1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2018-07-19
Facebook Twitter Youtube

Malazgirt ِncesi Kerkük Türkleşti

Kerkük


Orta Asya’dan çıkan Türkler, ِnce Kafkasya’ya oradan da Mezopotamya ve Anadolu’ya yayıldı. Askeri alanda becerileri ile ünlenerek Irak’a yerleşen Türkler, zaman içinde ticaret başta olmak üzere sanayi, ziraat ve siyaset gibi alanlarda da faaliyet gِstermeye başladı. Çalışkanlıkları ve dürüstlükleriyle de ِne çıkan Türkler, orduda ِnemli gِrevlere geldi. Türkler birbirini takip eden dalgalar şeklinde Irak’a girip Abbasiler’in yِnetiminde Araplarla kaynaştı. İslamiyet’in ilk yıllarında ikişer bin kişilik gruplar halinde Irak’a getirilen savaşçı Türkler burada kendilerine yeni hayat kurdu. Türklerin yoğun olarak bِlgeye gelişi sonraki yıllarda arttı. Zira Türkler, Büyük Selçuklular (1055-1157) dِneminden itibaren Irak Selçukluları (1118-1194) ve onları takiben Atabeylikler, İlhanlılar, Celayirliler, Karakoyunlular, Akkoyunlular, Safeviler dِnemlerinde yoğun olarak Irak bِlgesine yerleşti. Son olarak da Osmanlı İmparatorluğu dِneminde bِlgedeki hükümranlıklarını perçinledi. Emevilerin idaresindeki Bağdat’a 1638 yılında sefer düzenleyen 4. Murat, kentin ِnemli noktalarına Osmanlı’ya yakın olan Türkler’i yerleştirdi. Bِylece yeni gelen Türkler ve eskiden burada olan Türkler kaynaşınca Irak’ta tek bir Türkmen etnik grubu oluştuğu gِrülüyor.
Prof. Dr. Suphi Saatçi’ye gِre Türklerin Irak’a ilk gelişine müteakiben en yoğun yerleşme dِnemi Malazgirt zaferinden 14 yıl ِncesine dayanıyor. Tuğrul Bey’in 1055 yılında ordularıyla birlikte halifenin isteği üzerine Irak’a girişi ve Bağdat’ta ahırda hapse kapatılan halifeyi kurtarıp tahtına oturtmasıyla birlikte bِlgede yoğun Türk artışı başlıyor. Türklere olan sevgi ve güvenin en yüksek noktaya çıktığı bu dِnemde, yoğun biçimde Kuzey Irak bِlgesine yerleştiklerini belirten Saatçi, halife Mutasım’ın annesinin Türk olmasına dikkat çekerek, Türklere çok düşkün olmasından dolayı bütün saray muhafızlarının da Türklerden oluştuğunu sِylüyor.
İki kilit ِzellik
Malazgirt Zaferi ِncesi, yani Anadolu Türkleşmeden ِnce Kuzey Irak bir Türk yurdu haline geliyor. Bِlgenin coğrafi bakımdan Anadolu’nun doğal bir uzantısı olması ve aynı zamanda sosyal yِnden de Anadolu kültürünü yansıtması Türklerin buraya yerleşmelerinde belirleyici oluyor. Türkiye’deki en ِnemli mimarlardan ve aynı zamanda Irak Türkmenleri konusunda uzmanlaşmış tarihçilerden Kerküklü Prof. Dr. Suphi Saatçi’ye gِre, Türklerin şavaşçılıktan sonra en ِnemli ِzelliği yِneticilik yetenekleri… Prof. Dr. Saatçi bunu şِyle açıklıyor,
“Başarılı devletler kurmamızın altında yatan sebeplerden en ِnemlisi savaşçılıkta olan yeteneklerinin yanı sıra Türklerin genlerindeki yِneticilik ِzelliği”
Oğuz boyu, Bayatlar
Kuzey Irak ve civar bِlgelerin Türkleşmesinde Oğuz boylarının ve Halep Türkmenlerinin çok ِnemli rol oynadığını sِyleyen Prof. Dr. Saatçi, “Oğuz boylarının girdiği dِnemde Kuzey Suriye’nin Şam’a kadar olan bِlgesinin Türkleşmesinde Halep Türkmenleri çok ِnemli bir rol oynadı. Buraya gelen Türkler Horasan’dan Orta Asya bِlgesinden geldi. Selçuklular’da İran üzerinden geçerek geldi” diyor. Oğuz boylarının orduları içinde bütün Oğuz boylarının olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Saatçi şunları ekliyor; “En yoğun kesim Bayatlar. Bayat boyu Irak’ta en yaygın oğuz boylarından biri. Oğuz boylarında ikinci sırada yer alır. Oğuz boylarının Kayı boyu ikinci derecede bayat boyuna sıra gelir. Bayat boyu bazı Arap bِlgelerinde El Bayati diye geçer. Türktür ve bunun farkında değillerdir. Araplaşıp asimile olmuşlardır. Bayat kِylerine ِrnek, Tuzhurmatu. Tamamı ِz Bayat boyudur. Bayat boyu dışında Beğdililer, Amirliler (Eymürlüler) var.”
Irak Türkleri ve Haçlı Seferleri

Irak Türkmenlerinin 2. Kılıçarslan dِneminde Haçlı Seferlerine büyük destek verdiğini vurgulayan Prof. Dr. Saatçi, “Irak’ta 1230’lu yıllarda Türk gücü kuvvetli. 2. Kılıçarslan askerleriyle yarım milyon haçlıyı Anadolu’ya gِmmüştür. Dünya askerlik tarihinin mucizelerinden biridir. Bu olayda Türkmenlerin büyük faydası olmuştur.
Prof. Dr. Suphi Saatçi kimdir?

Prof. Dr. Suphi Saatçi, 1940 yılında Kerkük’te doğdu. İlk ve orta ِğrenimini Kerkük’te, üniversite eğitimini İstanbul’da tamamladı. İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi (bugünkü Mimar Sinanـniversitesi) Yüksek Mimarlık Bِlümü’nden 1974’te mezun oldu. Çeşitli kurum ve kuruluşlarda tarihi çevre koruma uzmanı olarak danışmanlık yaptı. Kerkük Kenti ve Ev Mimarisi konulu doktora tezini, İstanbul Teknik ـniversitesi Mimarlık Fakültesi Restorasyon Ana Bilim Dalı’nda tamamladı. Saatçi, 1994’te doçent unvanını aldı ve Mimar Sinan ـniversitesi Meslek Yüksekokulu Mimari Restorasyon Bِlümü ِğretim üyesi oldu. Bِlüm başkanlığı, Mimar Sinan ـniversitesi Meslek Yüksekokulu Müdürlüğü gibi gِrevlerde bulundu. Ardından 2002’de profesِrlüğe atandı. Şu anda Fatih Sultan Mehmet Vakıf ـniversitesi’nde ِğretim üyesi olan Saatçi, Kerkük ve bِlgesi hakkında mimari çalışmalarına ek olarak bِlge hakkında siyasi ve kültürel açılardan da araştırma yapmakta, yazılar kaleme almaktadır. Saatçi’nin çeşitli yayınevlerinden yayımlanmış 14 kitabı bulunuyor.
111 numaralı Kerkük Livası Muffassal Tahrir Defteri
Dakuk Nahiyesi: Tauk, Tavuk ve Dakuk şekillerinde sِylenen bu yerleşim biriminde, bu tarihte Müslüman 249 hane ve 102 mücerred bulunmaktadır. Ayrıca derviş hanesi, 7 hane ve 3 mücerred Şeyh Şah-Kulu veled-i Şeyh Hancı’nın evladı yazılmıştır. Gayrimüslim vergi hanesi 18 hane ve 4 mücerredden ibarettir. Dakuk merkezde toplam 278 hane, 109 mücerred bulunmaktadır. Bunların içerisinde 1 imam ve hatib, 1 müezzin, 3 bevvab, 2 hallaç, 1 ayakkabıcı (keşf-duz), 5 terzi, 1 çırpıcı (kassar), 3 kِr, 1 meşaldar, 1 marangoz (neccar), 1 kazancı, 2 bıçakcı, 1 derviş ve 1 demirci (haddad) kaydedilmiştir. Ayrıca şehir merkezinde 2 arap ve 3 kürt vardır.
TـRKÇE İSİMLER
ـzüm, buğday, arpa, pamuk kozası, susam, bakla, soğan, sebze ve darı yetiştirilmektedir. Zikredilen ürünlerle birlikte set-tagar, büyük ve küçük baş hayvanlar, bahçe, tamga, bevvabi, bağ, değirmen, kirahe (su, yolculuk), hallaç, ispençe, dokumacı (hayyak), kovan, kışlak, badhava, arus ve hanelerden malikanesiyle birlikte 114.256 akçe ve vergi alınmaktadır. Nefs-i Dakuk Hicri 27 Şaban39 (11 Nisan 1629)’da Vezir-i Azam Hüsrev Paşa’ya temlik edilmiştir. Dakuk Irak’ta Türklerin Bağdat ve Samarra ile birlikte yerleştikleri yerlerden biridir. Bu yerleşim biriminde reaya isimlerinin çoğunluğu Türkçe isimler oluşturmaktadır. Burada yaşayan ahali gayrimüslimlerin dışında Türklerden oluşmaktadır.
Irak nüfusunun % 10’u Türkmen
Irak’ta Kraliyet dِneminde, 1957’de konuşulan diller üzerine yapılan sayımda, Irak Hükümeti Türkçe konuşanların sayısını 500 bin olarak açıklamıştı. Bu bilgilere gِre Prof. Dr. Saatçi şِyle diyor: “Irak’ta 1958 yılında cumhuriyet ilan edildi. Darbe oldu, askeri Cunta Türkmenlere dedi ki ‘Kraliyet sizin hakkınızı yemiş yanlış bilgi vermişler. Türkmenlerin sayısı 570 bin’ O zaman Irak’ın nüfusu 6 milyon, yüzde 10’a tekabül ediyor. Bugün Irak 30 milyonsa Türkmenler’in 3 milyon olması gerekiyor.”
Erbil’in altın çağı
Atabeylikler dِneminde Erbil’in bir Türk yurdu olduğunu ve Erbil Hükümdarı Selçuklu Atabeyi Sultan Muzaffereddin Gِkbürü zamanında kentin altın çağını yaşadığını belirten Prof. Dr. Suphi Saatçi, Irak Türk’ünün çatısı mükemmel bir şekilde o dِnemde, 1200’lü yıllarda kurulduğunu ifade etti. Prof. Dr. Saatçi, Kanuni Sultan Süleyman’ın Irak seferini ve şehre gelişini şِyle anlatıyor:
“Sultan Süleyman, Hanefi mezhebinin kurucusu İmamı Azam Ebu Hanife’nin kabrini buldurup çinilerle süslenmiş bir türbe ile cami yaptırdı. Daha sonra İmam Musa Kazım’ın ve diğer İslâm büyüklerinin türbelerini ziyaret ederek, hem Sünniler, hemde Şiiler’in büyük beğenisi kazandı. Hatta Bayat Türk boyundan olan şair Fuzuli, ünlü Bağdat kasidesin, Kanuni’ye sunarak cihan padişahının Bağdat’a gelişini ِlümsüzleştirdi. Ayrıca Kanuni Sultan Süleyman Bağdat’ı aldıktan sonra Irak’a ait bazı düzenlemeler yaptı. Arazi tahriri, zeamet ve tımar teşkilatı yapıldı. Bağdat’ta olduğu süre içinde birçok evliya türbesi ve ِnemli binaların onarımını yapan padişah Halep üzerinden 1536’da İstanbul’a dِndü.”

Osmanlı ilgilendi
Osmanlı, kendi dِneminde Irak Türkmenlerinin yaşadığı bِlgeye oldukça ِnem vermiş ve Bağdat’ı da ِnemli gِrdükleri için hep ellerinde tutmuş. Güneye indiğimizde karşımıza çıkan Sahra’da aynı şekilde. Arabistan ِzelliklerini taşımasına rağmen Kuzey Irak’ın yani tamamen Anadolu’nun doğal bir uzantısı olması, Osmanlı’nın bu bِlgeye ne kadar ِnem verdiğinin gِstergelerinden.
Şu anda Irak’ta Türkmenler devletin üst düzey gِrevlerine getirilmiyor, memurlar işlerinden oluyor ya da sürülüyor. Ancak gِrüyoruz ki, Türkmenler Osmanlı dِneminde devlet işlerinde memur olarak çalışıyor, üst düzey gِrevlere getiriliyordu. Prof. Dr. Saatçi, bu konuyla ilgili şunları belirtiyor,
“Osmanlı, en çok Türkmenler okuduğu için onları istihdam etmiştir. Osmanlı arşivlerinde “sicil-i ahval” vardır. Tanzimat dِneminde Osmanlı bütçesinden maaş alan bütün memurlar orada yazar. 92 bin memurun sicili var. Erbil, Kerkük, Musul ve Bağdat’ta devlet memuriyeti yapan memurların ayrıntılı bilgileri yazar. Türkmenler en ileri düzeyde memur olmuşlardır.”

Kerkük'te 9 patlama: 17 kişi yaralandı

Hits: 38

Kerkük kentinde peş peşe 9 patlama gerçekleştiği öğrenildi. Yerel kaynaklardan alınan bilgi…

Devam...

Kerkük Havalimanı ağustos ayında açılacak

Hits: 75

Kerkük Valisi Rakan el-Cuburi, Kerkük Havalimanı'nın gelecek ağustos ayında uçuşlara açıla…

Devam...

IRAK’TA OTORİTE KRİZİ

Hits: 28

Iraklıların büyük bir çoğunluğu 12 Mayıs’ta yapılan genel seçimlere hile ve usulsüzlük…

Devam...

1959 KATLİAMI,NESİLLER BOYUNCA HAFIZADAN SİLİNMEYECEK

Hits: 57

Türkmenlerin maruz kaldığı 1959 Kerkük Katliamı’nın 59. Yıldönümü münasebeti nedeniyl…

Devam...

Salihi: Türkmen gencinin Türkiye Burslarına kabul edilmediğini biliyoruz

Hits: 119

Bugünlerde, Irak dahil pek çok ülkeden gencin Türkiye'de yüksek öğretimde eğitim alması ama…

Devam...

'Gaye bölgeyi Türkmen varlığından arındırmaktı, hesap tutmadı'

Hits: 263

Kerkük Vakfı Başkanı Erşat Hürmüzlü, "Gaye Türkmenleri yıldırmak, korkutmak ve Kerkük il…

Devam...

Kerkük'te oyları çalanları asla affetmeyiz

Hits: 38

Irak Başbakanı İbadi, "Kerkük'te elle sayım sonuçları ne olursa olsun oyları çalanları asl…

Devam...

Kerkük'te 8 ayda 22 Türkmen öldürüldü

Hits: 48

Irak'ın Kerkük kentinde son dönemde Türkmenlere yönelik suikastlar bitmek bilmiyor. Kerkük'te …

Devam...

Kerkük Havalimanı uçuşlara açılacak

Hits: 57

Irak Ulaştırma Bakanı Kazım Fincan el-Hamami, Kerkük Havalimanı'ndan önümüzdeki iki hafta i…

Devam...

Bir Asırdır Suriye ve Irak bir Türkmen Yurdu.!

Hits: 92

Irak ve Suriye’de devam eden etnik ve mezhepsel çatışma yıllarca sürse bile, sonunda siyasi c…

Devam...

OK OKUNAN(30 gn)

DİRİLİŞTEN DİRENİŞE KERKÜK

Hits: 571

¨Hayırlı¨ Referandum ¨Öfkeyle kalkan zararla oturur¨, ¨Yanlış hesap Bağdat’tan döner…

Devam...

'Gaye bölgeyi Türkmen varlığından arındırmaktı, hesap tutmadı'

Hits: 263

Kerkük Vakfı Başkanı Erşat Hürmüzlü, "Gaye Türkmenleri yıldırmak, korkutmak ve Kerkük il…

Devam...

Türkmenlerin Demokratik Zaferi

Hits: 243

Dünyanın bir çarpışma alanı olduğunu kabul etmek ve ona göre sürekli çarpışmaya hazır b…

Devam...

SURİYE’DE KÜÇÜK HARİTALAR

Hits: 149

Suriye’nin sıcak temas hatlarında büyük devletler arasında paylaşılan ve inşa edilen küç…

Devam...

Salihi: Türkmen gencinin Türkiye Burslarına kabul edilmediğini biliyoruz

Hits: 119

Bugünlerde, Irak dahil pek çok ülkeden gencin Türkiye'de yüksek öğretimde eğitim alması ama…

Devam...