1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2018-05-24
Facebook Twitter Youtube

Irak’ta Türkmen Partilerinin Tarihçesi

Türkmenlerin "tamam" deme tehlikesi yok mu

Ümit Köprülü

2003 yılı ِncesi diktatِr Saddam rejimi dِneminde ve o rejimin düşmesinden bu yana, Irak’ta kurulmuş olan bir sürü Türkmen siyasi parti ve kuruluşları faaliyet yapmıştır . Bu yazımızda o parti ve ِrgütleri mercet altına alarak tarihlerine bir gِz atmak istedik.
- Rahmetli Bahattin Kocava 1979 yılında Suriye’de Türkmen Ulusal Demokrat Partisini kurdu. Parti Irak Milliyetçi Ulusal Cephsine katılan tek Türkmen ِrgütü idi. Rahmetli Mehmet Reşit, Rahmetli Dr. Fazıl Demirci, Hasan Süleyman, Abbas Abdullah Kasap ve Enver İzettin’in adları, ِrgütü oluşturan üyelerin başında yer almaktaydı. Ayrıca Dr. Mehmet Sait Ketene Libya ve Aydın Beyatlı da ِrgütün Türkiye Temsilcileri idi. Ancak ِrgüt Suriye Hükümeti ile ve cephe içi baş gِsteren sorunlardan ِtürü çalışmalarını dondurup kendini feshetmiştir.
- 11. Kasım 1988 tarihinde Ankara’da Dr. Muzaffer Arsalan ِnderliğinde kurulması ilan edilen Irak Milli Türkmen Partisi, 1994 yılında kurulan Irak Türkmen Cephesinin çatısı altına girmiştir. Dr. Muzaffer Arsalan 1996’ya kadar partininin başkanlığını sürdürmüştür. Ardından parti başkanlığını üstlenen Kerkük İl Meclisi ـyesi Mustafa Kemal Yayçılı, 15 Mayıs 2004'te Kerkük'ün Tuzhurmatu İlçesi yakınlarında, içinde bulunduğu araca ateş açılması sonucu hayatını kaybetmiştir. Başkanlığı bir zamanlar da Cemal Şan yaptıktan sonra hal hazırda eskisi gibi etkin olmayan partinin başkanı İsam Adil Terzi’dir.
- 1993 yılında faaliyetini başlatan Türkmen Milliyetçi Haraketi’nin adı 1994’te Demokrat Ulusal Türkmen Haraketi olarak değiştirilmiştir. Genel Merkezi Londra’da bulunan Haraket Başkanı Emekli Albay Aziz Kadir Samancı idi. Etkinlikleri genellikle Türkmen tanıtımı, uğradıkları haksızlık ve gِzardılarını devletlerarası mercilere yetiştirmek ve yasal haklarını savunmakla yoğunlaşmakta idi. Haraket 17 Temmuz 1995’te Birleşik Irak Ulusal Kongresi’ndeki üyeliğini dondurmuştur.
- Irak Türkmenleri İslami Birliği’nin doğumu 2 Mart.1991 rastlamaktadır. Genel Bürosu Şamda olan Birliğin İran İlleri ( Şiraz, Kum, Esfahan )’ da üç bürosu daha varmış. Kurulduğu günden birliğin başkanı Abbas Al Bayati’dir. Birliğin Al Delil adında bir gazetesi yayınlanmıştır. Başkan Al Bayati ve birliğin diğer kurmayları Saddam sonrası Irak’ta kurulan tüm hükümetlerde ِnemli gِrevler almış ve sِz sahibi olmuşlardır, ancak Türkmen sorunuyla hiç bir dِnemde ilgilenmemişlerdir.
- Türkmeneli Partisi’nin ilanı da 1992 yılında Aydın Abbat Beyazlı, Riyaz Sarıkahya, Ahmet Ali Çadır, Mükerrem Garip Kasap ve Ayhan Bayraktar tarafından Kuzey Kıbrıs'ta edilmiştir. İlk adı Türkmen Birlik Partisi idi. Genel Merkezi Kerkük’te bulunan parti başkanlığını Riyaz Sarıkahya sürdürmektedir. Parti 1994 yılında kurulan Irak Türkmen Cephesini oluşturan partilerin birisidir.
- 1995 yılında Erbil’de kurulan Türkmen Bağımsızlar Hareketi’nin ilk Başkanı Ferit Çelebi idi. 1994’te Irak Türkmen Cephesini oluşturun üç partiden birisi olan Türkmen Bağımsızlar Haraketi Başkanı Kenan Şakir Uzayir Ağalı’dır.
- Türkmen Halk Partisi 1997 yılında Irak Türkmen Cephesi’nin ilk başkanı Dr. Turhan Ketene tarafından kurulmuş ve kısa süre sonrası etkinliğini dondurmuştur.
- 24 Nisan 1994 tarihinde Irak Milli Türkmen Partisi, Türkmeneli Partisi, Türkmen Bağımsızlar Haraketi, Türkmen Kardeşlik Ocağı, Türkmeneli İşbirliği ve Kültür Vakfı, Irak Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği gibi oluşumları çatısı altına almak üzere kurulan Irak Türkmen Cephesi’nin Başkanlığı 9 Nisan 2003 ِncesine kadar Erbil’de idi. 1. ve 2. Türkmen Kurultayları da Erbil’de yapılmıştır. Saddam Rejimi devrildikten sonra , 12-15 Eylül 2003’te Kerkük’te gerçekleşen 3. Türkmen Kurultayı’nda ITC Başkanlığı’nın Kerkük’e taşanma kararı alınmıştır. Dr. Turhan Ketene’nin ilk başkanı olduğu Cephe’ye Vedat Aslan, Dr. Sinan Çelebi, Avukat Sanan Ahmet Ağa, Dr. Faruk Abdullah Abdurrahman, Dr. Sadettin Ergeç beyler de başkanlık yapmışlardır. En son 5. Kurultayını 13-14 Temmuz 2008’ de Kerkük’te bir sürü sorunlarla tamamlayan ITC, ondan sonra bir daha kurultaya gitmemiştir. 2011’de Başkanlığından istifa eden Dr. Sadettin Ergeç yerine bugünkü Başkan Erşet Salihi seçilmiştir.
- 2004 yılında ilanı gerçekleşen Irak Türkmen Adalet Partisi, kurulduğundan bugüne Enver Bayraktar tarafından yِnetilmektedir. Irak Türmen Cephesi Başkan Yardımcısı Milletvekili Hasan Turan da Başkan Yardımcısıdır.
- 2005’te Dr. Faruk Abdullah Abdurrahman Liderliğinde doğan Türkmen Karar Partisi de Başkanının Londraya yerleşmesi nedeniyle bir süre rahmetli Emekli Albay Yavuz Ömer Adil tarafından yِnetilmiştir. 3. kongresini Keükük’ün Şehit İbrahim İsmail salonunda düzenleyen parti Başkanlığına Kerim Zeynel Dabbağ’ı seçmiştir.
- Çalışmalarına bir dernek olarak başlayan Türkmen Hak Partisi, Eylül 2013’te siyasi bir partiye dِnüştü. Aralık 2014’te gerçekleştirdiği birinci kongresinde Dr. Turhan Müftü’yü başkan seçti.
- Türkmen Milliyetçiler Topluluğu da uzun yıllar Türkmen davasını üstlenmiştir. Türkmen Şairi Şemsettin Türkmenoğlu topluluğun uzun yıllar başkanlığını yapmıştır.
- Kerkük’te etkinliği yoğun olan ve Hüsam Türkmen’in Başkanı olduğu Türkmen Milliyetçi Haraketi de bu yazımıza dahil son Türkmen siyasi oluşumumuzdur. Tabii bunların yanında etkin olmayan bir kaç oluşum da olmuştur.
- Birde Bِlgesel Kürt Yِnetimi siyasi oluşumları hesabına çalışan kukla parti ve ِrgütler vardır. Onların etkinlikleri davamıza yarardan ziyade zarar vermektedir.

Ümit Köprülü Yazarn dier yazlar (73)...

Erşat Salihi, Fatih Yıldız'la görüştü

Hits: 10

Irak Türkmen Cephesi lideri Türkiye'nin Bağdat Büyükelçisi Fatih Yıldız'la görüştü.…

Devam...

Erşat Salihi'den sert uyarı: "Demokrasi nöbetimiz başka bir şeye dönüşebilir"

Hits: 8

Irak Türkmen Cephesi (ITC) Genel Başkanı Erşat Salihi, Irak seçimlerine dair CNN Türk'e öneml…

Devam...

Türkmenlerin "tamam" deme tehlikesi yok mu

Hits: 39

Irak'ta seçim sonrası kaos devam ediyor... Kerkük, Süleymaniye ve Erbil'de  yapılan seçim hil…

Devam...

Kerkük'te seçim gerilimi

Hits: 24

Seçimler sonrası Kerkük'te gerilim yüksek. Türkmenler ve Araplar, seçimlerde hile yapıldığ…

Devam...

Irak Türkmen Cephesi Başkanı Erşat Salihi Aydınlık’a konuştu: ABD bunu bilsin!

Hits: 22

Irak Türkmen Cephesi Başkanı Erşat Salihi, bayrak krizi ve gayrimeşru referandum sürecinde ya…

Devam...

TÜRKMEN GENÇLERİNİN ARTIK UYANIŞ ANI GELDİ

Hits: 245

Ey Türkmen genci bugün bizim bölge çok zorlu ve meneşekkat günler geçiriyor bizi 1959 katliam…

Devam...

Kerkük Türkmen kızının Feryadı Türkiye ve Türk Dünyasına

Hits: 437

Rahman ve rahim olan Allahın adı ile Türkmen kızı Türkmeneli kerkükten sesleniyorum bizim ana…

Devam...

Kerkük'te seçim gerilimi

Hits: 46

Seçimler sonrası Kerkük'te gerilim yüksek. Türkmenler ve Araplar, seçimlerde hile yapıldığ…

Devam...

Kerkük Valisi'nden 'seçim sonuçlarını reddediyoruz'

Hits: 25

Kerkük kentindeki Araplar, genel seçimlere şaibe karıştırıldığı iddiasıyla seçim sonuçl…

Devam...

DEMOKRATİK SEÇİMLER ve MAVİ BAYRAK DİRENİŞİ

Hits: 40

Irak'ta, 12 Mayıs 2018 tarihinde parlamento seçimleri gerçekleşti. Adaylar, koalisyonlarla seçi…

Devam...

Yazarn ok okunan

2003 Yılı Öncesi Türkmen Milli Mücadelesi

Hits: 29670

Malumdur darbeyle yِnetimi ele geçiren Sosyalist Arap Baas Partisi, 17 Temmuz 1968 de Irak’ta Ah…

Devam...

El Turkmaniyye TV. Muhabiri Başika’daki Türk Gücü Varlığından Rahatsızmış

Hits: 28281

Dün 7 Ocak 2017 NTV Haberde, Irak’ı ziyaret eden Türkiye Başbakanı Sayın Binali Yıldırım…

Devam...

2017 İl Mecisleri Seçimleri İçin Ne Kadar Hazırız

Hits: 26898

Irak Anayasasına gِre bu sene yapılması gereken İl Meclisi seçimlerinin ertelenmesi ve 2018’…

Devam...

Ölümünün 25. anısında ... Mehmet İzzet Hattat’tan Baas celladlarına direnme dersi

Hits: 24878

Ömürünün 7 yılına mâl olan bir sürede, tutuklanma ve hapis cezasından kaynaklanan gِrd…

Devam...

Ölümünün ikinci anısında Türk Dünyasının ِlümsüz kaybı Sadun Kِprülü

Hits: 22629

1. Temmuz 1957'de Türkmeneli kalbi Kerkük'ün Altunkِprü kasabasında, Ortayaka'daki ailesinin …

Devam...