1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gŘncelleme: 2018-06-21
Facebook Twitter Youtube

LOZAN VE MUSUL OPERASYONU

D─░R─░L─░┼×TEN D─░REN─░┼×E KERK├ťK

Dr. C├╝neyt Meng├╝


Yakla┼č─▒k bir y─▒ldan fazlad─▒r s┘Éz├╝ edilen ve IrakÔÇÖ─▒n i├žinde ve d─▒┼č─▒nda pazarl─▒─č─▒ yap─▒lan Musul operasyonu, ABDÔÇÖnin ┘Énc├╝l├╝─č├╝nde birka├ž g├╝n ┘Énce devreye girdi. DAE┼× hikayesi ile b┘Élgede T├╝rkiyeÔÇÖnin kabullenemeyece─či farkl─▒ durumlar─▒n yarat─▒lmas─▒ ve me┼čhur Musul-Kerk├╝k meselesinden kaynaklanan tarihsel kayg─▒ sebebiyle hava harekat─▒ gibi baz─▒ d├╝zeltmeler yap─▒lsa da T├╝rkiye, koalisyon d─▒┼č─▒nda tutulmu┼čtur.
T├╝rkiye her ne kadar 1926ÔÇÖdan g├╝n├╝m├╝ze kadar ne Irak ne de Suriye topraklar─▒nda g┘Éz├╝ olmad─▒─č─▒ y┘Én├╝nde a├ž─▒klamalarda bulunmu┼č olsa da MusulÔÇÖdan ne zaman s┘Éz edilse Irakl─▒lar ba┼čta olmak ├╝zere d├╝nyada 1923ÔÇÖden beri sanki T├╝rkiye, Musul ve Kerk├╝kÔÇÖ├╝ i┼čgal edecekmi┼č gibi devam eden kayg─▒ bir ─░ngiliz miras─▒ olarak zihinlere yerle┼čmi┼čtir.
Bu kayg─▒, 2003ÔÇÖde 1 Mart tezkeresinde ya┼čand─▒─č─▒ gibi halen de Musul operasyonunda da devam etmektedir. Ankara, Musul operasyonu yap─▒lmadan ┘Énce senaryoyu okumu┼č olsa gerek ki ilk defa resmi a─č─▒zdan (Cumhurba┼čkan─▒ taraf─▒ndan) Lozan ve Misak-─▒ Milliden s┘Éz edilmi┼č, Lozan zafer mi hezimet mi yorumlar─▒ yap─▒lm─▒┼čt─▒r.
├ľncelikle Musul, LozanÔÇÖda daha g┘Ér├╝┼čmeler ba┼člamadan 31 Ekim 1918ÔÇÖde imzalanan Mondros M├╝tarekesinin ard─▒ndan ─░ngilizler taraf─▒ndan i┼čgal edilmi┼čtir. Musul meselesi, Lozan g┘Ér├╝┼čmelerinde ├ž─▒kmaz bir hal ald─▒─č─▒ i├žin konferans program─▒n─▒n d─▒┼č─▒na ├ž─▒kar─▒ld─▒ ve antla┼čman─▒n 3. Maddesinin 2. F─▒kras─▒nda ÔÇśÔÇÖMusul meselesi T├╝rkiye ile ─░ngiltere aras─▒nda 9 ay i├žerisinde yap─▒lacak g┘Ér├╝┼čmelerde sonuca var─▒lamad─▒─č─▒ takdirde Milletler Cemiyeti Meclisine g┘Ét├╝r├╝lecektirÔÇÖÔÇÖ h├╝km├╝ yer alm─▒┼čt─▒r. ├ľte yandan T├╝rk heyetinin ─▒srarlar─▒ sonucunda antla┼čman─▒n 16. Maddesinde ┘Énlem al─▒nmaya ├žal─▒┼č─▒lm─▒┼čt─▒r.
Lozan Antla┼čmas─▒n─▒n 16. Maddesiyle ilgili farkl─▒ yorumlar yap─▒lmaktad─▒r. 16. Maddede, ÔÇťT├╝rkiye, Musul ve Kerk├╝k topraklar─▒ ├╝zerindeki egemenli─činden vazge├žmi┼č olsa da bu topraklar─▒n gelece─či ilgililerce d├╝zenlenmi┼č veya d├╝zenlenecektirÔÇŁ h├╝km├╝ne istinaden baz─▒ g┘Ér├╝┼člere g┘Ére T├╝rkiyeÔÇÖnin onay─▒ olmadan Musul ve Kerk├╝kÔÇÖ├╝n stat├╝s├╝ de─či┼čtirilemez. Di─čer bir g┘Ér├╝┼č ise Dan─▒┼čtay ├╝yesi Sn. Ali Karamahmut 19 Eyl├╝l 2014 tarihli makalesinde ÔÇśÔÇÖT├╝rkiyeÔÇÖnin K─▒br─▒s sorunundan haberdar olmad─▒─č─▒ 1950ÔÇÖli y─▒llarda zor ┼čartlarda kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kalan ─░ngiltereÔÇÖnin Lozan 16. Maddesine dayanarak T├╝rkiyeÔÇÖyi K─▒br─▒s meselesinin i├žine ├žekti─čiÔÇÖÔÇÖ yer almaktad─▒r. S┘Éz konusu yazara g┘Ére ayn─▒ hukuki zemin Musul, Kerk├╝k ve IrakÔÇÖ─▒n kuzeyi i├žin de mevcuttur. Yani T├╝rkiye ile s─▒n─▒r─▒ olan b┘Élgelerde yeni devletler, stat├╝ler ortaya ├ž─▒kamaz.
Lozan g┘Ér├╝┼čmelerinin en tart─▒┼čmal─▒ ve heyecanl─▒ b┘Él├╝m├╝n├╝ Musul-Kerk├╝k meselesi te┼čkil etmi┼čtir. T├╝rkiye ile ─░ngiltere aras─▒nda yap─▒lan g┘Ér├╝┼čmelerde her iki taraf─▒n birbirlerine alenen veya ├╝st├╝ kapal─▒ sava┼č tehdidinde bulunmalar─▒na ra─čmen do─čabilecek bir sava┼č─▒ her ikisi de g┘Éze alamam─▒┼člard─▒r. Zaman zaman konferansta ┼čiddetli tart─▒┼čmalar meydana gelmi┼č ve hatta g┘Ér├╝┼čmeler birka├ž defa kesintiye u─čram─▒┼čt─▒r. B┘Éylece ge├žen s├╝re i├žinde yap─▒lan masa oyunlar─▒ ve politik manevralar sonucunda Musul, 5 Haziran 1926ÔÇÖda ─░ngilizlere terk edilmi┼čtir. LozanÔÇÖda T├╝rkiye ekonomik ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒n─▒ elde etmi┼č ve cumhuriyetin kurulu┼čunu uluslararas─▒ alanda tescil edilmi┼čtir. Kim ne derse desin Lozan zafer de─čilse kesinlikle hezimet de─čildir.
Halen devam etmekte olan Musul operasyonuna gelince AnkaraÔÇÖn─▒n sert duru┼ču ve tutumu b┘Élgede cereyan eden olaylar ve oyunlar ├╝zerinde etkili olmaktad─▒r.
DAE┼× militanlar─▒, Musul civar─▒ndaki k┘Éyleri direnmeden peyderpey terk etmektedir. Ancak, d├╝n HavinceÔÇÖde konu┼članan DAE┼× militanlar─▒n─▒n Kerk├╝kÔÇÖe sald─▒r─▒da bulunmalar─▒ MusulÔÇÖda meydana gelebilecek direni┼čin i┼čaretidir. ┼×ayet DAE┼× ka├ž─▒┼člar─▒ hareketin merkezi MusulÔÇÖda devam ederse en b├╝y├╝k insani trajedi TelaferÔÇÖde ya┼čanacakt─▒r. G┘É├žler ba┼člad─▒ bile. Di─čer taraftan MusulÔÇÖun bat─▒s─▒nda yer alan SincarÔÇÖda PKKÔÇÖn─▒n defacto durumu ve Kerk├╝kÔÇÖe keskin ni┼čanc─▒lar g┘Éndermesi d├╝┼č├╝nd├╝r├╝c├╝d├╝r.
Yap─▒lan bu oyunlar T├╝rkmenlerin ba┼č─▒na patlayabilir.

Dr. C├╝neyt Meng├╝ Yazarřn di­er yazřlarř (132)...

ITC Ba┼čkan─▒ Er┼čet Salihi T├╝rkmen Halk─▒n─▒ Kutlad─▒

Hits: 14

T├╝rkmenler, "Anayasa Mahkemesinin se├žim sonu├žlar─▒n─▒n elle say─▒lmas─▒ karar─▒n─▒ do─čru bulmas─…

Devamř...

T├╝rkmenlerin Demokratik Zaferi

Hits: 30

D├╝nyan─▒n bir ├žarp─▒┼čma alan─▒ oldu─čunu kabul etmek ve ona g├Âre s├╝rekli ├žarp─▒┼čmaya haz─▒r b…

Devamř...

D─░R─░L─░┼×TEN D─░REN─░┼×E KERK├ťK

Hits: 63

┬ĘHay─▒rl─▒┬Ę Referandum ┬Ę├ľfkeyle kalkan zararla oturur┬Ę, ┬ĘYanl─▒┼č hesap Ba─čdatÔÇÖtan d├Âner┬…

Devamř...

T├╝rkmeneli dergi 124

Hits: 8

Devamř...

B─░ZE G├ľRE: 1960 Ruhu

Hits: 85

Asl─▒nda her ┼čey bir k─▒v─▒lc─▒mla ba┼člad─▒. Y─▒l 1957, yani yeni bir IrakÔÇÖta ya┼čamaya ba┼člaya…

Devamř...

IRAK T├ťRKMEN SOSYOLOJ─░S─░NE DO─×RU

Hits: 49

Toplumlar─▒ tan─▒mak, onlar hakk─▒nda toplu, genelleyici bilgiler edinmek ve toplumlar─▒n gelece─čin…

Devamř...

IRAK SE├ç─░MLER─░ VE MAV─░ BAYRAK D─░REN─░┼×─░

Hits: 44

IrakÔÇÖta 12 May─▒sÔÇÖta yap─▒lan se├žimlere ┼čaibeler kar─▒┼čt─▒r─▒ld─▒─č─▒ gerek├žesiyle tart─▒┼čm…

Devamř...

Karda┼čl─▒k 78

Hits: 11

Devamř...

TuzhurmatuÔÇÖda T├╝rkmenlere sald─▒r─▒

Hits: 58

Selahaddin iline ba─čl─▒ T├╝rkmen Tuzhurmatu il├žesinde acil m├╝dahale ekiplerinin ┼čehir pazar─▒nda…

Devamř...

Kerk├╝k'te Kadir Gecesi

Hits: 43

Kent merkezindeki Aden Caddesi'nde bulunan Tahsin Sorani Camisi'ni dolduran M├╝sl├╝manlar, k─▒l─▒nan…

Devamř...

Yazarřn šok okunanř

T┘ÇRK─░YE DARBO─×AZDA

Hits: 38343

Irak ve SuriyeÔÇÖde t├╝m taraflar DEA┼×ÔÇÖ─▒n i┼čgal etti─či topraklar─▒n temizlenmesinin ard─▒ndan …

Devamř...

RAKKAÔÇÖYA ARA MI VER─░LD─░?

Hits: 35935

16 May─▒s Washington zirvesi s─▒ras─▒nda ve ┘Éncesinde ya┼čananlar s├╝rpriz olmad─▒. AnkaraÔÇÖn─▒n s…

Devamř...

DEA┼×ÔÇÖTAN SONRAK─░ TEHL─░KE

Hits: 31857

Tarihte ├╝├ž y─▒l ┘Énce bug├╝n, IrakÔÇÖ─▒n ikinci b├╝y├╝k ┼čehri MusulÔÇÖun yan─▒ s─▒ra Selahaddin, …

Devamř...

IRAK MUTABAKATI VE TـRKMENLER

Hits: 29084

1926ÔÇÖda T├╝rkiye, ─░ngiltere ve Irak h├╝k├╝metleri aras─▒nda Ankara Antla┼čmas─▒ÔÇÖn─▒n imzaland─▒…

Devamř...

G┘ÇVENL─░ M─░ YOKSA ├ľZERK M─░ B├ľLGELER?

Hits: 28124

Tampon, G├╝venli ve ├ľzerk B┘Élge kavramlar─▒ aras─▒nda terminolojik, i├žerik ve ama├ž y┘Én├╝nden bi…

Devamř...