1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer
Son gncelleme: 2017-07-22
Facebook Twitter Youtube

Irak’ta 1925 Anayasasına dönüş gerekebilir mi?

Irak "Kerkük İçin Referandum Kararını" Reddetti

Erşat Hürmüzlü


Ülkedaşlarımdan özür dilemem lazım. Çünkü Irak halkının iradesiyle onaylanan bir Anayasa’yı yok kabul etmek mümkün değildir. Ancak ne yazık ki bir Anayasanın psikolojik bazı dürtü ve baskılar altında kabul edilmiş olması mutlaka o Anayasanın kalıcı olduğu anlamına gelmiyor.
Türkiye’de 1982 Anayasası askerî müdahale sonucu düzenlenince bu yazının yazıldığı tarihe kadar 20 defa değiştirilerek 112 madde değişikliğe uğradı. 2017 referandumuyla sistem ve yöneliş değişikliği dışında değişikliğe uğrayan maddeler aslında 87 madde olmakla beraber bazı maddeler 2 veya 3 defa değişikliğe uğradığı için 112 değişiklikten bahsediyorum.
Mısır Anayasası 1923 yılında yürürlüğe girdiyse de 1964 Anayasasıyla değiştirildi. Halk devriminden sonra 2012 Anayasası da 50 kişilik Anayasa komisyonu önerisiyle 2014 yılında tekrar güncellendi, fakat şimdi bazı maddelerinin değiştirilmesinin zaruret halini aldığı açıkça söyleniyor.
Gelelim Irak Devletinin tecrübelerine. 21 Mart 1925 yılında çıkarılan ilk Anayasa cumhuriyet döneminde defalarca değiştirildi. Her Darbe’den sonra yeni bir geçici Anayasa yayınlandı. En sonunda ve Saddam Hüseyin rejimi 2003 tarihinde yıkılınca önce 8 Mart 2004 tarihinde Geçici Dönemde Irak Devleti İdaresi yasası ve nihayet 2005 Kalıcı olduğu açıklanan Irak Anayasası çıkarıldı ve 15 Ekim 2005 tarihinde oylandı ve kabul edildi.
Kaldı ki bu Anayasanın geçici olan 142. maddesinde seçilen bir komisyon tarafından gereken maddelerin tadilini belirlemek üzer 4 aylık bir müddet verilmiştir. Bu müddet geçtiğine göre madde kadük olmuş ve çok tartışılan 140. Madde gibi, zaman aşımına uğrayan hükümler olarak ortadan kalkmıştır.
Yine mazur görmeniz ümidiyle 2005 Anayasasının, kanun-i Esasi olmaktansa bir toplantı tutanağına benzemekte olduğunu söylemek mümkündür. Bu metinde çeşitli gruplar nasıl kazanç edebileceklerini düşünerek Anayasada olmaması gereken talepleri ısrarla isteyerek bir harmanlama yapmışlardır.
Anayasanın kabulünden bir yıl sonra Amerika Birleşik Devleti başkenti Washington DC’de birçok Iraklının da hazır bulunduğu bir konferansta şu ifadeleri kullanmıştım:
“ 1925 Anayasası ile tam 80 yıl sonra benimsendiği söylenen Anayasa arasındaki fark korkunçtur. 2005 Anayasası içinde halkın katmanlarına olan referanslar 25 defa olarak hesaplanabilir. Anayasa diyor ki: Biz Sünnî, Şiî, Arap, Kürt, Türkmen, Feylî Kürtleriz; burada Hristiyanlar, Yezidîler ve Mendaî Sabiîler vardır. Arapça, Kürtçe, Türkmence, Süryanice ve Ermenice lisanlardan bahis vardır. Yani Vatandaş kavramı gitmiş, yerine ayrıştırıcı özellikler konmuştur.
1925 Anayasası ise 6. maddesinde nasıl almış ele konuyu? Irak vatandaşları Milliyet, din ve dil bakımından ayrı olsalar dahi yasalar önünde eşittirler, demiştir.
Şimdi siz söyleyin. Hangisi daha medeni ve uygar bir yaklaşımdır?”
Salonda oturanlar tebessümle iktifa etmişlerdi.
2005 Anayasasının büyük handikaplarından biri 140. Maddedir. Hukukçular bilir ki hukuk kurallarında özel hükümler genel hükümlerin önüne geçer. Anayasa hükmü 31.12.2007 tarihine kadar normalleştirme, sayım ve referandumun yapılmasını ön görmüş ve bu tarihte yapılmadığı için özel hükmün geçerliliği kalmamış fakat genel hüküm, Yani yasa hükmü baki kalmıştır. Orada( Madde58,C fıkrası) anlaşmazlık bölgeleri konusunda çözümün adalet esaslarına göre ve o bölgeler sakinlerinin iradesi doğrultusunda olmasını, yani uzlaşma ile olmasını içermektedir.
Bu Anayasa maddesi 2007 yılı sonuna kadar uygulanmadığına göre, mutlaka uygulanması istenirse Anayasa değişikliği gerekir. Malum olduğu üzere Anayasa tadili yasayla değil Anayasa tadiliyle mümkündür.
Irak Anayasasında tadilat yapma mekanizması 126. Maddenin 3. Fıkrasında belirtilmiştir. Hak ve Özgürlüklerle ilgili olmayan maddelerin tadil edilebilmesi için Millet Meclisinin üçte ikisinin onayı, tüm Irak’ta referandumla kabulü ve Cumhurbaşkanının onayı gerekmektedir.
Hâlbuki Geçici dönemde Irak Devlet İdaresi yasasının 58 C maddesi Anayasa gereği yürürlüktedir ve ona başvurulabilir. Oradaki mekanizma da Diyaloga işaret etmektedir ki Irak Türkmenleri hep buna inanmışlardır.
Irak’ta Bu kalıcı olduğu söylenen Anayasada, resmî silahlı Kuvvetler dışında milis güçlerinin yasaklandığı bir ortamda Millet Meclisi kararıyla paralel güç kurulması, demografik yapıyı değiştirmenin yasaklandığına rağmen iller arasında bu şekilde göçe teşvik ve yerleşim bölgeleri ihdası ana temanın doğru işlenmediğini göstermektedir.
O bakımdan tüm Anayasa denemelerini geride bırakarak Devlet kurulduğunda çıkarılan Anayasaya geri dönmek düşünülebilir mi? Tabi ki oradaki rejimin irsî kraliyet olduğu hükmün Cumhuriyet şekline tadili yeterlidir. Onun dışında hiç ayrım gözetmeden tüm Iraklıların eşit olduğu ve seçimlerde kazananların aidiyet değil, liyakat esası üzerine bina edildiği demokratik parlamenter bir sisteme odaklanmak mümkün olabilir.
Tabi bakarsınız Iraklılar Kraliyet sisteminin de geri getirilmesini ister. Ancak o zaman hararetli bir tartışma da başlar. Kral Arap mı, Kürt mü, Türkmen mi, Şiî mi, Sünnî mi olmalı? Malezya usulü dönüşümlü Krallık olmayacağına göre yine Cumhuriyette karar kılarlar.

Erşat Hürmüzlü Yazarn dier yazlar (12)...

Türkmengüncesi 106

Hits: 3

Devam...

Geri sayım başladı! Türkmen kenti Telafer'e operasyon başlıyor

Hits: 14

Musul'un DEAŞ'ten geri alınmasıyla beraber Telafer için dev geri sayım başladı. Irak ordu bir…

Devam...

Irak "Kerkük İçin Referandum Kararını" Reddetti

Hits: 16

Irak Bakanlar Kurulu, geçen nisan ayında Kerkük'ün Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'ne (IKBY) ilha…

Devam...

Kerkük Türkmenlerini sadece Ankara destekliyor

Hits: 48

Türk Birliği Kurultayı’na katılmak üzere Kayseri’ye gelen Irak Milli Türkmen Partisi (IMT…

Devam...

Telafer operasyonunda 'Haşdi Şabi ve Peşmerge' olmayacak

Hits: 32

Irak'ta Musul kent merkezinin DEAŞ'tan geri alınmasıyla birlikte gözler, örgütün hala elinde …

Devam...

Kerkük'te Türkmenler silahlı birlik kurmaya başladı

Hits: 51

Kerkük'ün DAEŞ sonrası peşmerge tarafından işgali neticesinde Türkmenlerin endişeleri her g…

Devam...

Türkmen Koordinasyon Kurulu (TKK) Beşnc olağan Toplantısı Bildirisi

Hits: 36

Türkmen Koordinayon Kurulu (TKK) Beşinci olağan Toplantısı Bağdata 18/7/2107 Salı gecesi yap…

Devam...

Suriye’de Türkmen çocuk olmak Ne demek..!

Hits: 50

Ölmeden cehenneme kendi gözleriyle tanıklık etmiş bir çocuk düşünelim. Daha annesinin karn…

Devam...

Irak Türkmenleri'nden Barzani'ye 'Kerkük' uyarısı: Bu iş silahlı çatışma ile biter!

Hits: 62

– Bildiğiniz üzere, Barzani, 25 Eylül’de Irak’ın kuzeyinde bir referandum düzenleme hazı…

Devam...

İÇİM

Hits: 59

İçimin yorgunluğu .. Bu yorgunluk başka beynim İlk akla gelen anlam değilim! Hüzün yükl…

Devam...

Yazarn ok okunan

Bize Göre: Irak Türkmenlerinin Millî Bayramı 25 Ocak

Hits: 11651

Irak Türkmenlerinin Millî Bayramı 25 Ocak’tır. Bu Bayram tüm Türkmenleri birleştirerek ku…

Devam...

Irak’ta 1925 Anayasasına dönüş gerekebilir mi?

Hits: 6816

Ülkedaşlarımdan özür dilemem lazım. Çünkü Irak halkının iradesiyle onaylanan bir Anay…

Devam...

Çankaya Köşkü Arşivinden- 4 - Ali İhsan Paşa’nın Musul İle İlgili Yayımlanmamış Mektubu

Hits: 4335

Bilindiği üzere Birinci Dünya Savaşı sona erdiğinde Musul hâlâ Osmanlı kuvvetlerinden 6. Or…

Devam...

Irak Anayasasında Kerkük Çıkmazı

Hits: 2523

Irak 2003 işgalinden sonra 2005 yılında kaleme alınan Anayasa demokratik normları esas alacak y…

Devam...

Çankaya Köşkü Arşivinden: Esat Emin Ketene

Hits: 1877

Çankaya Köşkü Arşivinde Kerkük’ün ve Irak’ta Türkmen topraklarının yılmaz bir savu…

Devam...