1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2017-04-29
Facebook Twitter Youtube

Telaferli Türkmen Ahmet Rýza: Irak'tan ders alsýnlar

site Bakimda



Ahmet Rýza, Irak’ýn Telafer Türkmenlerinden. Kendisi ozan. Hem kendi deyiþlerini hem de yöresine ve Kerkük’e ait türküleri yöresel aðýzla çalýp söylüyor. Biz onu Aytekin Özen’in sahnelediði Pir Sultan oyunu sayesinde tanýdýk. 2014 yýlýnda IÞÝD, Telafer’i iþgal ettiðinde o da pek çok Telafer’li Türkmen gibi göçünü yükledi. Kerbela’ya doðru yola çýktý. Ahmet Rýza, aslýnda kendilerinin huzurunun IÞÝD’den çok önce ABD’nin Irak’ý iþgaliyle kaçtýðýný belirterek, “ABD Irak’ý parçalamasaydý El kaide ve IÞÝD de doðmazdý” diyor.
-Kendinizi nasýl tanýtmak istersiniz?
Telaferli Alevi Türkmenim. Telafer’de âþýklýk, ozanlýk yapýyordum. Türkiye’ye ilk kez 2003’te gezmek için gelmiþtim. Mehmet Özbek Hoca ile tanýþtým. Hemen beni sahneye çýkardý. Üç türkü okudum. Ondan sonra beni tanýyanlar sürekli istek yaptýlar, ben de bu istekler üzerine sürekli gidip geldim. Bir sefer geldiðimde Ýstanbul’da iki yýl kaldým. Oturma izni alamayýnca Telafer’e döndüm.
-Telafer’de sizin rahatýnýz ne zaman bozuldu?
Bizim Körfez Savaþý’ndan beri rahatýmýz yoktu aslýnda. Ama IÞÝD gelince Telafer mahvoldu. Biz de yerimizden yurdumuzdan olduk. Sürgüne gittik.
-IÞÝD’in Telafer’e geliþini nasýl haber aldýnýz?
Biz Körfez Savaþý’ndan beri artýk yurdumuzu kýsa aralýklý da olsa sýk sýk terk edip sonra geri geliyorduk. ABD bombalama yapacaðý zaman haber veriyordu, “Ýki üç gün çýkýn, biz operasyon yaptýktan sonra tekrar gelirsiniz” diyordu. Biz de çýkýyorduk, sonra geri geliyorduk. IÞÝD geldiðinde de öyle olacak sandýk. Bir süre kenti terk edip sonra geliriz sandýk. Ama öyle olmadý. 2014’ün Haziran ayýnýn 18’inden beri sürgünüz. Evimizden, orada kalan yakýnlarýmýzdan, komþularýmýzdan haber alamýyoruz.
-Onlar niye Telafer’de kaldýlar?
Kalanlar çoðunlukla Sünniydi. “IÞÝD, bize bir þey yapmaz” diye düþünüyorlardý. Aleviler ve Þiiler ise kenti tümüyle terk etti. Çünkü biz onlarýn hedefiydik. IÞÝD’den önce de El Kaide vardý, onlar da Alevilerden ve Þiilerden nefret ediyordu. Kalanlar da IÞÝD’in gerçek yüzünü görünce piþman oldu, sonra tek tek baþladýlar kaçmaya. Kalanlardan þu ana kadar haber alamadýk. Biz Kerbela’ya gittik. Kerbela’nýn daha güvenli olacaðýný düþündük. Orada Hüseyniye’ler var. Dergâh gibi mekânlar bunlar. Ziyarete gelenler için yapýlmýþtýr. Biz bu Hüseyniye denilen yerlerde kalýyoruz topluca.
-Saddam döneminde durumunuz nasýldý? Huzurunuz var mýydý?
Saddam zalim bir insandý ama bugünküler kadar zalim deðildi. Irak halký eminim Saddam dönemini mumla arýyordur. Ben arýyorum mesela. ABD geldi halký kandýrdý, “Size demokrasi getireceðiz, Saddam gibi zalimden kurtaracaðýz” dedi ama onun derdi Irak’ý iþgal etmekmiþ. ABD geldiðinden beri biz huzur yüzü görmedik. Ardýndan da El Kaide ve IÞÝD gibi örgütleri soktular. Onlar getirdi. Saddam döneminde bu örgütler yoktu.
-Irak halký olarak sizin geçmiþte yaþadýklarýnýzý bugün Suriye halký yaþýyor. Onlara bir mesajýnýz var mý?
Ben sadece Suriyelilere deðil bütün milletlere, Türkiye’ye de söylüyorum, yabancýlarýn, emperyalistlerin sözüne uymasýnlar. El atýna binen tez iner. Elin sözüne uyanlarýn sonradan bizim gibi baþýna neler geleceðini görsünler. Bizim çektiðimiz gördükleri halde Suriye de ayný hataya düþtü. Ders almadý.
Onlar sadece zincirle dövünüyor
-Kerbela’da ne iþle uðraþýyorsun?
Hiç. Boþta geziyorum. Çünkü ben bir ozaným, saz çalar deyiþ ya da türkü söylerim. Kerbela Þii bölgesi ve orada bu iþin alýcýsý yok. Müzik yok. Onlar sadece zincirle “Ya Hüseyin” diye dövünüyorlar. Kurban olayým Ýmam Hüseyin’e ama bizim geleneðimiz öyle deðil.
Türkiye sýnýrýndaki dram: Her gün birer birer ölüyorlar
-Siz Alevisiniz, Þiilerle bir sorununuz oluyor mu? Size namaz kýlýn diye baský yapýyorlar mý mesela?
Yok olmuyor. Þii bölgesindeki Araplar Aleviliði fazla tanýmýyor, onlar da bizi Þii zannediyor. Ne yapalým? Oruç tutmayana, namaz kýlmayana bir baský uygulamýyorlar.
-Telafer’in sosyal dokusu nasýl, Türk, Kürt, Arap, Sünni, Þii, Alevi daðýlýmý nasýldýr?
Telafer’de Arap ve Kürt yoktur. Tümüyle Türkmen elidir. Yüzde 50’si Alevi, geri kalan yüzde 50 de Sünni ve Þii’dir. Aleviler de süreç içinde yavaþ yavaþ Þiileþiyor. Kimisi hemen bir iki sözle aslýný inkâr edip kanabiliyor. Ama yine de Alevi nüfus fazladýr. Alevi ile Þii arasýnda pek bir fark görmüyorlar. Þii sadece namaz kýlýyor. Diðer konularda ayný diye dönüþ olabiliyor.
-Türkiye’deki Alevilerle aranýzda bir fark var mý?
Aslýnda yok. Bizde de eskiden cem yapýlýr, semah dönülürmüþ. Dedeler varmýþ. Ama zamanla cemler yapýlmaz olmuþ, semah kalkmýþ ama saz çalýp deyiþ söyleme geleneði hâlâ var.
-Türkiye sizi kurtarmak için bir giriþimde bulunmadý mý?
Yok bulunmadý. Sadece Suriye’deki Türkmenleri aldý, bizi almadý. Benim akrabam var þu anda Türkiye ile Suriye sýnýrýnda iki aydýr bekliyor. Ne geri dönebiliyorlar ne Türkiye’ye girebiliyorlar. Ortada kalmýþlar, her gün de içlerinden hastalar, yaþlýlar birer birer ölüyorlar.
-Telafer’de tarihi eserler ne durumda?
Hepsi yýkýlmýþ. Ne 1300 senelik Telafer Kalesi kalmýþ ne Hz.Yunus’un türbesi? Ne de Hz. Ali’nin amcasý Saad’ýn türbesi. Hepsini bombayla havaya uçurmuþlar. IÞÝD tarihi eserlere ve türbelere düþman. Bunlarýn amacý harap etmek.
IÞÝD’lilerin yüz metre
-Telafer’i boþalttýðýnýzda Kerbela’ya nasýl gittiniz? Arada 700 km gibi bir mesafe var.
Ben de hâlâ o kadar mesafeyi nasýl gittik diye düþünüyorum. Ben gitmeyi önce pek düþünmedim. Biz birkaç akrabamla kaldýk. Bir de baktýk kent boþaldý. Artýk biz de gitmemiz gerektiðini anladýk. Önce Sincar’a gittik. Sincar, Telafer’in batýsýnda Suriye sýnýrýnda. Üç yüz bin kiþi öðlenden baþladý çýkmaya geceye kadar kent boþaldý. Ama nereye gideceðimizi bilmiyorduk. Hiç eþya almadýk yanýmýza. Herkes diyordu ki, “Bugün çýkalým birkaç gün sonra geliriz.”
Herkes IÞÝD’in Telafer’de kalýcý olmayacaðýný sanýyordu. Kimi yayan, kimi kamyonlara doluþtu. Sincar’da 32 gün kaldýk. Bazýlarý güneye doðru indi. Sincar’ýn etrafýndaki Ezidi dostlarýmýn evlerinde kaldým. Baktým Sincar bölgesinde de kimse kalmadý, herkes gidiyor. Ablalarým, kardeþlerim benim aðzýma bakýyor. 360 kiþi benim kararýmý bekliyor. Ne söylesem onu yapacaklar. Artýk IÞÝD’in yurdumuzdan çýkacaðýna dair ümit kesilince biz de güneye indik. Kerbela’ya doðru yola çýktýk. IÞÝD’in 100 metre ötesinden geçiyoruz.
Onlarýn kontrol noktasý var. Ama bize bir þey yapmadýlar. Geçiþimize izin verdiler. Hayret ettik. Ya bir anlaþma var ya da bizim gitmemizi istiyorlardý. Ýsteseler hepimizi öldürürlerdi. Çünkü bizim elimiz boþ, onlar silahlý. Kürt bölgesine geçtik orada bir gece kaldýk. Ýkinci gün Kerbela’ya doðru gittik. Bizi orada karþýlýyorlar. Baðdat’a geçtin mi tamam. Sanki ananýn kucaðýna gidiyorsun. Herkes kolumuzdan çekiyor, “Gelin size ev verelim, yemek verelim”, öteki ayný þekilde çekiþtiriyor. Çok güzel karþýladýlar bizi. Biz Baðdat’a gitmek istemedik, Kerbela’ya gittik. 2014’ten beri oradayýz.
Ben bir yuvasýz kuþam
-Telafer’in kendine özgü türküleri var mý?
Þems-i kamer nergizi
Sallanýr bað içinde
Hani benim sevdiðim
Yoktur onlar içinde

Aðaç baþýnda kuþam
Korkaram yere düþem
Hum kuþlar yuvalýdýr
Ben bir yuvasýz kuþam

Karadýr kaþýn ördek
Yeþildir baþýn ördek
Ýki gittin bir geldin
Hani yoldaþýn ördek
Þemsi Kamer Telafer’de bir ziyaret yeridir. Orada vakti zamanýnda iki kýz görmüþler. Bunlar bir görünüp bir yok oluyorlar. Hacýlara, hocalara danýþýyorlar, onlar da “bu iki kýz ermiþ” diyorlar. Orayý bir ziyaret yapýyorlar. Oranýn da adýný ay ve güneþ anlamýnda Þemsi Kamer yapýyorlar.
Kamyon þoförlerine kaset sipariþ ederdik
-Tiyatro maceranýz nasýl baþladý?
Bizim Kerküklü bir hoca var, Prof. Dr. Suphi Saatçi. Ýstanbul’a geldiðimde yanýna gidip gelirim. Bana sohbet sýrasýnda Leyla Ünver’den söz etti. “Sizi tanýþtýrayým” dedi. Birkaç gün sonra aradý Leyla Haným’ýn AKM’de konseri varmýþ. Ben de AKM’ye gidip kuliste kendisiyle tanýþtým. Bir süre telefonla görüþtük. Leyal Ünver birgün beni aradý, “bir tiyatro oyunu var rol alýr mýsýn” diye sordu. Oyunun adý Pir Sultan. Ben deyiþlerini çalýþ söylediðim Pir Sultan oyununda nasýl oynamam. Bayýlýrým.
-Pir Sultan’ý Telafer’dekiler biliyor mu?
Bilmez mi? Biz Pir Sultan, Þah Hatayi, Dedemoðlu deyiþleriyle büyüdük. Biz Türkiye’deki eski ozanlarý deðil yenilerini de tanýrýz. Ben 1985’te saz çalmaya baþladým. Arif Sað, Musa Eroðlu, Muhlis Akarsu, Yavuz Top’u dinleyerek sazý onlar gibi çalýp söyledik. Telafer’e gelen Türkiye’den gelen kamyon þoförlerine kaset sipariþ ederdik. Kamyonlar bizim oraya buðday, arpa getirir kaçak mazot alýp dönerlerdi. Biz de onlara Sabahat Akkiraz, Âþýk Mahzuni, Ali Ekber Çiçek gibi sanatçýlarýn kasetlerini sipariþ ederdik. Alýr getirirlerdi. Biz Türkiye’deki bütün sanatçýlarý biliriz.

site Bakimda

Hits: 25

Devam...

Baþbakan Ýbadi'den Kerkük açýklamasý

Hits: 37

Irak Baþbakan? Haydar el-Ýbadi Kerkük'te yerel seçimlerin yapýlmasýný desteklediðini ancak m…

Devam...

Kerkük'te Terör Örgütü PKK Yandaþlarýndan Gösteri

Hits: 40

Irak'ýn Kerkük kentinde terör örgütü PKK yandaþý bir grup, Türk Silahlý Kuvvetleri'nin (TS…

Devam...

Salihi-Türkmen Öðrencilerin mezuniyet törenine katýldý-

Hits: 40

Irak Türkmen Cephesi Baþkaný Erþet Salihi,Türkmeneli Öðrenci ve Gençler Birliði tarafýndan…

Devam...

Ali Kerküklü Kimdir?

Hits: 36

Ali Kerküklünün yayýmlanan 4 kitabý: "Ýstihbarat Oyunlarý, Petrol ve Kerkük", "Oyun Ýçinde…

Devam...

KERKÜK'Ü ÝÞGAL ADIMLARI

Hits: 40

Yüzlerce yýllýk bir Türkmen þehri olan Kerkük'ün demografik yapýsý deðiþtirilerek iþgale…

Devam...

KERKÜK’ÜN GELECEÐÝ TEHLÝKEDE

Hits: 40

Kerkük’ün Kürt Valisi kentteki kamu dairelerinde Kürt bayraðý asýlmasý ve Kürtçenin zoru…

Devam...

Türkiye, Kerkük’teki bütün Türkmenlerle diyalog geliþtirmeli

Hits: 299

Kamu kurumlarýnda Irak bayraðýnýn yanýnda IKBY bayraðýnýn da asýlmasýyla tansiyonun yükse…

Devam...

Türkmeneli gazetesi 1359

Hits: 15

Devam...

Irak Türkmen Cephesi'nin 22. yýldönümü Kerkük'te kutlandý.

Hits: 38

Kutlamada konuþan Irak Türkmen Cephesi Baþkaný ve Kerkük Milletvekili Erþet Salihi, Tüm Türk…

Devam...

OK OKUNAN(30 gn)

Bize Göre: Irak Türkmenlerinin Millî Bayramý 25 Ocak

Hits: 11351

Irak Türkmenlerinin Millî Bayramý 25 Ocak’týr. Bu Bayram tüm Türkmenleri birleþtirerek ku…

Devam...

Kerkük’te Bayrak Zorbalýðý

Hits: 10707

Osmanlý Devleti’nin idarî taksimatýnda Irak üç eyaletten oluþuyordu: Baðdat, Basra ve Musul…

Devam...

BAYRAK KRÝZÝ ARTARAK DEVAM EDÝYOR

Hits: 10667

Geçen hafta Kerkük'te yaþananlar yýllardýr tasarlanmýþ projenin son halkasýdýr. Kerkük jeo…

Devam...

HABÝB HÜRMÜZLÜ’NÜN HATIRALARINDAN,, IRAK TÜRKMENLERÝNÝN YAKIN GEÇMÝÞÝNE PENCERELER

Hits: 10328

Ýnsanoðlu, zaman denen ezelî ve ebedî hazineden kendisine sunulan k…

Devam...

Boyun .... Eðmem

Hits: 9206

Usul'i marifetten Anlamaz bed insanlar Hikmet nedir bilmezler Aklý kem çok insanlar Kemal'i …

Devam...