1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2018-07-19
Facebook Twitter Youtube

Irak’ta 1925 Anayasasına dِnüş gerekebilir mi?

IRAK’TA OTORİTE KRİZİ

Erşat Hürmüzlü


ـlkedaşlarımdan ِzür dilemem lazım. Çünkü Irak halkının iradesiyle onaylanan bir Anayasa’yı yok kabul etmek mümkün değildir. Ancak ne yazık ki bir Anayasanın psikolojik bazı dürtü ve baskılar altında kabul edilmiş olması mutlaka o Anayasanın kalıcı olduğu anlamına gelmiyor.
Türkiye’de 1982 Anayasası askerî müdahale sonucu düzenlenince bu yazının yazıldığı tarihe kadar 20 defa değiştirilerek 112 madde değişikliğe uğradı. 2017 referandumuyla sistem ve yِneliş değişikliği dışında değişikliğe uğrayan maddeler aslında 87 madde olmakla beraber bazı maddeler 2 veya 3 defa değişikliğe uğradığı için 112 değişiklikten bahsediyorum.
Mısır Anayasası 1923 yılında yürürlüğe girdiyse de 1964 Anayasasıyla değiştirildi. Halk devriminden sonra 2012 Anayasası da 50 kişilik Anayasa komisyonu ِnerisiyle 2014 yılında tekrar güncellendi, fakat şimdi bazı maddelerinin değiştirilmesinin zaruret halini aldığı açıkça sِyleniyor.
Gelelim Irak Devletinin tecrübelerine. 21 Mart 1925 yılında çıkarılan ilk Anayasa cumhuriyet dِneminde defalarca değiştirildi. Her Darbe’den sonra yeni bir geçici Anayasa yayınlandı. En sonunda ve Saddam Hüseyin rejimi 2003 tarihinde yıkılınca ِnce 8 Mart 2004 tarihinde Geçici Dِnemde Irak Devleti İdaresi yasası ve nihayet 2005 Kalıcı olduğu açıklanan Irak Anayasası çıkarıldı ve 15 Ekim 2005 tarihinde oylandı ve kabul edildi.
Kaldı ki bu Anayasanın geçici olan 142. maddesinde seçilen bir komisyon tarafından gereken maddelerin tadilini belirlemek üzer 4 aylık bir müddet verilmiştir. Bu müddet geçtiğine gِre madde kadük olmuş ve çok tartışılan 140. Madde gibi, zaman aşımına uğrayan hükümler olarak ortadan kalkmıştır.
Yine mazur gِrmeniz ümidiyle 2005 Anayasasının, kanun-i Esasi olmaktansa bir toplantı tutanağına benzemekte olduğunu sِylemek mümkündür. Bu metinde çeşitli gruplar nasıl kazanç edebileceklerini düşünerek Anayasada olmaması gereken talepleri ısrarla isteyerek bir harmanlama yapmışlardır.
Anayasanın kabulünden bir yıl sonra Amerika Birleşik Devleti başkenti Washington DC’de birçok Iraklının da hazır bulunduğu bir konferansta şu ifadeleri kullanmıştım:
“ 1925 Anayasası ile tam 80 yıl sonra benimsendiği sِylenen Anayasa arasındaki fark korkunçtur. 2005 Anayasası içinde halkın katmanlarına olan referanslar 25 defa olarak hesaplanabilir. Anayasa diyor ki: Biz Sünnî, Şiî, Arap, Kürt, Türkmen, Feylî Kürtleriz; burada Hristiyanlar, Yezidîler ve Mendaî Sabiîler vardır. Arapça, Kürtçe, Türkmence, Süryanice ve Ermenice lisanlardan bahis vardır. Yani Vatandaş kavramı gitmiş, yerine ayrıştırıcı ِzellikler konmuştur.
1925 Anayasası ise 6. maddesinde nasıl almış ele konuyu? Irak vatandaşları Milliyet, din ve dil bakımından ayrı olsalar dahi yasalar ِnünde eşittirler, demiştir.
Şimdi siz sِyleyin. Hangisi daha medeni ve uygar bir yaklaşımdır?”
Salonda oturanlar tebessümle iktifa etmişlerdi.
2005 Anayasasının büyük handikaplarından biri 140. Maddedir. Hukukçular bilir ki hukuk kurallarında ِzel hükümler genel hükümlerin ِnüne geçer. Anayasa hükmü 31.12.2007 tarihine kadar normalleştirme, sayım ve referandumun yapılmasını ِn gِrmüş ve bu tarihte yapılmadığı için ِzel hükmün geçerliliği kalmamış fakat genel hüküm, Yani yasa hükmü baki kalmıştır. Orada( Madde58,C fıkrası) anlaşmazlık bِlgeleri konusunda çِzümün adalet esaslarına gِre ve o bِlgeler sakinlerinin iradesi doğrultusunda olmasını, yani uzlaşma ile olmasını içermektedir.
Bu Anayasa maddesi 2007 yılı sonuna kadar uygulanmadığına gِre, mutlaka uygulanması istenirse Anayasa değişikliği gerekir. Malum olduğu üzere Anayasa tadili yasayla değil Anayasa tadiliyle mümkündür.
Irak Anayasasında tadilat yapma mekanizması 126. Maddenin 3. Fıkrasında belirtilmiştir. Hak ve Özgürlüklerle ilgili olmayan maddelerin tadil edilebilmesi için Millet Meclisinin üçte ikisinin onayı, tüm Irak’ta referandumla kabulü ve Cumhurbaşkanının onayı gerekmektedir.
Hâlbuki Geçici dِnemde Irak Devlet İdaresi yasasının 58 C maddesi Anayasa gereği yürürlüktedir ve ona başvurulabilir. Oradaki mekanizma da Diyaloga işaret etmektedir ki Irak Türkmenleri hep buna inanmışlardır.
Irak’ta Bu kalıcı olduğu sِylenen Anayasada, resmî silahlı Kuvvetler dışında milis güçlerinin yasaklandığı bir ortamda Millet Meclisi kararıyla paralel güç kurulması, demografik yapıyı değiştirmenin yasaklandığına rağmen iller arasında bu şekilde gِçe teşvik ve yerleşim bِlgeleri ihdası ana temanın doğru işlenmediğini gِstermektedir.
O bakımdan tüm Anayasa denemelerini geride bırakarak Devlet kurulduğunda çıkarılan Anayasaya geri dِnmek düşünülebilir mi? Tabi ki oradaki rejimin irsî kraliyet olduğu hükmün Cumhuriyet şekline tadili yeterlidir. Onun dışında hiç ayrım gِzetmeden tüm Iraklıların eşit olduğu ve seçimlerde kazananların aidiyet değil, liyakat esası üzerine bina edildiği demokratik parlamenter bir sisteme odaklanmak mümkün olabilir.
Tabi bakarsınız Iraklılar Kraliyet sisteminin de geri getirilmesini ister. Ancak o zaman hararetli bir tartışma da başlar. Kral Arap mı, Kürt mü, Türkmen mi, Şiî mi, Sünnî mi olmalı? Malezya usulü dِnüşümlü Krallık olmayacağına gِre yine Cumhuriyette karar kılarlar.

Erşat Hürmüzlü Yazarn dier yazlar (16)...

Kerkük'te 9 patlama: 17 kişi yaralandı

Hits: 20

Kerkük kentinde peş peşe 9 patlama gerçekleştiği öğrenildi. Yerel kaynaklardan alınan bilgi…

Devam...

Kerkük Havalimanı ağustos ayında açılacak

Hits: 72

Kerkük Valisi Rakan el-Cuburi, Kerkük Havalimanı'nın gelecek ağustos ayında uçuşlara açıla…

Devam...

IRAK’TA OTORİTE KRİZİ

Hits: 23

Iraklıların büyük bir çoğunluğu 12 Mayıs’ta yapılan genel seçimlere hile ve usulsüzlük…

Devam...

1959 KATLİAMI,NESİLLER BOYUNCA HAFIZADAN SİLİNMEYECEK

Hits: 55

Türkmenlerin maruz kaldığı 1959 Kerkük Katliamı’nın 59. Yıldönümü münasebeti nedeniyl…

Devam...

Salihi: Türkmen gencinin Türkiye Burslarına kabul edilmediğini biliyoruz

Hits: 118

Bugünlerde, Irak dahil pek çok ülkeden gencin Türkiye'de yüksek öğretimde eğitim alması ama…

Devam...

'Gaye bölgeyi Türkmen varlığından arındırmaktı, hesap tutmadı'

Hits: 257

Kerkük Vakfı Başkanı Erşat Hürmüzlü, "Gaye Türkmenleri yıldırmak, korkutmak ve Kerkük il…

Devam...

Kerkük'te oyları çalanları asla affetmeyiz

Hits: 38

Irak Başbakanı İbadi, "Kerkük'te elle sayım sonuçları ne olursa olsun oyları çalanları asl…

Devam...

Kerkük'te 8 ayda 22 Türkmen öldürüldü

Hits: 48

Irak'ın Kerkük kentinde son dönemde Türkmenlere yönelik suikastlar bitmek bilmiyor. Kerkük'te …

Devam...

Kerkük Havalimanı uçuşlara açılacak

Hits: 57

Irak Ulaştırma Bakanı Kazım Fincan el-Hamami, Kerkük Havalimanı'ndan önümüzdeki iki hafta i…

Devam...

Bir Asırdır Suriye ve Irak bir Türkmen Yurdu.!

Hits: 90

Irak ve Suriye’de devam eden etnik ve mezhepsel çatışma yıllarca sürse bile, sonunda siyasi c…

Devam...

Yazarn ok okunan

Irak’ta 1925 Anayasasına dِnüş gerekebilir mi?

Hits: 25750

ـlkedaşlarımdan ِzür dilemem lazım. Çünkü Irak halkının iradesiyle onaylanan bir Anay…

Devam...

Bize Gِre: OSMOSİS, Damıtma Demektir-Irak Türkmenleri için bu mu Planlandı?

Hits: 20692

2006 yılı idi. Birkaç arkadaşımızla birlikte Amerika Birleşik Devletleri’nin başkenti Wash…

Devam...

Bize Gِre: Irak Türkmenlerinin Millî Bayramı 25 Ocak

Hits: 20540

Irak Türkmenlerinin Millî Bayramı 25 Ocak’tır. Bu Bayram tüm Türkmenleri birleştirerek ku…

Devam...

Çankaya Kِşkü Arşivinden- 4 - Ali İhsan Paşa’nın Musul İle İlgili Yayımlanmamış Mektubu

Hits: 4922

Bilindiği üzere Birinci Dünya Savaşı sona erdiğinde Musul hâlâ Osmanlı kuvvetlerinden 6. Or…

Devam...

Irak Anayasasında Kerkük Çıkmazı

Hits: 3422

Irak 2003 işgalinden sonra 2005 yılında kaleme alınan Anayasa demokratik normları esas alacak y…

Devam...