1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2017-04-29
Facebook Twitter Youtube

Irak’ta Türkmen Partilerinin Tarihçesi

Kerkük

Ümit Köprülü

2003 yýlý öncesi diktatör Saddam rejimi döneminde ve o rejimin düþmesinden bu yana, Irak’ta kurulmuþ olan bir sürü Türkmen siyasi parti ve kuruluþlarý faaliyet yapmýþtýr . Bu yazýmýzda o parti ve örgütleri mercet altýna alarak tarihlerine bir göz atmak istedik.
- Rahmetli Bahattin Kocava 1979 yýlýnda Suriye’de Türkmen Ulusal Demokrat Partisini kurdu. Parti Irak Milliyetçi Ulusal Cephsine katýlan tek Türkmen örgütü idi. Rahmetli Mehmet Reþit, Rahmetli Dr. Fazýl Demirci, Hasan Süleyman, Abbas Abdullah Kasap ve Enver Ýzettin’in adlarý, örgütü oluþturan üyelerin baþýnda yer almaktaydý. Ayrýca Dr. Mehmet Sait Ketene Libya ve Aydýn Beyatlý da örgütün Türkiye Temsilcileri idi. Ancak örgüt Suriye Hükümeti ile ve cephe içi baþ gösteren sorunlardan ötürü çalýþmalarýný dondurup kendini feshetmiþtir.
- 11. Kasým 1988 tarihinde Ankara’da Dr. Muzaffer Arsalan önderliðinde kurulmasý ilan edilen Irak Milli Türkmen Partisi, 1994 yýlýnda kurulan Irak Türkmen Cephesinin çatýsý altýna girmiþtir. Dr. Muzaffer Arsalan 1996’ya kadar partininin baþkanlýðýný sürdürmüþtür. Ardýndan parti baþkanlýðýný üstlenen Kerkük Ýl Meclisi Üyesi Mustafa Kemal Yayçýlý, 15 Mayýs 2004'te Kerkük'ün Tuzhurmatu Ýlçesi yakýnlarýnda, içinde bulunduðu araca ateþ açýlmasý sonucu hayatýný kaybetmiþtir. Baþkanlýðý bir zamanlar da Cemal Þan yaptýktan sonra hal hazýrda eskisi gibi etkin olmayan partinin baþkaný Ýsam Adil Terzi’dir.
- 1993 yýlýnda faaliyetini baþlatan Türkmen Milliyetçi Haraketi’nin adý 1994’te Demokrat Ulusal Türkmen Haraketi olarak deðiþtirilmiþtir. Genel Merkezi Londra’da bulunan Haraket Baþkaný Emekli Albay Aziz Kadir Samancý idi. Etkinlikleri genellikle Türkmen tanýtýmý, uðradýklarý haksýzlýk ve gözardýlarýný devletlerarasý mercilere yetiþtirmek ve yasal haklarýný savunmakla yoðunlaþmakta idi. Haraket 17 Temmuz 1995’te Birleþik Irak Ulusal Kongresi’ndeki üyeliðini dondurmuþtur.
- Irak Türkmenleri Ýslami Birliði’nin doðumu 2 Mart.1991 rastlamaktadýr. Genel Bürosu Þamda olan Birliðin Ýran Ýlleri ( Þiraz, Kum, Esfahan )’ da üç bürosu daha varmýþ. Kurulduðu günden birliðin baþkaný Abbas Al Bayati’dir. Birliðin Al Delil adýnda bir gazetesi yayýnlanmýþtýr. Baþkan Al Bayati ve birliðin diðer kurmaylarý Saddam sonrasý Irak’ta kurulan tüm hükümetlerde önemli görevler almýþ ve söz sahibi olmuþlardýr, ancak Türkmen sorunuyla hiç bir dönemde ilgilenmemiþlerdir.
- Türkmeneli Partisi’nin ilaný da 1992 yýlýnda Aydýn Abbat Beyazlý, Riyaz Sarýkahya, Ahmet Ali Çadýr, Mükerrem Garip Kasap ve Ayhan Bayraktar tarafýndan Kuzey Kýbrýs'ta edilmiþtir. Ýlk adý Türkmen Birlik Partisi idi. Genel Merkezi Kerkük’te bulunan parti baþkanlýðýný Riyaz Sarýkahya sürdürmektedir. Parti 1994 yýlýnda kurulan Irak Türkmen Cephesini oluþturan partilerin birisidir.
- 1995 yýlýnda Erbil’de kurulan Türkmen Baðýmsýzlar Hareketi’nin ilk Baþkaný Ferit Çelebi idi. 1994’te Irak Türkmen Cephesini oluþturun üç partiden birisi olan Türkmen Baðýmsýzlar Haraketi Baþkaný Kenan Þakir Uzayir Aðalý’dýr.
- Türkmen Halk Partisi 1997 yýlýnda Irak Türkmen Cephesi’nin ilk baþkaný Dr. Turhan Ketene tarafýndan kurulmuþ ve kýsa süre sonrasý etkinliðini dondurmuþtur.
- 24 Nisan 1994 tarihinde Irak Milli Türkmen Partisi, Türkmeneli Partisi, Türkmen Baðýmsýzlar Haraketi, Türkmen Kardeþlik Ocaðý, Türkmeneli Ýþbirliði ve Kültür Vakfý, Irak Türkleri Kültür ve Yardýmlaþma Derneði gibi oluþumlarý çatýsý altýna almak üzere kurulan Irak Türkmen Cephesi’nin Baþkanlýðý 9 Nisan 2003 öncesine kadar Erbil’de idi. 1. ve 2. Türkmen Kurultaylarý da Erbil’de yapýlmýþtýr. Saddam Rejimi devrildikten sonra , 12-15 Eylül 2003’te Kerkük’te gerçekleþen 3. Türkmen Kurultayý’nda ITC Baþkanlýðý’nýn Kerkük’e taþanma kararý alýnmýþtýr. Dr. Turhan Ketene’nin ilk baþkaný olduðu Cephe’ye Vedat Aslan, Dr. Sinan Çelebi, Avukat Sanan Ahmet Aða, Dr. Faruk Abdullah Abdurrahman, Dr. Sadettin Ergeç beyler de baþkanlýk yapmýþlardýr. En son 5. Kurultayýný 13-14 Temmuz 2008’ de Kerkük’te bir sürü sorunlarla tamamlayan ITC, ondan sonra bir daha kurultaya gitmemiþtir. 2011’de Baþkanlýðýndan istifa eden Dr. Sadettin Ergeç yerine bugünkü Baþkan Erþet Salihi seçilmiþtir.
- 2004 yýlýnda ilaný gerçekleþen Irak Türkmen Adalet Partisi, kurulduðundan bugüne Enver Bayraktar tarafýndan yönetilmektedir. Irak Türmen Cephesi Baþkan Yardýmcýsý Milletvekili Hasan Turan da Baþkan Yardýmcýsýdýr.
- 2005’te Dr. Faruk Abdullah Abdurrahman Liderliðinde doðan Türkmen Karar Partisi de Baþkanýnýn Londraya yerleþmesi nedeniyle bir süre rahmetli Emekli Albay Yavuz Ömer Adil tarafýndan yönetilmiþtir. 3. kongresini Keükük’ün Þehit Ýbrahim Ýsmail salonunda düzenleyen parti Baþkanlýðýna Kerim Zeynel Dabbað’ý seçmiþtir.
- Çalýþmalarýna bir dernek olarak baþlayan Türkmen Hak Partisi, Eylül 2013’te siyasi bir partiye dönüþtü. Aralýk 2014’te gerçekleþtirdiði birinci kongresinde Dr. Turhan Müftü’yü baþkan seçti.
- Türkmen Milliyetçiler Topluluðu da uzun yýllar Türkmen davasýný üstlenmiþtir. Türkmen Þairi Þemsettin Türkmenoðlu topluluðun uzun yýllar baþkanlýðýný yapmýþtýr.
- Kerkük’te etkinliði yoðun olan ve Hüsam Türkmen’in Baþkaný olduðu Türkmen Milliyetçi Haraketi de bu yazýmýza dahil son Türkmen siyasi oluþumumuzdur. Tabii bunlarýn yanýnda etkin olmayan bir kaç oluþum da olmuþtur.
- Birde Bölgesel Kürt Yönetimi siyasi oluþumlarý hesabýna çalýþan kukla parti ve örgütler vardýr. Onlarýn etkinlikleri davamýza yarardan ziyade zarar vermektedir.

Ümit Köprülü Yazarn dier yazlar (71)...

site Bakimda

Hits: 8

Devam...

Baþbakan Ýbadi'den Kerkük açýklamasý

Hits: 33

Irak Baþbakaný Haydar el-Ýbadi Kerkük'te yerel seçimlerin yapýlmasýný desteklediðini ancak …

Devam...

Kerkük'te Terör Örgütü PKK Yandaþlarýndan Gösteri

Hits: 35

Irak'ýn Kerkük kentinde terör örgütü PKK yandaþý bir grup, Türk Silahlý Kuvvetleri'nin (TS…

Devam...

Salihi-Türkmen Öðrencilerin mezuniyet törenine katýldý-

Hits: 37

Irak Türkmen Cephesi Baþkaný Erþet Salihi,Türkmeneli Öðrenci ve Gençler Birliði tarafýndan…

Devam...

Ali Kerküklü Kimdir?

Hits: 33

Ali Kerküklünün yayýmlanan 4 kitabý: "Ýstihbarat Oyunlarý, Petrol ve Kerkük", "Oyun Ýçinde…

Devam...

KERKÜK'Ü ÝÞGAL ADIMLARI

Hits: 33

Yüzlerce yýllýk bir Türkmen þehri olan Kerkük'ün demografik yapýsý deðiþtirilerek iþgale…

Devam...

KERKÜK’ÜN GELECEÐÝ TEHLÝKEDE

Hits: 35

Kerkük’ün Kürt Valisi kentteki kamu dairelerinde Kürt bayraðý asýlmasý ve Kürtçenin zoru…

Devam...

Türkiye, Kerkük’teki bütün Türkmenlerle diyalog geliþtirmeli

Hits: 294

Kamu kurumlarýnda Irak bayraðýnýn yanýnda IKBY bayraðýnýn da asýlmasýyla tansiyonun yükse…

Devam...

Türkmeneli gazetesi 1359

Hits: 14

Devam...

Irak Türkmen Cephesi'nin 22. yýldönümü Kerkük'te kutlandý.

Hits: 30

Kutlamada konuþan Irak Türkmen Cephesi Baþkaný ve Kerkük Milletvekili Erþet Salihi, Tüm Türk…

Devam...

Yazarn ok okunan

Ölümünün 25. anýsýnda ... Mehmet Ýzzet Hattat’tan Baas celladlarýna direnme dersi

Hits: 15927

Ömürünün 7 yýlýna mâl olan bir sürede, tutuklanma ve hapis cezasýndan kaynaklanan görd…

Devam...

Ölümünün ikinci anýsýnda Türk Dünyasýnýn ölümsüz kaybý Sadun Köprülü

Hits: 15172

1. Temmuz 1957'de Türkmeneli kalbi Kerkük'ün Altunköprü kasabasýnda, Ortayaka'daki ailesinin …

Devam...

Ah Temmuz ne kadar da uðursuzsun Türkmen'e

Hits: 13558

Yýlýn yedinci ayý, TEMMUZ ömrüm boyunca en uðursuz ayým oldu hep.. Her geldiðinde içime bi…

Devam...

2003 Yýlý Öncesi Türkmen Milli Mücadelesi

Hits: 13519

Malumdur darbeyle yönetimi ele geçiren Sosyalist Arap Baas Partisi, 17 Temmuz 1968 de Irak’ta Ah…

Devam...

El Turkmaniyye TV. Muhabiri Baþika’daki Türk Gücü Varlýðýndan Rahatsýzmýþ

Hits: 11220

Dün 7 Ocak 2017 NTV Haberde, Irak’ý ziyaret eden Türkiye Baþbakaný Sayýn Binali Yýldýrým…

Devam...