1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2018-01-23
Facebook Twitter Youtube

Türkler Irak’a Emevilerle geldi

Zeytin Dalı harekatının ilk şehidi Musa Özalkan

Kapanmayan Türkmen Dosyası - Bünyamin Aygün fotoğraf: Ozan Güzelce
Birinci Dünya savaşı sonrasında, Türkiye’nin bِlgedeki haklarından vazgeçmesiyle IrakTürkmenleri’nin zorlu yılları da başladı. Zaman zaman katliamlara, gِçlere ve asimilasyona maruz kaldılar; bombalı tuzakların, canlı bomba saldırılarının hedefi oldular. Irak’a 674 yılında gelen Türkler, zaman içinde Vatan edindikleri topraklarda haymatlos durumuna düştüler. Yaşadıkları toprakların asli unsurlarından olan ancak azınlık muamelesine tabi tutulan Türkmenlerin yüz yıllık çilesini Milliyet okurları için araştırdık. Hepsi alanında uzmanlaşmış tarihçi, siyasetçi, dernek başkanı ve sanatçı olan; birbirinden kıymetli kişilerle, tarihi bin beş yüz yıl ِnceye dayanan Irak Türkmenlerinin izini sürdük.

Şehir inşa edildi

Tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış Irak’ta Araplar ve Kürtlerden sonra ülkenin üçüncü ِnemli halkı Türkmenlerin bِlgeye yerleşmesi İslam’ın daha ilk yıllarına Emeviler dِnemine dayanıyor. İkinci gِç hareketi Abbasiler dِnemine denk geliyor. Hilafet merkezini korumakla gِrevlendirilen Türkmenler Irak’ın çeşitli kesimlerine yerleştiriliyor. Ok atmada ve kılıç kullanmada oldukça usta olan Türkler için “Samara” adında bir de şehir inşa ediliyor. Abbasi Ordusunda gِrev almak üzere 755 yılında horasan Valisi Fazl bin Yahya el-Bermeki 20 bin Türk savaşçısını Irak’a gِnderiyor.



Türkmenler ‘Berdeli ağzı’ konuşur

Türkmenlerin Türkçelerinin Oğuz grubundan olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Ortaylı, “Türkmenler genellikle “Berdeli ağzı” dediğimiz bizim Urfa, Halfeti bِlgesindeki şiveyi andıran bir Türkçe konuşurlar. Irak bِlgesindeki Türkçe ise daha çok Güney Azerbaycan şivesini andırır. Bu çevrede edebiyatımızda klasikleşen en muhteşem sima ise Fuzuli’dir” diyor.

Savaşçı Türk gücü

Tarihin karanlık dehlizlerine indiğimizde gِrüyoruz ki, Türklerin Irak’a gelişiyle nüfusları Abbasi dِneminde ve ِzellikle Halife Me’mun ile Halife Mu’tasım’ın iktidarlarına denk gelen yıllarda yaşanan bir takım siyasi gelişmelere doğru orantılı olarak artıyor. Halife Me’mun’un tahta oturmasında büyük rol oynayan Türkler, Bağdat’a yerleştiriliyor. Abbasilere cephe alan Şii Araplara karşı hilafet makamını savunmaya çalışmak için, Me’mun’un da Türkler’in savaşçı gücüne başvuruyor ve Türkistan’dan sürekli yeni kuvvetleri hilafet merkezi olan Bağdat’a getirtiyor.

Yeni devir başlattılar

Tarihçilerin sıklıkla bahsettiği üçüncü Türk akını ise Selçuklular dِneminde vuku buluyor. SelçukluSultanı Tuğrul Bey’in ordusuyla 1055 yılında Irak’a girmesiyle üçüncü Türk akını da gerçekleşiyor. Bu dِnem tarihçiler tarafından, Irak’ın en ِnemli devirlerden biri kabul ediliyor. Osmanlı ve ِzellikle Ortadoğu tarihi konusunda uzman, dünya tarihçilerinin gِrüşlerine başvurduğu Prof. Dr. İlber Ortaylı, Irak topraklarındaki 1300 yıllık Türk varlığı hakkında, tarih kitaplarında okutulmayan, daha ِnce duymadığımız bilgileri veriyor.

Alparslan’ın gِzü Mısır’da

Ortaylı, “Büyük bir imparatorluk ordusu, bizzat Romen Diyojen karşısındaydı. Büyük Selçuklu Hükümdarı Sultan Alparslan bu orduyu yendi, Malazgirt’te. Doğu Anadolu’nun kapıları açık, Türkler ilerleyebilir. Fakat daha ِnce Anadolu’ya bazı gruplar girmişti, Danişmendler grubu bunlardan biri. Sivas’a kadar ilerlemişler. Evet, kapılar açıldı ancak, Selçukilerin asıl hedefi Bizans’ın orta ve batı bِlgeleri değil. Sultan Alparslan’ın gِzü, Anadolu’dan çok Mezopotamya, Suriye, Filistin ve ana hedefi olan Mısır’da. Bu bِlgeler o zaman fevkalade zengin bِlgeler, bütün kervan yollarının geçtiği, üretimin bol olduğu yerler. Sultan Alparslan imparatorluğunu İran’dan sonra genişletmek ve Anadolu’ya bağlamak istiyor. Akdeniz’e de oradan çıkacak” diyor. Türk iskanının ِnemli bir ِzelliğinin olduğunu; ordu, şehirli eşraf, kِylüler ve onlardan evvel de aşiretlerin geldiğinin altını çizen Ortaylı, “Anadolu’da Bizans dِneminde bِyle aşiret yerleşmeleri yok. Bunlar ilk defa Türklerle oluyor ve bu sayede yerleşip tutunmaları daha kolay oluyor. Anadolu çok çabuk Türkleşti” diyor.

Büyük Selçuklu dِnemi

Sultan Alparslan dِneminde, yani 11. asrın sonunda ve 12. asrın başında bugünkü Suriye’nin bir kısmıyla Filistin’e kadar olan kısım ve Mezopotamya’nın yarısı ile Kerkük, Erbil, Musul vadisi, Halep civarı Türklerin yerleştiği bِlgeler olarak karşımıza çıkıyor. Ortaylı, “Anadolu’dan evvel Türkler buralara yerleşmişti. Selçuklu devrinde de, Büyük Selçuklu Devleti’nde, Atabeylikler dِneminde de bu devam etti. Fakat Türklerin kesin yerleşmesi doğrudan doğruya Büyük Selçuklu İmparatorluğu’nun nüfuzuyla olmuştur” diye vurguluyor.

Atabeylikler dِnemi
Dikkatle incelenmesi gereken diğer nokta ise Selçuklulardan sonra Türk nüfusunun Atabeylikler dِneminde artış gِstermesi. Musul merkezli “Zengi” olarak bilinen Musul Atabeyliği (1124-1223) ve bِlgede hakimiyet sağlayan Erbil merkezli Beğtiginliler Erbil Atabeyliği (1144-1232), Hamrin Dağları ile Hanekin dolaylarındaki Türkmen İyvaki Beyliği ile Kerkük’te hüküm süren Kıpçak Beyliklerinin güçlü yِnetimleri sırasında Türklerin bِlgeyi “devlet” kabul ettiği ve Türk nüfusunun hızla artış gِsterdiği tarih kaynaklarında yer alıyor.

‘Safevilerden ele geçirildi’

Prof. Dr. Ortaylı, bugünkü Irak’ın Birinci Cihan Harbi’nden sonra Ortadoğu’da Osmanlı İmparatorluğu’nun 400 yıllık hâkimiyetinin bitmesiyle ortaya çıkan ülkelerden biri olduğunu belirtiyor ve şِyle diyor; “Belki Irak açısından süreyi biraz daha kısaltmamız gerekebilir; çünkü Yavuz Sultan Selim, bugünkü Güneydoğu Anadolu topraklarının bir kısmını, Suriye, Filistin, ـrdünve Mısır’ı almıştı. Gene Çaldıran Zaferi’yle bugünkü Musul ve çevresini, Mısır eyaletini 1514’te imparatorluğa katmıştı. Ancak Bağdat (1534) ve Basra (1546) ise Kanuni Sultan Süleyman devrinde alınmıştı. Her ikisi de Safevilerden ele geçmiştir.”

Atabeylik

Atabeylik kelimesi, “Baba” anlamına gelen “Ata” ve “Şehzade” anlamına gelen “Bek” kelimesinden oluşmuştur. Bu adı Selçuklu sultanları, çocuklarına eğitim veren kimselere vermiş. İslam dünyasında Selçuk hükümdarları atabeylikler sayesinde tanınmış. Tarihte, Irak atabeyliklerinin en ِnemlisi 1128 yılında kurulan Musul Atabeyliği olduğu gِrülüyor.

‘Irak’taki Türk nüfusu 2 milyondan az değil’

Nüfus sayımı yapılmadığı için Kuzey Irak’taki Türk nüfusuyla ilgili kesin ve resmi bilgilere sahip değiliz. Ancak Prof. Dr. Ortaylı, konuyla ilgili şunları sِylüyor: “Kuzey Irak’taki Türk nüfusu 2 milyondan az değildir. Bunu yerli-yabancı bütün
gِzlemciler bildiriyorlar.”

İlber Ortaylı kimdir?

Avusturya Bregenz’de bir gِçmen kampında Kırım Tatarı bir ailenin çocuğu olarak 1947 yılında dünyaya gelen Prof. Dr. İlber Ortaylı, ilk, orta ve lise ve üniversite ِğrenimini İstanbul ve Ankara’da tamamladı. Ankara ـniversitesi’nin Siyasal Bilgiler Fakültesi ile Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Tarih bِlümünü bitirdi. “Osmanlı İmparatorluğu’nda Alman Nüfuzu” adlı çalışmasıyla 1979’da doçent, 1989’da profesِr oldu. Viyana, Berlin, Paris, Princeton, Moskova, Roma, Münih, Strazburg, Yanya, Sofya, Kiel, Cambridge, Oxford ve Tunus üniversitelerinde misafir ِğretim üyeliği yaptı. Halen Galatasaray ـniversitesi’nde tarih dersleri veriyor. Osmanlıca, Kırım Tatarca, Arapça, Farsça, Almanca, Fransızca, İtalyanca, Latince, Yunanca, Rusça, Slovakça, Romence, Sırpça, Hırvatça ve Boşnakça bilmektedir.

Kerkük Vakfından Duyuru

Hits: 8

Afrin’de Zeytin Dalı operasyonumuzda ilk şehidimiz olan Astsubay Musa Özalkan’ın şehadet ha…

Devam...

Zeytin Dalı harekatının ilk şehidi Musa Özalkan'ın vasiyeti duygulandırdı

Hits: 7

Şehit asker, devletin ailesine vereceği paranın, müdavimi olduğu bir dernek aracılığıyla Te…

Devam...

Türkmen milletvekili suikast iddialarını yalanladı

Hits: 34

Irak Türkmen Cephesi yöneticilerinden ve Tuzhurmatu milletvekillerinden Niyazi Mimaroğlu, suikast…

Devam...

Kerkük Üniversitesinde Türkmen Şehitleri anıldı

Hits: 64

Kerkük Üniversitesi Türkmeneli bölgesindeki tüm şehitleri simgeleyen 16 Ocak 1980 yılında Ba…

Devam...

Kerkük'te dikkat çekici bir gelişme!..

Hits: 53

16 Ekim 2017 tarihinde Irak merkezi hükümetinin 14 yıl sonra petrol şehri Kerkük'ü tamamen kon…

Devam...

Selçuk'ta Türkmen Şehitleri Anıldı

Hits: 29

Selçuk Üniversitesinde (SÜ) Türkmeneli Öğrenci ve Gençler Birliği, 16 Ocak 1980’de Baas re…

Devam...

"16 Ocak Türkmen Şehitleri Günü"

Hits: 15

Irak'ta Saddam rejiminin katlettiği Türkmen liderlerin aziz hatırasını yaşatmak için 16 Ocak …

Devam...

Erbil'de Türkmen şehitleri anıldı

Hits: 22

Irak'ın Erbil kentinde, 16 Ocak 1980'de Baas rejimi tarafından idam edilen Türkmen liderler için…

Devam...

Kerkük'teki faili meçhul cinayetler

Hits: 53

Kerkük kentindeki faili meçhul cinayetlerle mücadele kapsamında oluşturulan güvenlik planı sa…

Devam...

IRAK TÜRKMEN AĞIZLARININ MÜKEMMEL SÖZLÜĞÜNE DOĞRU

Hits: 66

Sözlükler milletlerin en önemli hazinesi olan dilin bütün unsurlarını barındırır. Bu yüzd…

Devam...

OK OKUNAN(30 gn)

İLHAMİ IŞIK’IN ¨TÜRKMENLER¨İ VE BEYHUDE GAYRETLER

Hits: 690

Star Gazetesi’nin köşe yazarlarından İlhami IŞIK, 2 Ekim 2017 tarihinde ¨Türkmenler¨ başl…

Devam...

Bize Göre: Referandum ve Vizyon Eksikliği

Hits: 457

Takvimler 25 Temmuz 1990 tarihini gösteriyordu. Amerika Birleşik Devletleri Bağdat Büyükelçisi…

Devam...

Referandum Bahane Oyun Şahane

Hits: 186

Yüz yıllardır Ortadoğu ve Müslüman alemi üzerine aynı oyun uygulamaya devam etmektedir. ‘…

Devam...

Diyalog

Hits: 155

- Ne yazıyorsun çocuk - "Horyat" - Kimin için - Kendim için, Annemin, Ninnilerini ö…

Devam...

HOCAM AHMET NAHMEDOV’LA AZERBAYCAN SOHBETİ

Hits: 131

27.7.1957 Bakü doğumluyum. İlk ve orta eğitimimi 1974 yılında Bakü’de Türk (Azerbaycan) ok…

Devam...