1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2018-09-18
Facebook Twitter Youtube

TـRKMENLERİN NـFUS MESELESİ

Kardaslik 79

Dr. Cüneyt Mengü

Türkmen Kimliği bir avantaj teşkil ettiğinde sayı belirgin şekilde yükselir
Siyasi ve idari haklar nüfus oranıyla ِlçülmemelidir
Geçen Pazartesi gününden başlayan ve 4 bِlümden oluşan “Ankara bu kez sınavı geçmek zorundadır.” başlıklı dizi yazıya gِsterilen yüksek ilginin yanı sıra nüfus meselesi, 1 Mart tezkeresinin belgeleri, 19 Mart nihai bildirinin yansımaları, ABD’nin ِnerisi ve Türkmenlerin son gelişmeleri ile ilgili beklentileri gibi bazı konular hakkında daha açıklayıcı bilgiler vermem talep edilmiştir.
Nüfus meselesine gelince, 1947 ve 1957 nüfus sayımı dışında Irak’ta bugüne kadar sağlıklı bir sayım yapılmadığı için Türkmenlerin sayısı hakkında çeşitli iddialar ve tahminler yapılmaktadır. Kimine gِre Türkmenlerin nüfusu Irak’ın toplam nüfusunun %10’nu, diğerlerine gِre %6’sı hatta Amerikalılara gِre insaf ve vicdana sığmayan şekilde %5’in altında olduğu ileri sürülmektedir.
Türkmenlerin nüfusunun ِnemi ilk defa 1923 yıllarında Lozan’da Musul meselesi gِrüşüldüğü sırada anlaşılmıştır. Tarafların bِlgenin nüfusu hakkında ileri sürdükleri rakamların birbiriyle çelişki yaratması nedeniyle gِrüşmeler durma noktasına gelmiştir.
Türk tarafı bِlgede referandumun yapılmasını ِnermiştir. Lord Curzon, bِlgeyi gezgin veya araştırmacı sıfatıyla gِnderilen İngiliz istihbarat elemanından almış olduğu bilgilere istinaden Türk tarafının kazanacağı kanaati hasıl olduğu için bِlgedeki halkın kültürel seviyesini bahane ederek referanduma karşı çıkmıştır.
Daha sonraki dِnemlerde Irak hükümetleri, İngilizlerin tavsiyeleri doğrultusunda Türkmenlerin sayılarını sürekli düşük ve ِnemsiz bir azınlık olarak gِstermeye çalışmışlardır.
Öte yandan İngiliz direktifleri sonucunda 22 Ocak 1932 tarihinde Cemiyet Akvam (Milletler Cemiyeti) tarafından deklarasyon mahiyetinde hazırlanan rapor olduğu gibi 30 Mayıs 1932 tarihinde Irak Meclisi tarafından onaylanmıştır.
Deklarasyonun 9. Maddesinde Türkmenlerin nüfusunu düşük gِstermek amacıyla Türkmen bِlgeleri yalnız Kerkük ve Kifri olarak sınırlandırılmış ve bu 2 bِlgede çoğunluğu Türkmenlerin oluşturduğu işaret edilmiş, Arapça yanında Türkçe ve Kürtçe resmi dil olarak kabul edilmiştir.
Türkmeneli bِlgesinin bir şehir ve bir ilçe olarak 2 noktada sınırlandırılması, diğer bِlgeler ِrneğin Telafer, Musul’daki Türkmen kِyleri, Erbil, Altınkِprü, Tuzhurmatu, Bayat kِyleri, Hanekin, Karahan, Karatepe, Mendeli gibi bِlgeleri deklarasyon içine dahil edilmemiş ve kapsam dışı tutulmuştur.
Diğer ِnemli bir husus ise, Türkmenler için lisan kullanılmasına işaret ediliyor, Kürtler içinse lisan kullanılmasının garanti altına alınması çifte standarttır.

Saddam ve Barzani Yan Çizdi
Irak’ta 1947 nüfus sayımının orijinal bir nüshası arşivimde bulunmaktadır. Sِz konusu sayımda milliyet hanesi yer almamasına rağmen Kerkük’le ilgili bِlümde yer alan dağılım ve mahalle isimleri Kerkük şehrinin katkısız bir Türkmen şehri olduğunu gِstermektedir.
1957’de yapılan sayıma gِre Irak’ın genel nüfusu 6 Milyon 240 Bin iken Türkmenlerin nüfusu 576 Bin olarak gِsterilmiştir. Bu rakamlar Irak Planlama Başkanlığına bağlı İstatistik Genel Müdürlüğünün 1965 yayınlarından alınmıştır. Bu da Türkmen nüfus oranının genel nüfus oranına gِre %9’dan fazlasına tekabül etmektedir.
30 yıl sonra İngiliz Inquiry dergisinin Şubat 1987 sayısında yayınlamış olduğu bir araştırmada Irak’ta Türkmen nüfusundan sِz ederken Irak genel nüfusunun 16 Milyon, Türkmen nüfusu ise 1,5 Milyonun üzerinde gِsterilmiştir. Bu da yaklaşık %10’a tekabül etmektedir.
Türkmen nüfusunun ikinci defa ِnemi 11 Mart 1970 beyannamesiyle ortaya çıkmıştır. Yine referandum konusu gündeme gelmiş, ِncelikle hem Saddam ve hem Barzani referandumun yapılmasını kabul etmişler, ancak daha sonra Kerkük’ün bir Türkmen şehri olarak tescil edileceği sebebiyle yan çizmişlerdir.
Çoğunluk Türkmenlerde
1970’li yıllarda Türkmenlerin ِzellikle Kerkük’te nüfus oranı %80 üzerinde idi. Bu bağlamda Kerkük merkezinin çoğunluğunun Türkmenlerden oluştuğu yerli ve yabancı kaynaklarca dile getirilmiştir. (İngiliz Financial Times Gazetesi, 20.08.1974 ve Chalynand A People without Country, syf. 161.)
1992 INC – Iraklı Muhaliflerce Erbil’in Selahaddin kasabasında yapılan toplantının bitiminde yِnetim ve istişare kurullarının oluşturulması için Irak’ın etnik ve mezhepsel yِnden nüfus dağılımına gِre paylaşılması tartışma yaratmıştır.
Türkmen temsilcileri nüfuslarının %10 olduğunu ve dağılımın buna gِre yapılmasını talep etmişlerdir. Irak’taki demografik yapıyla ilgili olarak toplantıda da hazır bulunan 1980 yıllarında Irak Merkezi İstatistik Kurumunda üst düzey yetkili, resmen ilan edilmeyen Irak kayıtlarına gِre nüfusun Şii oranının %55, Sünni Arapların %20, Kürtlerin %16, Türkmenlerin %6 ve diğer azınlıkların %3 olduğunu ifade etmiştir. Bu dağılıma gِre INC’nin 9 kişilik yürütme ve 12 kişilik istişare kurullarında Türkmenlerden 1’er kişi yer almıştır.
Bِylece o tarihten itibaren muhalefet grupları içerisindeki paylaşımda Türkmenler en az %6 olarak esas alınmış ve temsil edilmişlerdir. 13 Eylül 2002’de Londra Toplantısı’nda kurulması ِngِrülen 55 üyeden oluşan izleme ve eşgüdüm konseyinde Türkmenlere 6 sandalye verilmiştir.
1999’da ABD’de Demokrasi, İnsan Hakları ve Emek Dairesinin Irak’ta din hürriyetiyle ilgili olarak internette yayınlanan raporda Türkmen nüfusu maksatlı bir şekilde düşük gِsterilmiştir. Bu raporla ilgili hazırladığımız Türkmenlerin Nüfus Meselesi ve ABD Raporu ـzerine Eleştiriler başlığındaki raporumuz INC’nin Newyork’da yapılan toplantıda Irak dosyası sorumlusu Francis Ricciardone’ye sunulmuş ve gِzden geçirileceği cevabı alınmıştır.
ABD raporunda dehşetle karşılanması gereken diğer bir husus Şii mezhebine ve diğer dinlere sahip olanların maruz kaldığı insanlık dışı davranışlar en ince detaylarla anlatılmış, ancak Türkmenlerin maruz kaldığı insan hakları ihlallerinden başlayarak idamlar, ekonomik ambargo ve diğer planlı asimilasyon uygulamalarına değinilmemiştir.
Ayrıca raporda yalnız Sünni Türkmen nüfus oranından sِz edilmiş ve bu da herhangi bir oran belirtmeden geri kalan toplam nüfus oranları içinde gِsterilmiştir. Halbuki Irak’ta Türkmenler mezhep açısından Şii ve Sünnilerden oluşmaktadır; Şii Türkmenlerin genel Türkmen nüfusu içinde %40’ların üzerinde olduğu bilinmektedir. Dolayısıyla ABD raporunda gِsterilen düşük oranlar kabul edildiğinde toplam Arap Şii oranı içinde en az %4’lük bir Şii Türkmen oranı varsayıldığında Türkmen nüfus dağılımı %60 Şii (bunun içinde %4’ün üzerinde Türkmen Şii payı) ve artı %5 Sünni Türkmen kabul edildiğinde yine Türkmen nüfusunun %9’unun üzerinde olduğu ortaya çıkmaktadır.
Bize gِre Irak’taki demografik yapıya gِre nüfus dağılımı %57 Şii Arap (en az %4 Şii Türkmen), %20 Sünni Arap, %16 Kürt ve %5 Sünni Türkmen ve %2 diğerleri.
Tahmine dayalı bu rakamlar Iraklı ve yabancı bilim adamları ve araştırmacılar arasında tartışma konusu olabileceğine ilaveten gerçeğe yakın olduğu kanaatindeyim.

Türkmenler Ortada Kalmamalı
1980 ile 2003 yılları arasında her ne kadar Araplaştırma politikası uygulandıysa da 850 Bin olan Kerkük nüfusunun %60’ını Türkmenler teşkil etmiştir.
2003’den sonra ise; Kürtlerin illegal nüfus kaydırmaları sonucunda 1 Milyon 430 Bin olan Kerkük nüfusunda Türkmenlerin oranı haliyle %30’lara düşmüştür. Bu durumda Türkmenler, IKBY’nin gerek bağımsızlık referandumuna gerekse süresi dolan 140. Maddeye gِre yapılması ِngِrülen referanduma karşı çıkmaktadırlar. Bu nüfus kaydırmaları diğer Türkmen bِlgeleri üzerinde uygulanmasına rağmen Irak’taki toplam nüfusun içerisindeki Türkmen sayısı değişmemiş Irak’taki toplam nüfus oranı içinde en az 2 milyonun üzerindedir.
Irak’taki Türkmenlerin siyasi ve idari hakları kesinlikle sahip oldukları nüfus oranıyla ِlçülmemelidir. Ancak Irak’ta Türkmen kimliği bir avantaj teşkil ettiği takdirde sayının daha da belirgin şekilde yükselecektir. Halihazırda referandum krizi artarak devam etmektedir. Farklı yaklaşımlar ve ِneriler sunulmaktadır. Her şey farklı şekilde yerli yerinde oturabilir kanısındayım. Dolayısıyla Türkmenler ortada kalmamalı. Bu nedenle Geçen haftaki dizi yazsının başlığında yer alan “Ankara bu kez sınavı geçmek zorundadır.” İfadesini tekrar ileri sürmek isterim.
Önümüzdeki günlerde zorunlu seyahate çıkacak olmam nedeniyle 2 hafta yazılarıma ara vereceğimi değerli okuyuculara bildirmek isterim.

Dr. Cüneyt Mengü Yazarn dier yazlar (135)...

Barzani ve Talabani'den Kerkük planı

Hits: 39

Türkmen Cephesi Kerkük Teşkilat Sorumlusu Mehmet Seman Ağaoğlu, ABD-Peşmerge ortaklığıyla y…

Devam...

Kardaslik 79

Hits: 1

Devam...

TÜRKMENLERİN ÇÖZÜM BEKLEYEN SORUNLARI

Hits: 62

Türkiye’de yaşayan Türkmenler arasında birliği, sosyal ve siyasal dayanışmayı pekiştirmek…

Devam...

"Kerkük konusunda hiç kimse ile pazarlığa oturmayacağız"

Hits: 81

Birleşmiş Milletler Bağdat Temsilcisi Yan Kobiş ile bir araya gelen Irak Türkmen Cephesi Genel …

Devam...

Türkmenlerden Basra'ya 108 ton içme suyu yardımı

Hits: 49

Kerkük'te Irak Türkmen Cephesi tarafından başlatılan yardım kampanyası kapsamında, içme suy…

Devam...

Kurtulus dergisi 143

Hits: 25

Devam...

Türkmen İstişare Toplantısı Yapıldı.

Hits: 147

Ankara’da faaliyet gösteren Türkmen Sivil Toplum Kuruluşları 2 Eylül 2018 tarihinde bölgedek…

Devam...

Türkmenler küçük ordu kurdu

Hits: 103

Kerkük’ün Haşdi Şabi destekli Irak ordusu tarafından Kürtlerden alınması sonrasında, kent…

Devam...

Irak Meclis'inde "Türkmen Grubu" kuruldu

Hits: 124

Irak Türkmen Cephesi (ITC) Genel Başkanı Erşat Salihi'nin Meclis binasında yaptığı basın to…

Devam...

Irak Başbakanı Haydar el-İbadi: Halkımızın çıkarını İran için riske atamayız

Hits: 57

Irak'ta hükümet kurmak için meclis büyük grubunun kurulmasına değinen İbadi, lideri olduğu …

Devam...

Yazarn ok okunan

TـRKİYE DARBOĞAZDA

Hits: 38743

Irak ve Suriye’de tüm taraflar DEAŞ’ın işgal ettiği toprakların temizlenmesinin ardından …

Devam...

RAKKA’YA ARA MI VERİLDİ?

Hits: 36845

16 Mayıs Washington zirvesi sırasında ve ِncesinde yaşananlar sürpriz olmadı. Ankara’nın s…

Devam...

DEAŞ’TAN SONRAKİ TEHLİKE

Hits: 33838

Tarihte üç yıl ِnce bugün, Irak’ın ikinci büyük şehri Musul’un yanı sıra Selahaddin, …

Devam...

IRAK MUTABAKATI VE TـRKMENLER

Hits: 29679

1926’da Türkiye, İngiltere ve Irak hükümetleri arasında Ankara Antlaşması’nın imzalandı…

Devam...

GـVENLİ Mİ YOKSA ÖZERK Mİ BÖLGELER?

Hits: 28830

Tampon, Güvenli ve Özerk Bِlge kavramları arasında terminolojik, içerik ve amaç yِnünden bi…

Devam...