1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gŘncelleme: 2018-10-19
Facebook Twitter Youtube
Yeniler

Hukuki Boyutuyla Kerk├╝k Krizi

Habib H├ťRM├ťZL├ť

Kerk├╝k Valisi, Kerk├╝k il meclisine 14 Mart 2017 tarihli bir yaz─▒ y┘Énelterek Kerk├╝kÔÇÖteki resm├« dairelerin ├╝zerinde Irak K├╝rdistan B┘Élgesel Y┘Énetimi bayra─č─▒n─▒n as─▒lmas─▒ talebinde bulunmu┼čtu. ─░l meclisi 28 Mart tarihinde toplanarak say─▒lar─▒ 41 olan il meclisi ├╝yelerinin 25 K├╝rt ├╝yesinin oyuyla Kerk├╝k ilindeki resm├« binalara Irak K├╝rdistan B┘Élgesel Y┘Énetimi bayra─č─▒n─▒n as─▒lmas─▒ ve 4 Nisan tarihinde de Kerk├╝kÔÇÖ├╝n ak─▒betini belirlemek ├╝zere Irak Anayasas─▒n─▒n 140. maddesi gere─čince referanduma gidilmesi karar─▒n─▒ alm─▒┼čt─▒r.
Biz burada, bir├žok tart─▒┼čma ve itirazlara neden olan bu karar─▒n boyutlar─▒n─▒ tart─▒┼čma ve de─čerlendirmeye ve ard─▒ndan il meclisinin karar─▒n─▒ iptal eden Irak parlamentosunun 2 Nisan tarihli karar─▒n─▒ y├╝r├╝rl├╝kte olan Irak mevzuat─▒na g┘Ére de─čerlendirmeye ve Kerk├╝k il meclisinin yaratm─▒┼č oldu─ču krizin ├ž┘Éz├╝m├╝ne y┘Énelik yasal yollar─▒ belirlemeye ├žal─▒┼čaca─č─▒z.

Kerk├╝k ilinin anayasal konumu
2005 y─▒l─▒nda y├╝r├╝rl├╝─če giren Irak Anayasas─▒n─▒n 143. maddesi 2004 y─▒l─▒nda ├ž─▒kan ÔÇťGe├žici D┘Énem ─░├žin Irak Devleti Y┘Énetim Yasas─▒ÔÇŁn─▒ iptal etmi┼č, ancak bu yasan─▒n 53. maddesinin A f─▒kras─▒ ile 58. maddesini y├╝r├╝rl├╝kte b─▒rakm─▒┼č ve anayasan─▒n bir par├žas─▒ oldu─čunu vurgulam─▒┼čt─▒r. Ad─▒ ge├žen A f─▒kras─▒ ┼ču ┼čekildedir: ÔÇť19 Mart 2003 tarihinde Duhok, Erbil, S├╝leymaniye, Kerk├╝k, Diyala ve Neyneva vilayetlerindeki arazileri y┘Éneten h├╝k├╝met, K├╝rdistan Federe B┘Élgesi h├╝k├╝meti ad─▒yla resm├« h├╝k├╝meti olarak tan─▒nm─▒┼čt─▒r.ÔÇŁ Bu maddeye g┘Ére, anayasan─▒n 143. maddesinde belirtilen tarihte merkez├« h├╝k├╝met taraf─▒ndan y┘Énetilmekte olan Kerk├╝k vilayetinin t├╝m b┘Élgeleri (Kerk├╝k il├že merkezi, Altunk┘Épr├╝, Dibis, Tuzhurmatu, Dakuk, Havice ve Kerk├╝k merkez il├žesine ba─čl─▒ t├╝m T├╝rkmen k┘Éyleri) A f─▒kras─▒n─▒n kapsam─▒ d─▒┼č─▒nda kalm─▒┼č ve bu b┘Élgeler ba┼čkent Ba─čdatÔÇÖtaki merkez├« h├╝k├╝met taraf─▒ndan y┘Énetilmeye devam edilmi┼čtir.
Kerk├╝k vilayeti yukar─▒da belirtilen maddedeki tarihte ve ondan ┘Énce ve sonra da K├╝rt federe b┘Élgesi h├╝k├╝meti taraf─▒ndan de─čil, Ba─čdat merkez├« h├╝k├╝meti taraf─▒ndan y┘Énetildi─čine g┘Ére, bu vilayet anayasaya g┘Ére K├╝rt b┘Élgesi kapsam─▒n─▒n d─▒┼č─▒nda kal─▒p, Ba─čdat merkez├« h├╝k├╝metine ba─čl─▒d─▒r, b┘Éylece de Kerk├╝kÔÇÖ├╝n K├╝rdistan b┘Élgesinin bir par├žas─▒ oldu─ču s┘Éylemi anayasa bak─▒m─▒ndan do─čru de─čildir.

Kerk├╝k ─░l MeclisiÔÇÖnin Kerk├╝kÔÇÖte K├╝rt bayra─č─▒n─▒n as─▒lmas─▒ konusunda yetkisi
Kerk├╝kÔÇÖ├╝n ABD Sivil Y┘Éneticisi Paul BremerÔÇÖin 2004 y─▒l─▒nda ├ž─▒karm─▒┼č oldu─ču 71nolu karara m─▒, yoksa 2008 tarihli ve 21nolu hi├žbir federe b┘Élgeye ba─čl─▒ olmayan vilayetler yasas─▒na m─▒ ba─čl─▒ olup olmad─▒─č─▒na bak─▒lmaks─▒z─▒n, bu yasa il meclislerine ilin y┘Énetimi hususunda anayasaya ve federal yasalara ayk─▒r─▒ olmamak kayd─▒yla yerel yasalar ├ž─▒karma yetkisini vermi┼čtir. Bu demektir ki, hi├žbir federal b┘Élgeye ba─čl─▒ olmayan bir il, merkez├« h├╝k├╝metin yetkisi d├óhilinde olan konularda kararlar alma yetkisine sahip de─čildir.
2013 y─▒l─▒nda de─či┼čtirilmi┼č 2008 tarihli ve 21nolu ─░ller Meclisi Yasas─▒ÔÇÖn─▒n ikinci maddesinin ├╝├ž├╝nc├╝ f─▒kras─▒ il meclislerinin parlamentonun kontrol├╝ne tabi oldu─čunu bildirmi┼čtir. Ayn─▒ maddenin be┼činci f─▒kras─▒ da ÔÇťYerel h├╝k├╝metlerin, anayasan─▒n 110. maddesinde ge├žen ve federal h├╝k├╝metin m├╝nhas─▒ran yetkisine d├óhil olan yetkiler hari├ž, anayasada ve federal yasalarda kendisine tan─▒nan yetkileri kullan─▒rÔÇŁ ┼čeklindedir.
Kerk├╝k vilayeti merkez├« h├╝k├╝mete ba─čl─▒ olan ve K├╝rt b┘Élgesine d├óhil olmayan bir vilayet oldu─čuna g┘Ére, Kerk├╝k il meclisinin vilayetteki devlet binalar─▒n─▒n ├╝st├╝nde Irak bayra─č─▒n─▒n yan─▒nda Irak K├╝rdistan B┘Élgesel Y┘Énetimi bayra─č─▒n─▒n da as─▒lmas─▒ konusundaki karar─▒n─▒n anayasaya ve y├╝r├╝rl├╝kte olan yasalara ayk─▒r─▒ oldu─ču a├ž─▒kt─▒r.

Kerk├╝k ─░l MeclisiÔÇÖnin Kerk├╝kÔÇÖ├╝n gelece─čini tespit etmek ├╝zere referandum d├╝zenlemesi karar─▒
Kerk├╝k ─░l MeclisiÔÇÖnin bu vilayetin kaderini belirlemek amac─▒yla bir referandumun d├╝zenlenmesi hakk─▒ndaki karar─▒ Irak anayasas─▒n─▒n 140. maddesine dayand─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.
Anayasan─▒n ad─▒ ge├žen 140. maddesi ┼č┘Éyledir: ÔÇťGe├žici D┘Énem ─░├žin Irak Devletini Y┘Énetme Yasas─▒ÔÇÖn─▒n 58. maddesinde belirtilen ge├žici h├╝k├╝metin ├╝zerine d├╝┼čen sorumluluk, i┼čbu anayasa gere─čince se├žilen h├╝k├╝met taraf─▒ndan yerine getirilir, ancak bu sorumlulu─čun tamam─▒ (normalle┼čtirme, say─▒m ve sonunda vatanda┼člar─▒n─▒n iradesini belirlemek amac─▒yla Kerk├╝k ve sair ├žeki┼čmeli b┘Élgelerde yap─▒lacak referandum) en ge├ž 31 Aral─▒k 2007 tarihinde tamamlanmal─▒d─▒r.ÔÇŁ
Konuyla ilgilenen ki┼čilerin, bu anayasal maddenin i├žerdi─či a┼ča─č─▒da gelen ger├žekleri dikkate almalar─▒ gerekir:
1. Bu anayasa maddesinin uygulanmas─▒n─▒n zamanla ilgili bir s─▒n─▒r─▒ vard─▒r, o da 2007 y─▒l─▒n─▒n son g├╝n├╝d├╝r. Bu s├╝re bitti─čine g┘Ére ve hatta belirtilen son tarih ├╝zerinden yakla┼č─▒k on y─▒l ge├žti─čine g┘Ére, bu maddenin yeniden hayata ge├žirilmesi ancak anayasan─▒n 126. maddesi gere─čince yap─▒lan bir anayasa de─či┼čikli─čiyle m├╝mk├╝n olabilir. Zaten bu 140. madde anayasan─▒n ÔÇťnihai ve ge├ži┼č h├╝k├╝mlerÔÇŁ ad─▒ verilen anayasan─▒n alt─▒nc─▒ bab─▒na ve tam olarak ÔÇťge├ži┼č h├╝k├╝mleriÔÇŁ ad─▒ verilen bu bab─▒n ikinci fasl─▒nda ge├žmi┼čtir. Bu da, bu maddenin bir s├╝reyle s─▒n─▒rl─▒ olan bir ge├ži┼č s├╝resi i├žin konulmu┼č ve zaman─▒nda uygulanmam─▒┼č bir ge├žici madde oldu─čunu g┘Ésterir. Bu hususta onlarca tan─▒m─▒┼č hukuk uzmanlar─▒ bu maddenin s├╝resinin sona erdi─či ve bir anayasal de─či┼čikli─čine gidilmeden bu maddenin uygulanmas─▒n─▒n m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒ y┘Én├╝nde fikir beyan etmi┼čler ve an─▒lan s├╝renin uzat─▒lmas─▒ i├žin ├žabalar da bir i┼če yaramam─▒┼čt─▒r. Zira Birle┼čmi┼č Milletler heyeti s├╝renin sona ermesinden sonra maddenin uygulanmas─▒ s├╝resinin 2008 y─▒l─▒n─▒n alt─▒nc─▒ ay─▒n─▒n sonuna kadar uzat─▒lmas─▒ i├žin ├žabalar─▒ da i┼če yaramam─▒┼čt─▒r. Birle┼čmi┼č MilletlerÔÇÖin b┘Éyle bir icraat almas─▒na yasal olarak hakk─▒ olmad─▒─č─▒ bir ger├žektir. Zira onun rol├╝ Irak hakk─▒nda G├╝venlik KonseyiÔÇÖnin 1770nolu karar─▒na g┘Ére sadece Irak h├╝k├╝metinin talebi ├╝zerine IrakÔÇÖ─▒n h├╝k├╝metine ve parlamentosuna isti┼čare, destek ve yard─▒m sunmakla s─▒n─▒rl─▒ idi. Kald─▒ ki s├╝renin uzat─▒lmas─▒ karar─▒ bizatihi bu s├╝renin bitmi┼č oldu─čunun bir kant─▒d─▒r. Mant─▒k olarak bir maddenin uzat─▒lmas─▒ karar─▒ ancak o maddenin s├╝resi bitince al─▒n─▒r.
2. Anayasan─▒n 140. maddesinin s├╝resinin sona ermi┼č olmas─▒na ra─čmen bu maddenin uygulanmas─▒n─▒n m├╝mk├╝n oldu─čunu var sayarak, yine de Kerk├╝k il meclisinin Kerk├╝kÔÇÖ├╝n K├╝rt b┘Élgesine ilhak─▒ y┘Én├╝ndeki referanduma gitme karar─▒ yanl─▒┼č bir karard─▒r, hatta 140. maddeye bile ayk─▒r─▒d─▒r.
Anayasan─▒n 140. Maddesi, bu maddenin i├žeri─činin uygulanmas─▒ i├žin ├╝├ž a┼čamadan olu┼čan bir mekanizma getirmi┼čtir: Normalle┼čtirme, say─▒m ve referandum. Devrik rejim zaman─▒nda ┼čehir halk─▒n─▒n gasp edilen haklar─▒n─▒n geri verilmesi anlam─▒na gelen normalle┼čtirme bu s├╝re i├žinde uygulanmad─▒, maddenin yasal olarak kimin referanduma kat─▒lma hakk─▒na sahip oldu─čunu belirlemek i├žin maddede ┼čart olarak konulan say─▒m da bug├╝ne kadar yap─▒lmam─▒┼čt─▒r. 140. maddenin ┼čart ko┼čtu─ču bu iki a┼čama ger├žekle┼čmedi─čine g┘Ére, ak─▒l, mant─▒k ve hukuk y┘Énlerinden maddenin ├╝├ž├╝nc├╝ a┼čamas─▒ olan referandumun yap─▒lmas─▒n─▒n da imk├óns─▒z oldu─ču a┼čikard─▒r.
3. 140. madde referandumun yap─▒lmas─▒n─▒n amac─▒n─▒ Kerk├╝k ve ├žeki┼čmeli b┘Élgelerin ahalisini kastederek ÔÇťhalk─▒n─▒n iradesini tespit etmekÔÇŁ olarak belirlemi┼čtir. Madde bu hususta genel bir h├╝k├╝m getirmi┼č ve ÔÇťHalk─▒n─▒n K├╝rdistan b┘Élgesine kat─▒lmak istedi─či y┘Énde iradesini belirlemesiÔÇŁ ┼čeklinde gelmemi┼čtir. Madde, arz edildi─či gibi, genel bir ├žer├ževe ├žizmekle yetinmi┼čtir. Halk─▒n bu y┘Éndeki iradesi elbette ki, bir├žok y┘Én ve ihtimallerle ger├žekle┼čebilir, K├╝rdistan b┘Élgesine kat─▒lmak bu ihtimallerden sadece birisi olabilir. Bu ihtimaller ┼ču ┼čekillerde de ger├žekle┼čebilir:
ÔÇó Kerk├╝kÔÇÖ├╝n veya ├žeki┼čmeli herhangi bir di─čer b┘Élgenin direkt olarak merkeze ba─čl─▒ kalmas─▒.
ÔÇó Bir veya birden fazla ilin bir federal b┘Élge olu┼čturmas─▒na imk├ón veren anayasan─▒n 119. maddesine g┘Ére ÔÇťKerk├╝k B┘ÉlgesiÔÇŁ ad─▒ alt─▒nda bir federal b┘Élge olu┼čturulmas─▒.
ÔÇó An─▒lan 119. madde gere─čince birka├ž ilden olu┼čan bir federal b┘Élgenin olu┼čturulmas─▒.
4. Federal b┘Élgeler olu┼čturulmas─▒ konusunu d├╝zenleyen Irak anayasas─▒n─▒n 119. maddesi, ÔÇťmevcut olan bir b┘Élgeye kat─▒lmakÔÇŁtan de─čil, sadece bir ÔÇťb┘Élge olu┼čturmakÔÇŁtan bahsetmektedir. Dolay─▒s─▒yla 140. maddede ge├žen ÔÇťahalisinin iradesini belirlemek i├žinÔÇŁ ibaresi anayasa hukukuna g┘Ére Kerk├╝k ilinin ya da IrakÔÇÖ─▒n herhangi bir b┘Élgesinin ┼ču anda anayasa h├╝k├╝mleri uyar─▒nca var olan ÔÇťK├╝rdistan Federal B┘ÉlgesiÔÇŁne kat─▒lmas─▒na imk├ón vermez.

Irak parlamentosunun 31 Mart 2017 tarihli karar─▒
Irak parlamentosunun onaylad─▒─č─▒ bu karar ┼čunlar─▒ i├žermi┼čtir:
1. Parlamento, Irak Anayasas─▒n─▒n 143. maddesine ve 2008 tarihli 36 nolu kanunun 23 ÔÇô Be┼č Nolu f─▒kras─▒na dayanarak Kerk├╝k vilayetindeki resm├« binalar─▒n ├╝zerinde sadece Irak bayra─č─▒n─▒n as─▒lmas─▒ ve Kerk├╝k vilayetinin resm├« binalar─▒na IKBY bayra─č─▒n─▒n as─▒lmas─▒ y┘Én├╝ndeki il meclisi karar─▒n─▒n iptali.
2. Irak anayasas─▒n─▒n 111. ve 112. maddeleri petrol├╝n Irak milletinin m├╝lk├╝ oldu─čunu vurgulam─▒┼čt─▒r. Kerk├╝k petrol sahalar─▒ federal h├╝k├╝met taraf─▒ndan y┘Énetilir. Buna g┘Ére federal b┘Élgenin ya da Kerk├╝k vilayetinin merkez├« h├╝k├╝metin bilgisi ve onay─▒ d─▒┼č─▒nda petrol ihra├ž etme hakk─▒na sahip de─čildir.
Kerk├╝k il meclisi ise, parlamentonun ald─▒─č─▒ bu kararlar─▒n hukuka ve anayasaya ayk─▒r─▒ oldu─čunu ve bu kararlar─▒ uygulamayaca─č─▒n─▒ ve ba─čl─▒ kalmayaca─č─▒n─▒ belirtmi┼čtir.
Ger├žekte Kerk├╝k il meclisinin an─▒lan karar─▒n─▒n, Kerk├╝kÔÇÖ├╝n Irak h├╝k├╝metinin bir par├žas─▒ ve ├žeki┼čmeli b┘Élgelere d├óhil oldu─čunu, ayr─▒ca K├╝rt b┘Élgesinin bir par├žas─▒ olmad─▒─č─▒n─▒ beyan eden anayasan─▒n 140. maddesine ayk─▒r─▒ oldu─ču a├ž─▒kt─▒r. Buna g┘Ére de Kerk├╝k il meclisi ve Kerk├╝k Valisi Irak mevzuat─▒na uymak mecburiyetindedir ve Kerk├╝kÔÇÖteki resm├« binalar─▒n ├╝zerinde sadece Irak bayra─č─▒n─▒n as─▒lmas─▒ gerekir ve buna ayk─▒r─▒ olan her davran─▒┼č anayasa h├╝k├╝mlerini ve Irak bayrak kanununu ihlal etmek demektir. Ayr─▒ca, il meclisi Kerk├╝kÔÇÖte resm├« dairelerde Irak K├╝rdistan B┘Élgesel Y┘Énetimi bayra─č─▒n─▒n as─▒lmas─▒ ve Kerk├╝kÔÇÖ├╝n K├╝rdistan federe b┘Élgesine ilhak─▒ gibi egemenlikle ilgili kararlar alma yetkisine sahip de─čildir.
Kerk├╝k il meclisinin parlamentonun karar─▒n─▒ reddetmekte (Meclisin toplant─▒lar─▒n─▒ boykot eden T├╝rkmen ve Arap ├╝yeler hari├ž) ─▒srarl─▒ oldu─čuna g┘Ére, bu ├ž─▒kmaz─▒n ├ž┘Éz├╝m├╝, il meclisinin an─▒lan karar─▒n─▒n iptali i├žin federal mahkemeye ba┼čvurmakt─▒r. Bilindi─či ├╝zere federal mahkemenin kurulu┼čuyla ilgili yasan─▒n 93. maddesine g┘Ére mahkeme, anayasan─▒n maddelerini yorumlamak, federal yasalar─▒n uygulanmas─▒ hususunda meydana gelen anla┼čmazl─▒klar─▒ ├ž┘Ézmek ve merkez├« h├╝k├╝met ile b┘Élgeler ve vilayetler aras─▒nda vuku bulan anla┼čmazl─▒klar hakk─▒nda karar vermekle yetkilidir. Federal mahkemenin konu hakk─▒nda verece─či karar ad─▒ ge├žen yasan─▒n 94. maddesi gere─čince kesin ve t├╝m taraflar i├žin ba─člay─▒c─▒d─▒r.

Habib H├ťRM├ťZL├ť Yazarřn di­er yazřlarř (7)...

Ba┼čbakan ─░badi'den Kerk├╝k a├ž─▒klamas─▒

Hits: 38

Irak Ba┼čbakan─▒ ─░badi, Kerk├╝k'├╝n kontrol alt─▒na al─▒nmas─▒n─▒n y─▒l d├Ân├╝m├╝ne ili┼čkin, ÔÇť16…

Devamř...

Irak T├╝rkleri Konyaalt─▒ Uluslararas─▒ Festivali'ne renk katt─▒!

Hits: 46

12 ├╝lkenin kat─▒ld─▒─č─▒ Konyaalt─▒ Uluslararas─▒ K├╝lt├╝r ve Sanat Festivali'ne, birbirinden renkl…

Devamř...

1 EkimÔÇÖde Irak Medya A─č─▒ ( ─░MN ) taraf─▒ndan ( Kerk├╝k Sabah─▒) haftal─▒k gazetesinin ilk say─▒s─▒ yay─▒mland─▒.

Hits: 41

T├╝rkmen okuyucunun ellerinde bulunan Kerk├╝k Sabah─▒ÔÇÖn─▒n s├Âz├╝ var. Irak Medya A─č─▒ taraf─▒nda…

Devamř...

Kerk├╝k sabahi 3

Hits: 8

Devamř...

Kerk├╝k sabahi 2

Hits: 8

Devamř...

Kerk├╝k Sabahi 1

Hits: 8

Devamř...

Kerk├╝k'teki bombal─▒ sald─▒r─▒lar─▒n failleri yakaland─▒

Hits: 31

Irak Ter├Ârle M├╝cadele Polis G├╝├žleri 2. T├╝men Komutan─▒ Maan es-Saadi: - 'Kerk├╝k'te d├╝zenlenen…

Devamř...

T├ťRKMEN MECL─░S─░ MUAMMASI

Hits: 46

Uzun y─▒llardan beri at─▒l durumda olan ve misyonunu kaybeden Irak T├╝rkmen MeclisiÔÇÖnin yeniden ya…

Devamř...

Kardeslik 345

Hits: 15

Devamř...

Ter├Âr ├Ârg├╝t├╝ DEA┼× Kerk├╝k'te 14 k├Ây├╝ susuz b─▒rakt─▒

Hits: 78

Irak'─▒n Kerk├╝k kentinde su tesislerine y├Ânelik DEA┼× sald─▒r─▒lar─▒ nedeniyle 1 kasaba ve 14 k├Ây…

Devamř...

Yazarřn šok okunanř

IrakÔÇÖta T├╝rk├že E─čitimin Tarih├žesi ve Hukuki Boyutu

Hits: 39519

Osmanl─▒ DevletiÔÇÖnin bug├╝nk├╝ Irak topraklar─▒nda h├ókim oldu─ču s├╝re i├žerisinde e─čitim, ba┼č…

Devamř...

KERK┘ÇKÔÇÖTE BAYRAK KR─░Z─░

Hits: 26751

Kerk├╝k Valisi Necmettin Kerim, Kerk├╝k ─░l Meclisine 14 Mart 2017 tarihinde resm├« bir yaz─▒ g┘Énde…

Devamř...

Hukuki Boyutuyla Kerk├╝k Krizi

Hits: 20775

Kerk├╝k Valisi, Kerk├╝k il meclisine 14 Mart 2017 tarihli bir yaz─▒ y┘Énelterek Kerk├╝kÔÇÖteki resm├…

Devamř...

Irak Dil Kurumu Yasas─▒ ve T├╝rkmenler

Hits: 6272

Irak Parlamentosu k─▒sa bir s├╝re ┘Énce ÔÇťIrak Dil KurumuÔÇŁ yasa tasla─č─▒n─▒ kabul ederek yasala┼…

Devamř...

Kerk├╝k ┘Çniversitesi Rekt┘Ér├╝ Olay─▒ ve Kerk├╝kÔÇÖteki Dengeler

Hits: 5147

4 May─▒s 2015 sabah─▒ Kerk├╝k ┘Çniversitesi Rekt┘Ér├╝ Prof. Dr. Abbas Taki rekt┘Érl├╝k binas─▒n─▒n s…

Devamř...