteklemektedir.
Türkiye Telafere
Kerkük’teki Türkmenlerin yaralarını sarmaları için gerekli olan en ِnemli istek; Kürtlerle aynı idari ve siyasi haklara sahip olmak ve ِzellikle Kerkük’te Irak Meclisi’nin onayladığı %32 formülüne gِre ِzel statünün kurulmasıdır.
Bِlgesel ittifaklar; merkezi hükümetlerin birbirleri ile iyi ilişkiler içerisinde olmasından dolayı çok ِnemlidir ve bir gerekliliktir. Bِlge ülkelerinin (Türkiye-Suriye-İran ve Irak) ‘ın birlikte hareket etmesi Türkiye’nin yararınadır.
Türkiye kendisine Peşmerge tarafından verilen Başika yerine; Irak hükümetinden Telafer’de konuşlanmayı istemelidir ve Başika’yı boşaltmalıdır. Zaten baştan Başika’yı almak yerine Suriye’deki Fırat Kalkanı Harekâtı’ nda Cerablus için yapılanlar gibi Irak’ta da Telafer ve Afrin için aynısı yapılmalıydı.
PKK’yı bitirmek icin
İçerisinde Türkmenlerin de yer aldığı yine İrak’taki meselelerin içeriğini bilmeyen kimseler tarafından tartışma konusu yapılan Haşd-i Şabi konusuna gelecek olur isek; Türkmenlerin demokratik haklarına kavuşabilmeleri için ِteden beri Türkmen milislerine ihtiyaçları vardır. Haşdi Şabi’de yer alan Türkmen tugayları hem Emirli’de DAEŞ’e karşı hem de Tuzhurmatu’da peşmergeye karşı kahramanca savaştılar ve şimdi de Kerkük için savaşmaya hazırdırlar.
Bakınız çok açık ve kesin sِylüyorum; Türkiye, İran ile birlikte hareket eder ise PKK terِrünü tamamen bitirir. Türkiye ve İran işbirliği birçok meseleyi çِzer.
Türkmenlerin Türk hükümetinden sadece tek bir beklentisi vardır. Türkiye, Irak’taki siyasi olayların içerisinde yer almak için bu konuda çaba harcamaya devam etmeli ve Türkmenlerin Irak siyasi denklemi içerisinde diğer siyasi unsurlar gibi yer almaları için Irak hükümetine baskı yapmalıdır.

Dr. Cüneyt MENGÜ Yazarn dier yazlar (137)...

Başbakan İbadi'den Kerkük açıklaması

Hits: 47

Irak Başbakanı İbadi, Kerkük'ün kontrol altına alınmasının yıl dönümüne ilişkin, “16…

Devam...

Irak Türkleri Konyaaltı Uluslararası Festivali'ne renk kattı!

Hits: 67

12 ülkenin katıldığı Konyaaltı Uluslararası Kültür ve Sanat Festivali'ne, birbirinden renkl…

Devam...

1 Ekim’de Irak Medya Ağı ( İMN ) tarafından ( Kerkük Sabahı) haftalık gazetesinin ilk sayısı yayımlandı.

Hits: 42

Türkmen okuyucunun ellerinde bulunan Kerkük Sabahı’nın sözü var. Irak Medya Ağı tarafında…

Devam...

Kerkük sabahi 3

Hits: 8

Devam...

Kerkük sabahi 2

Hits: 8

Devam...

Kerkük Sabahi 1

Hits: 9

Devam...

Kerkük'teki bombalı saldırıların failleri yakalandı

Hits: 35

Irak Terörle Mücadele Polis Güçleri 2. Tümen Komutanı Maan es-Saadi: - 'Kerkük'te düzenlenen…

Devam...

TÜRKMEN MECLİSİ MUAMMASI

Hits: 51

Uzun yıllardan beri atıl durumda olan ve misyonunu kaybeden Irak Türkmen Meclisi’nin yeniden ya…

Devam...

Kardeslik 345

Hits: 15

Devam...

Terör örgütü DEAŞ Kerkük'te 14 köyü susuz bıraktı

Hits: 82

Irak'ın Kerkük kentinde su tesislerine yönelik DEAŞ saldırıları nedeniyle 1 kasaba ve 14 köy…

Devam...

Yazarn ok okunan

TـRKİYE DARBOĞAZDA

Hits: 38807

Irak ve Suriye’de tüm taraflar DEAŞ’ın işgal ettiği toprakların temizlenmesinin ardından …

Devam...

RAKKA’YA ARA MI VERİLDİ?

Hits: 36908

16 Mayıs Washington zirvesi sırasında ve ِncesinde yaşananlar sürpriz olmadı. Ankara’nın s…

Devam...

DEAŞ’TAN SONRAKİ TEHLİKE

Hits: 33949

Tarihte üç yıl ِnce bugün, Irak’ın ikinci büyük şehri Musul’un yanı sıra Selahaddin, …

Devam...

IRAK MUTABAKATI VE TـRKMENLER

Hits: 29883

1926’da Türkiye, İngiltere ve Irak hükümetleri arasında Ankara Antlaşması’nın imzalandı…

Devam...

GـVENLİ Mİ YOKSA ÖZERK Mİ BÖLGELER?

Hits: 28999

Tampon, Güvenli ve Özerk Bِlge kavramları arasında terminolojik, içerik ve amaç yِnünden bi…

Devam...