1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2017-11-24
Facebook Twitter Youtube

Irak’ta 1925 Anayasasına dönüş gerekebilir mi?

Türkiye’de Türkmen Öğrencileri Dilde Fikirde, işte Birlik Dedi…

Erşat Hürmüzlü


Ülkedaşlarımdan özür dilemem lazım. Çünkü Irak halkının iradesiyle onaylanan bir Anayasa’yı yok kabul etmek mümkün değildir. Ancak ne yazık ki bir Anayasanın psikolojik bazı dürtü ve baskılar altında kabul edilmiş olması mutlaka o Anayasanın kalıcı olduğu anlamına gelmiyor.
Türkiye’de 1982 Anayasası askerî müdahale sonucu düzenlenince bu yazının yazıldığı tarihe kadar 20 defa değiştirilerek 112 madde değişikliğe uğradı. 2017 referandumuyla sistem ve yöneliş değişikliği dışında değişikliğe uğrayan maddeler aslında 87 madde olmakla beraber bazı maddeler 2 veya 3 defa değişikliğe uğradığı için 112 değişiklikten bahsediyorum.
Mısır Anayasası 1923 yılında yürürlüğe girdiyse de 1964 Anayasasıyla değiştirildi. Halk devriminden sonra 2012 Anayasası da 50 kişilik Anayasa komisyonu önerisiyle 2014 yılında tekrar güncellendi, fakat şimdi bazı maddelerinin değiştirilmesinin zaruret halini aldığı açıkça söyleniyor.
Gelelim Irak Devletinin tecrübelerine. 21 Mart 1925 yılında çıkarılan ilk Anayasa cumhuriyet döneminde defalarca değiştirildi. Her Darbe’den sonra yeni bir geçici Anayasa yayınlandı. En sonunda ve Saddam Hüseyin rejimi 2003 tarihinde yıkılınca önce 8 Mart 2004 tarihinde Geçici Dönemde Irak Devleti İdaresi yasası ve nihayet 2005 Kalıcı olduğu açıklanan Irak Anayasası çıkarıldı ve 15 Ekim 2005 tarihinde oylandı ve kabul edildi.
Kaldı ki bu Anayasanın geçici olan 142. maddesinde seçilen bir komisyon tarafından gereken maddelerin tadilini belirlemek üzer 4 aylık bir müddet verilmiştir. Bu müddet geçtiğine göre madde kadük olmuş ve çok tartışılan 140. Madde gibi, zaman aşımına uğrayan hükümler olarak ortadan kalkmıştır.
Yine mazur görmeniz ümidiyle 2005 Anayasasının, kanun-i Esasi olmaktansa bir toplantı tutanağına benzemekte olduğunu söylemek mümkündür. Bu metinde çeşitli gruplar nasıl kazanç edebileceklerini düşünerek Anayasada olmaması gereken talepleri ısrarla isteyerek bir harmanlama yapmışlardır.
Anayasanın kabulünden bir yıl sonra Amerika Birleşik Devleti başkenti Washington DC’de birçok Iraklının da hazır bulunduğu bir konferansta şu ifadeleri kullanmıştım:
“ 1925 Anayasası ile tam 80 yıl sonra benimsendiği söylenen Anayasa arasındaki fark korkunçtur. 2005 Anayasası içinde halkın katmanlarına olan referanslar 25 defa olarak hesaplanabilir. Anayasa diyor ki: Biz Sünnî, Şiî, Arap, Kürt, Türkmen, Feylî Kürtleriz; burada Hristiyanlar, Yezidîler ve Mendaî Sabiîler vardır. Arapça, Kürtçe, Türkmence, Süryanice ve Ermenice lisanlardan bahis vardır. Yani Vatandaş kavramı gitmiş, yerine ayrıştırıcı özellikler konmuştur.
1925 Anayasası ise 6. maddesinde nasıl almış ele konuyu? Irak vatandaşları Milliyet, din ve dil bakımından ayrı olsalar dahi yasalar önünde eşittirler, demiştir.
Şimdi siz söyleyin. Hangisi daha medeni ve uygar bir yaklaşımdır?”
Salonda oturanlar tebessümle iktifa etmişlerdi.
2005 Anayasasının büyük handikaplarından biri 140. Maddedir. Hukukçular bilir ki hukuk kurallarında özel hükümler genel hükümlerin önüne geçer. Anayasa hükmü 31.12.2007 tarihine kadar normalleştirme, sayım ve referandumun yapılmasını ön görmüş ve bu tarihte yapılmadığı için özel hükmün geçerliliği kalmamış fakat genel hüküm, Yani yasa hükmü baki kalmıştır. Orada( Madde58,C fıkrası) anlaşmazlık bölgeleri konusunda çözümün adalet esaslarına göre ve o bölgeler sakinlerinin iradesi doğrultusunda olmasını, yani uzlaşma ile olmasını içermektedir.
Bu Anayasa maddesi 2007 yılı sonuna kadar uygulanmadığına göre, mutlaka uygulanması istenirse Anayasa değişikliği gerekir. Malum olduğu üzere Anayasa tadili yasayla değil Anayasa tadiliyle mümkündür.
Irak Anayasasında tadilat yapma mekanizması 126. Maddenin 3. Fıkrasında belirtilmiştir. Hak ve Özgürlüklerle ilgili olmayan maddelerin tadil edilebilmesi için Millet Meclisinin üçte ikisinin onayı, tüm Irak’ta referandumla kabulü ve Cumhurbaşkanının onayı gerekmektedir.
Hâlbuki Geçici dönemde Irak Devlet İdaresi yasasının 58 C maddesi Anayasa gereği yürürlüktedir ve ona başvurulabilir. Oradaki mekanizma da Diyaloga işaret etmektedir ki Irak Türkmenleri hep buna inanmışlardır.
Irak’ta Bu kalıcı olduğu söylenen Anayasada, resmî silahlı Kuvvetler dışında milis güçlerinin yasaklandığı bir ortamda Millet Meclisi kararıyla paralel güç kurulması, demografik yapıyı değiştirmenin yasaklandığına rağmen iller arasında bu şekilde göçe teşvik ve yerleşim bölgeleri ihdası ana temanın doğru işlenmediğini göstermektedir.
O bakımdan tüm Anayasa denemelerini geride bırakarak Devlet kurulduğunda çıkarılan Anayasaya geri dönmek düşünülebilir mi? Tabi ki oradaki rejimin irsî kraliyet olduğu hükmün Cumhuriyet şekline tadili yeterlidir. Onun dışında hiç ayrım gözetmeden tüm Iraklıların eşit olduğu ve seçimlerde kazananların aidiyet değil, liyakat esası üzerine bina edildiği demokratik parlamenter bir sisteme odaklanmak mümkün olabilir.
Tabi bakarsınız Iraklılar Kraliyet sisteminin de geri getirilmesini ister. Ancak o zaman hararetli bir tartışma da başlar. Kral Arap mı, Kürt mü, Türkmen mi, Şiî mi, Sünnî mi olmalı? Malezya usulü dönüşümlü Krallık olmayacağına göre yine Cumhuriyette karar kılarlar.

Erşat Hürmüzlü Yazarn dier yazlar (13)...

SOÇİ’den çıkanlar

Hits: 18

Devlet yönetmek için bilgi ve donanım yetmez , Devleti yöneteneler feraset sahibi olmalıdırlar…

Devam...

Türkiye’de Türkmen Öğrencileri Dilde Fikirde, işte Birlik Dedi…

Hits: 19

Türkiye’nin başkaneti Ankara’da 1997 yılında kurulan Türkmeneli Öğrenci Birliğ…

Devam...

Türkmen Milletvekili Niyazi Mimaroğlu Meclisi Göreve Çağırdı

Hits: 29

Bağımsız Türkmen Milletvekili Niyazi Mimaroğlu, Tuzhurmatu’da meydana gelen bombalı saldır…

Devam...

Tuzhurmatuda Patlama: 20 Ölü, 100 Yaralı

Hits: 67

Irak’ın Kerkük şehrinde bir pazar yerinde meydana gelen patlamada en az 20 kişinin hayatını …

Devam...

İsmail Serttürkmen ve “Ant olsun mavi asmanım sana”

Hits: 60

Irak’ta Türkmen Milli Marşının tarihine adını altın harflarla yazan usta Türkmen Şairi İ…

Devam...

Türkiye'nin Bağdat Büyükelçisi Yıldız Türkmenlerle buluştu

Hits: 60

Türkiye'nin Bağdat Büyükelçisi Fatih Yıldız, Irak'ın başkenti Bağdat'ta Türkmen aileler…

Devam...

'Musul-Kerkük belgelerine gözümüz gibi bakıyoruz'

Hits: 62

Osmanlı coğrafyası arşivleriyle ilgili tarihe ışık tutacak bir kongre yapacaklarını ifade e…

Devam...

Erbil'deki Türkmenler, siyasi geleceklerini görüştü

Hits: 72

-ITC Erbil Milletvekili Maruf:-'Gayrimeşru referandum sonrası yaşanan siyasi değişim sürecinde…

Devam...

Kerkük'te DAEŞ ile çatışma: 4 Türkmen asker şehit

Hits: 48

Kerkük'ün güney batısındaki Beşir Kasabası'nda dağlık araziye sığınan DAEŞ teröris…

Devam...

Türkmeneli dergi 117

Hits: 16

Devam...

Yazarn ok okunan

Irak’ta 1925 Anayasasına dönüş gerekebilir mi?

Hits: 17912

Ülkedaşlarımdan özür dilemem lazım. Çünkü Irak halkının iradesiyle onaylanan bir Anay…

Devam...

Bize Göre: Irak Türkmenlerinin Millî Bayramı 25 Ocak

Hits: 17198

Irak Türkmenlerinin Millî Bayramı 25 Ocak’tır. Bu Bayram tüm Türkmenleri birleştirerek ku…

Devam...

Bize Göre: OSMOSİS, Damıtma Demektir-Irak Türkmenleri için bu mu Planlandı?

Hits: 11841

2006 yılı idi. Birkaç arkadaşımızla birlikte Amerika Birleşik Devletleri’nin başkenti Wash…

Devam...

Çankaya Köşkü Arşivinden- 4 - Ali İhsan Paşa’nın Musul İle İlgili Yayımlanmamış Mektubu

Hits: 4562

Bilindiği üzere Birinci Dünya Savaşı sona erdiğinde Musul hâlâ Osmanlı kuvvetlerinden 6. Or…

Devam...

Irak Anayasasında Kerkük Çıkmazı

Hits: 2932

Irak 2003 işgalinden sonra 2005 yılında kaleme alınan Anayasa demokratik normları esas alacak y…

Devam...